Кіріспе
1911 жылғы ағылшын өлеңі "Сары Құдайдың жасыл көзі", 1911 жылғы Дж. Милтон Хейздің поэмасы, ХХ ғасырдың басында музыкалық залдарда кең таралған "драматикалық монолог" жанрының танымал үлгісі. Бұл туынды актер және монологші Брансби Уильямс үшін жазылып, орындалған. Ол жиі Рудьярд Киплингке дұрыс емес жатқызылып, авторды көптеген еліктеушілерінің бірі деп есептеген, ал Білли Беннетттың "Кішкентай сары иттің жасыл галстугі" сияқты пародияларға жиі ұшыраған. Өлеңнің алғашқы жолдары әлі де жақсы танымал: Алек Во Хейз өлеңді жазу туралы былай баяндайды:
The Green Eye of the Yellow God, a 1911 poem by J. Milton Hayes, is a famous example of the genre of "dramatic monologue", a music hall staple in the early twentieth century. The piece was written for and performed by actor and monologist Bransby Williams. It has often been misattributed to Rudyard Kipling, who classed its author as being among his many imitators, and often parodied, most famously by Billy Bennett as The Green Tie on the Little Yellow Dog. The opening lines are still very well known: Alec Waugh gives Hayes's account of the writing of the poem:
I wrote The Green Eye of the Little Yellow God in five hours, but I had it all planned out. It isn't poetry and it does not pretend to be, but it does what it sets out to do. It appeals to the imagination from the start: those colours, green and yellow, create an atmosphere. Then India, everyone has his own idea of India. Don't tell the public too much. Strike chords. It is no use describing a house; the reader will fix the scene in some spot he knows himself. All you've got to say is 'India' and a man sees something. Then play on his susceptibilities. His name was Mad Carew. You've got the whole man there. The public will fill in the picture for you. And then the mystery. Leave enough unsaid to make paterfamilias pat himself on the back. 'I've spotted it, he can't fool me. I'm up to that dodge. I know where he went.' No need to explain. Then that final ending where you began. It carries people back. You've got a compact whole. 'A broken hearted woman tends the grave of Mad Carew.' They'll weave a whole story round that woman's life. Every man's a novelist at heart. We all tell ourselves stories. That's what you've got to play on.
"Мен "Сары Құдайдың жасыл көзі" атты өлеңді бес сағатта жаздым, бірақ барлығын алдын ала жоспарлап қойғанмын. Бұл поэзия емес және олай болуға таласпайды, бірақ өзіне қойған мақсатына жетеді. Ол бастапқыда қиялға шақырады: жасыл және сары түстер атмосфера құрайды. Содан кейін Үндістан, әркімнің өзіндік көзқарасы бар. Көп нәрсені халыққа айтпаңыз. Маңызды тұстарын басыңыз. Үйді сипаттаудың қажеті жоқ, оқырман оқиға орын алатын жерді өзінің таныс жерлерінің біріне орналастырады. "Үндістан" десеңіз, адам бір нәрсені көреді. Сосын оның сезімталдығына ойнаңыз. Оның аты Мад Карю. Сізде толыққанды адам бейнесі бар. Халық сіз үшін суретті толықтырады. Ал содан кейін құпия. Әкесі өзін-өзі мақтап, "Мен оны түсіндім, ол мені алдап кетпеді. Мен мұндай амалдарға дайынмын. Ол қайда кеткенін білемін" деуі үшін жеткілікті мәлімет қалдырмаңыз. Түсіндірудің қажеті жоқ. Сосын бастаған нәрсеңізбен аяқтаңыз. Ол адамдарды бастапқы нүктеге қайтарады. Сізде тұтас бірлік бар. "Жүрегі ауырған әйел Мад Карюдің қабірін күтіп тұр". Олар осы әйелдің өміріне қатысты толық бір оқиға құрастырады. Әр адамның бойында романшы бар. Біз бәріміз өзімізге әңгімелер айтамыз. Міне, осыны пайдалану керек."
The Green Eye of the Yellow God, a 1911 poem by J. Milton Hayes, is a famous example of the genre of "dramatic monologue", a music hall staple in the early twentieth century. The piece was written for and performed by actor and monologist Bransby Williams. It has often been misattributed to Rudyard Kipling, who classed its author as being among his many imitators, and often parodied, most famously by Billy Bennett as The Green Tie on the Little Yellow Dog. The opening lines are still very well known: Alec Waugh gives Hayes's account of the writing of the poem:
I wrote The Green Eye of the Little Yellow God in five hours, but I had it all planned out. It isn't poetry and it does not pretend to be, but it does what it sets out to do. It appeals to the imagination from the start: those colours, green and yellow, create an atmosphere. Then India, everyone has his own idea of India. Don't tell the public too much. Strike chords. It is no use describing a house; the reader will fix the scene in some spot he knows himself. All you've got to say is 'India' and a man sees something. Then play on his susceptibilities. His name was Mad Carew. You've got the whole man there. The public will fill in the picture for you. And then the mystery. Leave enough unsaid to make paterfamilias pat himself on the back. 'I've spotted it, he can't fool me. I'm up to that dodge. I know where he went.' No need to explain. Then that final ending where you began. It carries people back. You've got a compact whole. 'A broken hearted woman tends the grave of Mad Carew.' They'll weave a whole story round that woman's life. Every man's a novelist at heart. We all tell ourselves stories. That's what you've got to play on.
Орналасқан жері
Хейз Непал мен Үндістанды шатастыруда қателік жасаған. 1858-1947 жылдар аралығында Ұлыбритания Үндістанды отарлап алғанмен, Непалға ешқашан басып кірген емес. Сондықтан екі ел арасындағы саяси және әскери келісімдер мүлдем өзгеше болды. Сол кезде ресми міндетпен Непалда болған британдық офицер Гурка полктерінің біріне жататын болса керек. Бірақ Мад Кереудің әскери өмірі туралы "оған қатарда табынушылық көрсетілген" дегеннен басқа көп мәлімет жоқ. Ол Үндістаннан демалысқа шыққан болуы да мүмкін. 2011 жылдың желтоқсан айында BBC радиосының "Біздің тілшімізден" бағдарламасында журналист Джоанна Джолидің Катмандудың солтүстік-шығысына қарай орналасқан Санху ауылына жасаған сапары туралы репортаж жарияланды. Ауылға жақын төбеде индустар мен буддистер құдайға табынатын тантрикалық Баджрайогини құдайының алтын жалатылған мүсіні орналасқан Баджрайогини ғибадатханасы бар. Невар қауымында бұл құдайды Масу Кхва Маджу (Сары бетті Ана Құдай) деп атайды. Мүсіннің күміс көздері тек мерекелерде салынады. Хейз бұл аймаққа келгеніне ешқандай дәлел жоқ болғанымен, ғибадатхана туралы жазбалар кем дегенде 200 жыл бұрынғы дереккөздерде кездеседі, сондықтан ол осы мүсін және оның көздеріне байланысты ерекше әдет-ғұрыптар туралы отарлық әскерилерден әңгімелер естіп, осы элементтерді драмалық монологына енгізуі мүмкін.