Кіріспе

Целомика – биобейнелеу әдістері мен информатиканы қолданып, жасушаларды сандық түрде талдау саласы. Жұмыс процесі үш негізгі компоненттен тұрады: бейнелерді алу, бейнелерді талдау және деректерді визуализациялау мен басқару. Бұл процестер көбінесе автоматтандырылған. Осы үш компоненттің барлығы сапалық деректерді, сандық деректерді және тиісінше бейнелер мен деректерді басқару үшін күрделі бағдарламалық құралдарға тәуелді. Целомика – бұл тіркелген тауарлық атау, ол көбінесе жоғары мазмұнды талдау (HCA) немесе жоғары мазмұнды скрининг (HCS) терминдерімен синоним ретінде қолданылады, бірақ целомика HCA/HCS-тен асып түседі, өйткені ол күрделі информатикалық құралдарды қамтиды.

Тарих

HCS және жасуша геномикасы пәнін бұрын жеке меншікте болған Cellomics Inc. атты компания бастады. Ол жасушаларды культурада зерттеуді, әсіресе олардың потенциалды емдік дәрі-дәрмектерге ұқсас молекулаларға реакциясын жеңілдету үшін құралдарды, бағдарламалық қамтамасыз етуді және реагенттерді коммерцияландырды. 2005 жылы Cellomics компаниясын Fisher Scientific International, Inc. сатып алды, қазір Thermo Fisher Scientific, ол жоғары мазмұнды талдау өнімдері желісі аясында жасуша геномикасымен байланысты өнімдерді әзірлеп келеді.

Қолданбалар

Көптеген омикалар сияқты, мысалы геномика және протеомика, уақыт өте келе қолданылуының тереңдігі мен ауқымы артты. Қазіргі уақытта целломика қолданылатын 40-тан астам сала бар, оның ішінде 3D жасушалық модельдерді талдау, ангиогенез және жасушалық сигнализация сияқтылар. Бастапқыда фармацевтикалық өнеркәсіпте скрининг үшін пайдаланылған целломика енді академиялық салаға кеңейіп, жасушаның функцияларын жасушаның өзінің контекстінде жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Целломика академиялық және өнеркәсіптік табиғат ғылымдары зерттеулерінде, мысалы, қатерлі ісіктерді зерттеуде, нейроғылымда, жаңа дәрілерді іздеуде, тұтыну тауарларының қауіпсіздігін және токсикологияны зерттеуде қолданылады. Дегенмен, целломика жасушалық функцияларды тереңірек түсінуге көмектесетін тағы да көп салалар бар.

Суретті талдау

Жоғары өнімділіктегі автоматтандырылған жасуша талдауы (HCA) негізіндегі целломика, флуоресценттік микроскопияның икемділігін, пластина оқу құрылғысының автоматтандырылуын және сыйымдылығын, сондай-ақ ағын цитометриясының көп параметрлі талдауын біріктіреді, бұл жеке жасушалардан немесе жасуша популяциясынан деректерді алуға мүмкіндік береді. Жоғары мазмұнды технологиялық аппараттық құралдарды пайдаланып сурет алынғаннан кейін, жасуша деректері сол суреттен бейне талдау бағдарламалық жасақтамасы арқылы шығарылады. Жеке жасуша деректері немесе популяция деректері қызығушылық тудыруы мүмкін, бірақ екеуі үшін де қолданбаға және қолданылатын бағдарламалық жасақтамаға байланысты пайдаланушының әртүрлі деңгейде қатысуын қажет ететін қадамдар тізбегі орындалады. Бірінші қадам – суреттегі жасушаларды сегменттеу, бұл бағдарламалық алгоритмдерге жеке жасуша өлшемдерін келесі өңдеу үшін қажетті ақпаратты ұсынуға мүмкіндік береді. Содан кейін пайдаланушы көптеген параметрлерге сүйене отырып, қызығушылық тудыратын аймақты, яғни өлшенуі тиіс аумақты анықтауы керек. Қызығушылық тудыратын аймақ анықталғаннан кейін өлшемдер жиналады. Өлшемдер, көбінесе белгілер деп аталады, үлгіден алынған қажетті деректер түріне байланысты болады. Бұл қадамдардың барлығын қамтамасыз ететін көптеген математикалық алгоритмдер бар және әрбір бейне талдау бағдарламалық жасақтамасы қолданылатын математикалық алгоритмдерге өзінің ашықтық деңгейін ұсынады.

Деректерді басқару

Целомикалық зерттеулер жүргізген кезде көптеген суреттер мен деректерді басқару қажет. Деректер мен суреттердің көлемі бір жылдың ішінде 11 МБ-тан 1 ТБ-қа дейін өсе алады, сондықтан да целомика барлық осы ақпаратты жинау, ұйымдастыру және сақтау үшін информатиканың мүмкіндіктерін пайдаланады. Қауіпсіз және тиімді деректерді талдау үшін, деректерді басқару үлгісіне байланысты метадеректерді жинап, біріктіру қажет. Целомикалық деректерді басқарудың маңыздылығын ескере отырып, целомикалық зерттеулерді жүзеге асыру көбінесе ақпараттық технология және зерттеуді жетекшілік ететін өмір ғылымдары зерттеу тобы арасындағы ведомствоаралық ынтымақтастықты талап етеді.