Кіріспе
Американдық эволюциялық даму биологы Шон Б. Кэрролл (17 қыркүйек 1960 жылы туған) – американдық эволюциялық даму биологы, автор, педагог және атқарушы продюсер. Ол Мэриленд университетінің еңбегі сіңген профессоры және Висконсин университетінің (Мэдисон) молекулалық биология және генетика бойынша еңбегі сіңген профессоры. Оның зерттеулері биологиялық даму контекстінде гендік экспрессияны реттеудегі цис-реттеуші элементтердің эволюциясына, модельдік жүйе ретінде дрозофила пайдалануға бағытталған. Ол Ұлттық ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының (2007), Америка өнер және ғылым академиясының және Америка ғылымын дамыту қауымдастығының мүшесі. Ол Говард Хьюз медициналық институтының ғылыми қызметкері. Кэрролл эволюцияны зерттеу қоғамынан Стивен Джей Гулд сыйлығын, өмір ғылымдары саласындағы Бенджамин Франклин медалін және Рокфеллер университетінің Льюис Томас сыйлығын алды. Ол продюсерлікке қатысқан фильмдердің арасында «Эмми» сыйлығын жеңіп алған «Ең алыс» және «Серенгети ережелері», сондай-ақ «Оскар» номинациясын алған «Барлық тыныс» фильмдері бар.
Sean B. Carroll (born September 17, 1960) is an American evolutionary developmental biologist, author, educator and executive producer. He is a distinguished university professor at the University of Maryland and professor emeritus of molecular biology and genetics at the University of Wisconsin–Madison. His studies focus on the evolution of cis regulatory elements in the regulation of gene expression in the context of biological development, using Drosophila as a model system. He is a member of the National Academy of Sciences, of the American Philosophical Society (2007), of the American Academy of Arts and Sciences and the American Association for Advancement of Science. He is a Howard Hughes Medical Institute investigator. Carroll has received the Stephen Jay Gould Prize from the Society for the Study of Evolution, the Benjamin Franklin Medal in Life Science, and the Lewis Thomas Prize at Rockefeller University. Awards winning films he has produced include Emmy winning The Farthest and The Serengeti Rules, as well as the Oscar nominated All That Breathes.
Өмірбаян
Шон Б. Кэрролл Огайо штатының Толедо қаласында дүниеге келген. Оның түбі ирландтық. Бала кезінде Maumee Valley Country Day School-де оқығанда тастарды қозғап жыландар іздейтінін, ал 11-12 жасында жыландар ұстай бастағанын айтады. Осы әрекеттер жыландардың сыртын байқап, олардың қалай пайда болатындығын ойлауға жетеледі. Вашингтон университетінде (Сент-Луис) биология бакалавры, ал Тэфтс университетінде иммунология ғылымдарының докторы дәрежесін алды және Колорадо университетінде (Боулдер) постдокторант ретінде жұмыс істеді.
Мансап
Кэрролл эволюциялық даму биологиясының (сонымен қатар "эво дево" деп те аталады) алдыңғы қатарлы ғалымы, ол гендердің өзгеруі дене мүшелері мен үлгілерінің эволюциясын қалай басқаратынын зерттейді. Ол Висконсин университеті – Мэдисон қаласындағы молекулалық биология және генетика профессоры, сондай-ақ Говард Хьюз медициналық институтының зерттеушісі. 1987 жылы Кэрролл Висконсин университеті – Мэдисон қаласында "гендердің әртүрлі жолмен қолданылып, біз көріп отырған түр-түрлі формаларды қалай тудыратынын түсінуге бағытталған" зертхана құрды. Кэрроллдың тобы бірнеше мақаласында *Drosophila* жеміс шыбығының эмбрионалдық кезеңіндегі гендердің белсенділігі оның қанатының дамуын қалай басқаратынын көрсетті. Топ осы гендердің көбелектердегі баламаларын іздестіріп жатыр. 2010 жылы ол Говард Хьюз медициналық институтының ғылым білімі жөніндегі вице-президенті болып тағайындалды. 2011 жылы HHMI теледидар үшін ғылыми фильмдер жасау мақсатында деректі фильмдер жобасын іске қосты, онда Кэрролл атқарушы продюсерлердің бірі болып тағайындалды. 2012 жылы Кэрролл HHMI Tangled Bank Studios-ті құрды. 2012 жылы осы студия түсірген "Мезозойдың құлау күні" атты фильмде сол дәуірдің соңындағы жаппай жойылуға себеп болған астероид соқтығысуын зерттеу тарихы баяндалды. Фильмді Кэрролл Ұлттық мұғалімдер конференциясында таныстырды. Кэрролл 2018 жылы үздік ғылыми және технологиялық деректі фильм номинациясында Эмми сыйлығын жеңіп алған "Вояджер" бағдарламасы туралы "The Farthest" фильмінің атқарушы продюсері болды. Кэрролл 2022 жылы "Оскар" сыйлығына ұсынылған "All That Breathes" деректі фильмінің атқарушы продюсері болды, ол Канн кинофестивалінде ең жақсы деректі фильм сыйлығын жеңіп алды. 2013 жылдан бері Кэрролл Ұлттық ғылым білімі орталығының кеңесшілер кеңесінің құрамында. 2009 жылдың қыркүйегінен 2013 жылдың наурызына дейін ол "Нью-Йорк Таймс" газетінде "Таңғажайып жандар" атты бағана жазды, онда жануарлар эволюциясы саласындағы жаңалықтарды талқылады.
Марапаттар
2012 жылы ол Франклин институтының өмір ғылымдары саласындағы Бенджамин Франклин медалімен марапатталды, «жануарлар әлемінің әртүрлілігі мен көптүрлілігі негізінен гендердің өзінің мутациялауына емес, бірдей гендердің әртүрлі реттелу жолдарына байланысты екенін ұсынғаны және дәлелдегені үшін».
Қабылдау
Ғылым жазушысы Питер Форбс "The Guardian" газетінде "Ең әдемі түрінің шексіздігі" кітабын "қажетті кітап" деп атап, оның авторын "танымал ғалым және біздің заманымыздың ұлы ғылым жазушыларының бірі" деп сипаттайды. Форбстың пікірінше, "Серенгети ережелері" кітабында Кэрролл "табиғат тарихын геномиканың нақты ғылымымен біріктіруге қол жеткізеді". "Ғылымға негізделген медицина" сайтындағы "Адам денсаулығы мен экологиядағы реттеудің маңызды рөлі: Серенгети ережелері" атты мақаласында Гарриет А. Холл: "Бұл кітап реттеу ережелерін және ғылымның қалай жұмыс істейтінін үйренудің тамаша жолы. Бұл оңай ғана емес, шынымен де қызықты" дейді. "Серенгети ережелері" атты деректі фильм 2018 жылы шықты және Кэрроллдің кітабына негізделген. Луиз С. Мид Ұлттық ғылым білім беру орталығы үшін "Ең жақсыға айналу" кітабына шолу жазып, Кэрроллдың "ДНҚ-да эволюцияның мол дәлелдерін" сипаттағанын, гендерді қажет етпейтін ДНҚ тізбектері сияқты әртүрлі зерттеу жолдарын қолданғанын атап өтеді, сондай-ақ эволюциялық өзгерістердің дәлелдерін келтіреді. Мид эволюциялық теорияның болжамдық күші бар екенін, мысалы, гемоглобині болған бақтамақтардың мұрагерлерінің мұзды ортада оған мұқтаж болмағандықтан оны жоғалтқандарын айтады. Дуглас Х. Эрвин "Жасанды өмір үшін ең әдемі түрінің шексіздігі" кітабына шолу жазып, Дрозофиладан адамға дейінгі тіршілік формаларының гендері көптеген биологтар күткеннен әлдеқайда аз екенін, адамда шамамен 20 000 ғана ген бар екенін, бұл шамамен шыбынға тең екенін атап өтеді. Ол "мұндай шектеулі гендер санынан" туындаған жануарлардың "таңғаларлық морфологиялық әртүрлілігін" атап көрсетеді. Ол Кэрроллдың "көркем және ынталы" стилін мақтап, "әдемі және тартымды" стильде жазып, оқырманды Хокс және PAX 6 күрделіліктеріне тартады, сонымен қатар тіршілік формаларының кембрийлік жарылысын және тағы да көптеген нәрселерді атап өтеді.