Кіріспе

Англиялық саясаткер және философ (1678–1751)

Генри Сент-Джон, 1-ші виконт Болингброк (16 қыркүйек 1678 – 12 желтоқсан 1751) – ағылшын саясаткері, үкіметтік қызметкер және саяси философ. Ол торилердің жетекшісі болды және діни көзқарастарына және теологияға қарсы болғанына қарамастан, Англия шіркеуін саяси тұрғыдан қолдады. Ол жаңа король Георг I-ді құлатуға бағытталған 1715 жылғы якобит көтерілісін қолдады. Францияға қашып, Джеймс Франсис Эдвард Стюарттың сыртқы істер министрі болды. Ол мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыпталып, жазаланды, бірақ содан кейін пікірін өзгертті және 1723 жылы Англияға оралуға рұқсат алды. Рут Мактың сөзінше, "Болингброк ең алдымен партиялық саясатымен, соның ішінде «Жаңашыл» (1726–1735) басылымында бұрынғы вигтердің теориясын қабылдап, оған жаңа өмір сыйлап, Уолполлға қарсы тори принципін жаңғыртты".

Ерте өмір

Генри Сент-Джон, ең болмаса, Уилтширдегі отбасылық орындық Лейдиард Трегозеде дүниеге келген және Баттерсиде крещениеден өткен. Сент-Джон – сэр Генри Сент-Джонның, 4-ші баронет, кейін 1-ші виконт Сент-Джон, және 3-ші Уорвик графының қызы Мэри Ричтің ұлы. Сент-Джонның Итон колледжінде және Оксфордтың Крайст-Черчте білім алғаны айтылғанмен, оның есімі екі институттың тізімінде де жоқ және бұл мәлімдемені қолдайтын ешқандай дәлел табылмады. Ол Диссидент академиясында білім алған болуы мүмкін. 1698 және 1699 жылдары Франция, Швейцария және Италияға саяхат жасап, француз тілін өте жақсы меңгерді. Сент-Джон Уигтер Джеймс Стенхоуп пен Эдвард Хопкинспен достық қарым-қатынас орнатты және консерватор сэр Уильям Трамбаллмен хат алмасып жүрді, ол оған: «Біздің елде [Англияда] еркіндікке құштарлық зор, бірақ оны сақтауға адалдық пен ізгілік жеткіліксіз» деп кеңес берді. Оливер Голдсмит оның «мастық күйінде паркте жалаңаш жүгіріп жүргенін» көргенін хабарлады. Оның жақын досы Джонатан Свифт оның өзінің заманындағы Алькивиад немесе Петроний болып саналамын деп тілегенін және жоғары саяси жауапкершілікпен бірге шексіз әдепсіздіктерге баруды қалағанын айтты. 1700 жылы ол Беркширдегі Баклберидегі сэр Генри Винчкомбтің қызы Франсеске үйленді, бірақ бұл оның өмір салтына көп өзгеріс әкелмеді.

Ерте мансап

Ол 1701 жылы Уилтширдегі Уоттон Басеттен Тори партиясынан парламент мүшесі болды. Оның резиденциясы Лидиард-Трегоздегі Лидиард-парк болды, қазір Суиндон ауданында орналасқан. Ол Роберт Харлиге (кейін Лорд Оксфорд) жақын болды, ол сол кезде Палаталар палатасының спикері болды, және дебаттардағы шешендігімен көзге түсті, мектептегі әріптесі Роберт Уолполды басып өтіп, Палаталар палатасында зор ықпалға ие болды. Мамыр айында ол протестанттық мұрагерлікті қамтамасыз ету туралы заң жобасын жүргізді, Виг лордтарының Бөлу туралы келісімдерге қатысты әрекеттері үшін импичментке қатысты және «Ескі Претендентке» адалдық сертіне қарсы шықты. 1702 жылғы наурызда ол мемлекеттік есептерді тексеру комиссары болып сайланды. Королева Аннаның таққа отырғаннан кейін Сент-Джон 1702 және 1704 жылдары кейде сәйкестікке қарсы заңдарды қолдады және екі палата арасында туындаған дауларға белсенді қатысты. 1704 жылы Сент-Джон Харлимен бірге соғыс хатшысы болып тағайындалды, осылайша Джон Черчилльмен, Марлбороның бірінші герцогымен жақын байланысқа түсті, ол оған жақсы қарым-қатынас жасады. 1708 жылы Харлидің интригасының сәтсіз аяқталуына байланысты Харлимен бірге қызметтен кетіп, 1710 жылға дейін елге кетіп, Харлидің жаңа министрлігінде Беркширді парламентте білдіретін жеке кеңесші және мемлекеттік хатшы болды. Ол парламенттегі орын үшін жылжымайтын мүлік талабын енгізетін заң жобасын қолдады. 1711 жылы ол Тори саясаткерлері мен әдебиетшілердің «Бауырлар клубын» құрды, сондай-ақ сол жылы ол Вест-Индияға және Канадаға бағытталған екі экспедицияның сәтсіздігіне куә болды. 1712 жылы газеттерге салық салу туралы заң жобасын ұсынды. 1706 жылы вигтердің Франциямен бейбіт келісімге келуден бас тартуы және 1709 жылы Людовик XIV одақтастардың талап еткен барлық талаптарын беруге ұсынған кезде, соғыс ұлттық мүддеде жалғастырылмағанын көрсетті, ал королева, Парламент және халық министрлікті жауыздықтарды тоқтату ниетімен қолдады. Одақтастар арасындағы мақсаттардың әртүрлілігіне байланысты Сент-Джон ағылшын мүдделерін қорғау үшін Франциямен жеке және құпия келіссөздер жүргізуге көшті. 1712 жылдың мамыр айында ол Марлбороның орнын басып алған Ормонд герцогіне әрі қарай соғыс қимылдарына бармауды бұйырды. Бұл нұсқаулар француздарға, бірақ одақтастарға жеткізілмеді, Людовик Дюнкеркті Англияға кепіл ретінде берді, ал ағылшын әскерлері одақтастарын шайқас алаңында тастап кетті. Кейіннен Сент-Джон француз сыртқы істер министрі де Торсиден француздардың Денейндегі (1712 жылдың 24 шілдесі) Принц Евгенийді жеңгеніне байланысты құттықтауын алды. 1712 жылдың маусымында Сент-Джонның Франциямен еркін сауданы орнату туралы келісімі Палаталар палатасы тарапынан қабылданбады. Келісімді Артур Мур Палаталар палатасында ұсынды, өйткені Сент-Джон сол жылы Болингброк виконты болып тағайындалған еді. «Испаниясыз бейбітшілік болмайды» деген ұранмен оны мақұлдауға қарсы үлкен науқан жүргізілді. Тори партиясынан кем дегенде 40 адам келісімді қабылдамады. 1712 жылдың тамызында Болингброк Францияға барып, Англия мен Франция арасында төрт айлық соғыс тоқтату туралы келісімге қол қойды. Ақырында 1713 жылдың наурыз айында Утрехт шартына императордан басқа барлық одақтастар қол қойды. Аддисонның «Като» пьесасының алғашқы қойылымы вигтер тарапынан бейбітшілікке қарсы үлкен наразылық демонстрациясының себебі болды, ал Болингброк актер Бартон Бутке «мәңгілік диктаторға қарсы бостандықты қорғағаны үшін» елу гинеялық сыйлық берді. Осы уақытта Болингброк пен Харли арасындағы достық, бүкіл Тори әкімшілігінің негізі, біртіндеп бұзыла бастады. 1711 жылдың наурыз айында маркиз де Гискард Харлидің өміріне қастандық жасағанда, Болингброк министрліктің істерін уақытша басқарды. Алайда, оның торилердің артқы қатарларын басқарудағы қиындықтары Харлидің жоқтығын одан да айқын етті. Мамыр айында Харли Оксфорд графы атағын алды және лорд-қазынашы болды, ал шілдеде Сент-Джон отбасында жақында жойылған графтық атағына емес, виконт атағын алғанына қатты ренжіді, сондай-ақ Гартер орденіне ие болмады. 1713 жылдың қыркүйегінде Джонатан Свифт Лондонға келіп, екі досын татуластыруға соңғы сәтсіз әрекет жасады. Бірақ енді олардың арасында тағы бір дау туды. Королеваның денсаулығы көрінеу нашарлап, Тори министрлері Ханновердің курфюрстің таққа отыруына байланысты құлдырауын күтті. Болингброктың Франциядағы дипломатиялық миссиясы кезінде ол Претендент болған кезде операда болғаны үшін кінәландырылды, ал МакИнтош транскрипттеріне сәйкес, ол онымен бірнеше құпия кездесулер өткізді. Кейіннен тұрақты байланыс сақталды. 1714 жылдың наурыз айында Гервиль, Лондоннан француз елшісі де Торсиге Болингброкпен болған екі ұзақ әңгімелердің мазмұнын жіберді, онда ол соңғысы Георг I таққа отырғаннан кейін, Претенденттің пайдасына үлкен өзгерістер күтілетінін айтты. Сонымен қатар, ол Марлборо мен Бервиктің сатқындығы туралы және (Оксфорд болжанып отырған) тағы біреуінің Ханновермен байланыста екені туралы айтты. Оксфорд пен Болингброк Джеймс Стюартты дінін өзгертсе ғана сәттілікке жете алатынын ескертті, бірақ соңғысының бас тартуы байланысты тоқтатылмады. Болингброк біртіндеп Оксфордты басшылыққа ие болды. Королеваның сүйіктісі Леди Машам Оксфордпен келіспей, Болингброктың мүдделерін қолдады, бұл королеваның құрметіне ие болды, ал Оксфордтың ықпалы төмендеді; және 1714 жылдың мамырындағы Диссиденттер біліміне тыйым салатын Шизма заңын қолдауымен, Оксфордты ойыннан бас тартуға мәжбүр етуді көздеген болуы мүмкін. Ақырында, Оксфордтың 17 жылдың шілдесінде Испаниямен жасалған коммерциялық келісімге байланысты Болингброк пен Леди Машамға қарсы сыбайлас жемқорлық айыптауы сәтсіз аяқталды, және лорд-қазынашы 27 жылдың шілдесінде қызметтен босатылды немесе зейнетке шықты. Королева төрт күннен кейін, Шрюсбериді лорд-қазынашылыққа тағайындағаннан кейін қайтыс болды.

Жер аудару

Георг I патшалыққа келген кезде, Алтын алаңдағы лорд Болингброк үйіндегі жарықтандыру мен от "әсіресе жақсы және керемет" болды, бірақ ол дереу лауазымынан алынды. Жаңа патша вигтерге жақын болғанмен, торилерді де тартуға дайын еді. Алайда, торилер қызмет етуден бас тартып, барлық үмітерін сайлауға тіктеді, бірақ олар жеңіліске ұшырады. Жеңіске жеткен вигтер торилерді ұлттық және аймақтық деңгейдегі көптеген лауазымдардан жүйелі түрде шеттетуге кірісті. Болингброктың әрекеттері замандастарын және тарихшыларды қызықтырды. Ол Баклбериге зейнетке шықты және, айтуынша, оны якобит деп айыптаған Ақ таяқтың құпия тарихына жауап жазды. 1715 жылғы наурыз айында ол жаңа парламентте бұрынғы үкіметті қорғауға тырысты, бірақ Уолполдың Утрехт шартының авторларына шабуыл жасауы мүмкін екені хабарланған соң ол бас тартты. Болингброк Парижге жасырын түрде қашып кетті – бұл өте ірі қателік болды. Одан да үлкен қателік – ол Претендентке қосылды, Якобит ақсүйектерінде Болингброк графы атағын алды және Стюарт сарайында сыртқы істерді басқарды. 1715 жылғы көтеріліс дұрыс ұйымдастырылмады, ал Людовик XIV-тің өлімі Претенденттің негізгі демеушісінен айырылуына әкелді; Людовик XV патша Ұлыбританиямен бейбітшілік орнатуды қалап, одан әрі жоспарларды қолдамады. 1716 жылғы наурыз айында Болингброк тағы да тарап ауыстырды. Ол Парламенттің мемлекеттік қасақаналық туралы қабылдаған шешімімен (1 Geo. 1. St. 2. c. 16) шынжырлы атақтары мен мүлкін жоғалтты. Ол Георг патшаның қайтадан құрметін алуға үміттенеді және бірнеше жылдан кейін оған қол жеткізді. Ол "Көшпенділік туралы ойлар" атты еңбегін және 1717 жылы өзінің позициясын түсіндіру үшін сэр Уильям Уиндхэмға жазған хатын жазды, ол оның ең жақсы туындыларының бірі саналады, бірақ оның өлімінен кейін 1753 жылға дейін жарияланбады. Сол жылы ол жесір Мари Клер Дешам де Марсиллимен танысты, оған 1720 жылы, бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң үйленді. Ол Орлеан қаласының жанындағы Ла-Сурс мүлігін сатып алып, онда тұрып, философиямен айналысты, Киелі кітаптың уақыт санауын сынады және басқалармен бірге Вольтер де оны мақтады, оның білімі мен әдептілігіне жоғары баға берді.

Өлім

1744 жылы ол жаңа "кең негізді" әкімшілікті құру бойынша келіссөздерге көмектесумен тығыз айналысты және 1745 жылғы Якобиттердің жорылысына ешқандай ықылас көрсетпеді. Ол ханзада Джорджқа, кейіннен III Георгқа ұстаз таңдауды ұсынды. Шамамен 1749 жылы ол "Елдің қазіргі күйі" атты аяқталмаған памфлет жазды. Филипп Стенхоуп, Честерфилд графы, одан естілген соңғы сөздерін былай деп жазды: "Мені мұнда орналастырған Құдай менен кейін қалағанын істейді және не істеу керектігін Ол жақсы біледі". Ол 1751 жылдың 12 желтоқсанында 73 жасында қайтыс болды, екінші әйелі одан бір жыл бұрын дүние салды. Екеуі де Бэттерсидегі қалалық шіркеуде, Әулие Марияда жерленді, онда Болингброк өзі жазған медальондары мен жазулары бар ескерткіш орнатылды. Ескерткіштің мүсінін Рубиляк жасады. Ол 2-ші Болингброк виконты атағын, арнайы талап бойынша, жартылай жүрегінен туған немересі Фредерик Сент-Джонға, 3-ші Сент-Джон виконтына (Болингброктың әкесіне 1716 жылы берілген атақ) тапсырды, және осы атақ одан бері келеді. Фредерик – 1-ші виконттың жартылай ағасы Джон Сент-Джонның, оның әкесі Анжелика Магдалена Пелиссариден туған ұлы.

Әсері

Болингброк, Джорджия штаты, оның құрметіне аталған.

Америкадағы республикашылдық

20 ғасырдың соңында Болингброк тарихшылар тарапынан Вольтерге, сондай-ақ американдық патриоттар Джон Адамс, Томас Джефферсон және Джеймс Мэдисонға зор ықпал еткен тұлға ретінде қайта ашылды. Адамс Болингброктың барлық еңбектерін кем дегенде бес рет оқығанын мәлімдеді; шындығында, Болингброктың еңбектері Америка колонияларында кеңінен таралды және жаңа мемлекеттің республикалық идеологияға адалуының негізін қалауға көмектесті. Оның тарихты республиканың тууы, дамуы, құлдырауы және өлімі циклдері ретінде қарастыруы колониялардағы ықпалды көзқарас болды, сондай-ақ оның бостандық туралы пікірі де маңызды болды: "адам заңнан емес, заң арқылы бостандыққа ие".

Британиядағы ықпал

Бьют пен үшінші Жорж саяси идеяларын «Патриот патшадан» алған. Эдмунд Берк өзінің «Табиғи қоғамды қорғау» еңбегін Болингброк стилін еліктеп жазды, бірақ оның қағидаларын жоққа шығарды; ал «Француз революциясы туралы ойлар» еңбегінде: «Қазір Болингброкты кім оқиды, оны ешкім толық оқыған емес?» деп шақырды. Берк Болингброктың сөздері оның санасында тұрақты із қалдырмағанын айтты. Бенджамин Дизраэли Болингброкты «Қазіргі торизмнің негізін қалаушы» деп атап, оның «абсурдты және жағымсыз ілімдерін» жойып, «Англия Конституциясын олигархияға айналдыруға вигтердің тырысуларын» тоқтату миссиясын орнатты. Болингброктың маңызды сөздерінің жоғалуы Уильям Питтің Ливий мен Тациттің жоғалған кітаптарынан да қатты өкініш білдірді. 20 ғасырдың басында Болингброктың еңбектері мен өмірі замандастарына қарағанда нашар әсер етті. 1910 жылғы «Ағылшын тілінің қысқаша өмірбаяндық сөздігінде» оның авторы оны керемет және жан-жақты талант иесі, бірақ өзімшіл, адал емес және інтрыгашыл адам деп санады, оның мінез-құлқының осы кемшіліктері саяси сәтсіздікке әкелді; ал оның жазбалары жылтыр, жасанды және философиялық құндылығы жоқ деп сипатталды. «Британника энциклопедиясының» 11-ші басылымындағы оның өмірбаян авторы Филип Чесни Йорк оның қабілеттері уақытша мәселелермен айналысқанын, тұрақты немесе жалпылама идеялармен шабыттанбағанын айтты.

Шығармалары

Лашмор Дэвис, Адриан С., ред. "Генри Сент-Джон мен сэр Уильям Трумбулдың хат алмасуы, 1698–1710", XVIII ғасыр өмірі 32, № 3 (2008), 23–179 б. Парк, Г., ред. "Генри Сент-Джонның хаттары мен хат алмасулары, Болингброк лорд-виконты". 4 томдық. 1798 ж. Дикинсон, Х. Т., ред. "Генри Сент-Джонның Оррери графына жазған хаттары, 1709–1711" Camden Miscellany, том XXVI. Camden Fourth Series. 14-том (Лондон: Корольдік тарихи қоғам, 1975), 137–199 б. Х. Т. Дикинсон (ред.). "Болингброуктің Оррери графына хаттары, 1712–13", Camden Miscellany, том XXXI. Camden Fourth Series. 44-том (Лондон: Корольдік тарихи қоғам, 1992), 349–371 б. Марқұм Құрметті Генри Сент-Джонның еңбектері, Болингброк лорд-виконты, жаңа редакция, 1-том (Лондон, 1809). Марқұм Құрметті Генри Сент-Джонның еңбектері, Болингброк лорд-виконты, жаңа редакция, 2-том (Лондон, 1809). Марқұм Құрметті Генри Сент-Джонның еңбектері, Болингброк лорд-виконты, жаңа редакция, 3-том (Лондон, 1809). Марқұм Құрметті Генри Сент-Джонның еңбектері, Болингброк лорд-виконты, жаңа редакция, 4-том (Лондон, 1809). Марқұм Құрметті Генри Сент-Джонның еңбектері, Болингброк лорд-виконты, жаңа редакция, 5-том (Лондон, 1809). Марқұм Құрметті Генри Сент-Джонның еңбектері, Болингброк лорд-виконты, жаңа редакция, 6-том (Лондон, 1809). Марқұм Құрметті Генри Сент-Джонның еңбектері, Болингброк лорд-виконты, жаңа редакция, 7-том (Лондон, 1809). Марқұм Құрметті Генри Сент-Джонның еңбектері, Болингброк лорд-виконты, жаңа редакция, 8-том (Лондон, 1809). Лорд Болингброуктің еңбектері, 1-том. Тынық мұхиты университетінің баспасы, 2001. Армитаж, Дэвид, ред. Болингбрук: Саяси жазбалар (Кембридж мәтіндері саяси ой тарихында). Кембридж университетінің баспасы, 1997. "Философиялық еңбектері", соңғы құрметті Генри Сент-Джон, лорд виконт Болингброк, 3 томдық. 1776, 2005 ж. қайта басылған. Джекман, С. В., ред. Патриот патша идеясы. Индианаполис, 1965. "The Works of the Late Right Honorable Henry St. John, Lord Viscount Bolingbroke" алғаш рет 1754 жылдың наурыз айында бес томдық түрінде жарық көрді және дінге қатысты даулы көзқарастарымен танымал болды. Он жылдан кейін Лондондағы өте табысты кітап сатушы Эндрю Миллар әлі де "Еңбектерді" жоғары бағамен сатты. Оның бағасы үш гинея (үш фунт және үш шиллинг) болды, бұл мәтіннің маңыздылығы мен құндылығының айқын көрсеткіші. 1765 жылдың шілдесінде доктор Каделлге жазған хатында Миллар: "Мен ешқашан Болингброктың квартосын 3 гинеядан төмен сатқан емеспін, сондықтан бағаны өзгерте алмаймын".

Негізгі дереккөздер

Лорд Болингброк еңбектері, 4 том. (1969)
Х. Сент-Джон, Болингброк виконты, «Патриот патша идеясы», ред. С. В. Джекман (Индианаполис, 1965)
Лорд Болингброк: тарихи жазбалар, ред. И. Крамник (Чикаго, 1972)
Лорд Болингброк: «Оңайлы шеберге» үлесі, ред. С. Варей (1982)
Болингброк: саяси жазбалар, ред. Д. Армитаж (1997)
Болингброктың саяси жазбалары: консервативті ағартушылық, ред. Б. Котрет (1997)