Кіріспе
Техас революциясы кезінде Техас азаматтарының эвакуациясы 1835 жылдың қыркүйегі мен 1836 жылдың сәуірі аралығында болды. Бұл Техас революциясы барысында Мексика армиясының операцияларынан қашқан Техас тұрғындарының эвакуациясы еді, ол Аламо шайқасынан басталып, Сан-Хасинто шайқасымен аяқталды. Жаңа Техас Республикасының әкімшілігі және көптеген азаматтар Мексика әскерінің қозғалысынан қашып, шығысқа қарай жылжуда болды. Бұл қақтығыс Антонио Лопес де Санта-Аннаның 1824 жылғы Мексика Конституциясын күштен жойып, Коахуила-и-Техаста әскери үкімшілік енгізуінен туындады. Техас халқы қарсылық көрсетіп, тәуелсіздік жариялады. Сэм Хьюстонның, Техас Уақытша армиясының тағайындалған бас қолбасшысының (ондай армия әлі құрылмаған болатын), міндеті – Санта-Анна басқарған әскерлерден халықты қорғау үшін әскери күштерді жинап, жаттықтыру болды. Мексика шығанағының жағалауында және Сан-Антонио-де-Бексар тұрғындары қаңтар айында Мексика армиясының әскерлері олардың аймағына кіріп келгенін естігеннен кейін эвакуациялана бастады. Бұл оқиға Техас штанының барлық аймақтарында қайталанды. Алғашқы шайқастарда кейбір техас сарбаздары соғыс тұтқындарына айналады деп ойлап, қарсылық көрсетпей берілді, бірақ Санта-Анна олардың өлім жазасын талап етті. Аламо шайқасы және Голиадтағы қырғын халықты үрейлендіріп, Гонзалес қаласының азаматтық халқының жаппай көшіп кетуіне себеп болды. Гонзалесте Техас революциясының бірінші шайқасы басталған еді, және Аламоға шабуыл жасаудан бірнеше күн бұрын олар миссияны қорғау үшін жасақ жіберген. Азаматтық босқындармен бірге жаңадан құрылған уақытша армия да жылжуда болды, ал Хьюстон сарбаздарды жаттықтыруға және Санта-Аннаның үлкен күштеріне қарсы тұра алатын әскери құрылым құруға уақыт тапты. Хьюстонның әрекеттері уақытша үкімет және оның бір бөлігі әскерлері тарапынан қорқынышпен қабылданды. Ол және Гонзалестен қашқан босқындар алдымен Колорадо өзеніне, содан кейін Бразос өзеніне жетті, басқа аймақтардан эвакуацияланғандар келіп, Хьюстоннің күштеріне қосылу үшін жаңа жасақтар құрылды. Гонзалес, Бейсонс Кроссинг (қазіргі Колумбус) және Сан-Фелипе-де-Остин қалалары Мексика армиясының қолына тимеу үшін өртелді. Санта-Анна Республиканың уақытша үкіметінің мүшелерін өлтіруді жоспарлаған, олар Вашингтондан Бразос арқылы Гросса-Ландингке, Харрисбургке және Нью-Вашингтонға қашты. Үкімет шенеуніктері ақырында Галвестон аралына қашып кетті, ал Санта-Анна оларды таба алмағандықтан Харрисбург пен Нью-Вашингтон қалаларын өртеп жіберді. Нью-Вашингтонның шамамен 5000 тұрғыны Мексика армиясынан үрейленген күйде қашты. Бір айдан астам уақыт бойы әскерді жаттықтырғаннан кейін Хьюстон жол айырысына жетіп, олардың бір бөлігін қашқан босқындарды шығысқа қарай сүйемелдеуге бұйрық берді, ал негізгі әскерді Мексика армиясымен шайқасу үшін оңтүстік-шығысқа қарай бағыттап жіберді. Сан-Хасинто шайқасы Санта-Аннаның тапсыруына және Веласко шартына қол қойылды.
The Runaway Scrape events took place mainly between September 1835 and April 1836 and were the evacuations by Texas residents fleeing the Mexican Army of Operations during the Texas Revolution, from the Battle of the Alamo through the decisive Battle of San Jacinto. The ad interim government of the new Republic of Texas and much of the civilian population fled eastward ahead of the Mexican forces. The conflict arose after Antonio López de Santa Anna abrogated the 1824 Constitution of Mexico and established martial law in Coahuila y Tejas. The Texians resisted and declared their independence. It was Sam Houston's responsibility, as the appointed commander in chief of the Provisional Army of Texas (before such an army actually existed), to recruit and train a military force to defend the population against troops led by Santa Anna. Residents on the Gulf Coast and at San Antonio de Béxar began evacuating in January upon learning of the Mexican army's troop movements into their area, an event that was ultimately replayed across Texas. During early skirmishes, some Texian soldiers surrendered, believing that they would become prisoners of war — but Santa Anna demanded their executions. The news of the Battle of the Alamo and the Goliad massacre instilled fear in the population and resulted in the mass exodus of the civilian population of Gonzales, where the opening battle of the Texian revolution had begun and where, only days before the fall of the Alamo, they had sent a militia to reinforce the defenders at the mission. The civilian refugees were accompanied by the newly forming provisional army, as Houston bought time to train soldiers and create a military structure that could oppose Santa Anna's greater forces. Houston's actions were viewed as cowardice by the ad interim government, as well as by some of his own troops. As he and the refugees from Gonzales escaped first to the Colorado River and then to the Brazos, evacuees from other areas trickled in and new militia groups arrived to join with Houston's force. The towns of Gonzales, Beason’s Crossing (present day Columbus) and San Felipe de Austin were burned to keep them out of the hands of the Mexican army. Santa Anna was intent on executing members of the Republic's interim government, who fled from Washington on the Brazos to Groce's Landing to Harrisburgh and New Washington. The government officials eventually escaped to Galveston Island, and Santa Anna burned the towns of Harrisburgh and New Washington when he failed to find them. Approximately 5,000 terrified residents of New Washington fled from the Mexican army. After a little over a month of training the troops, Houston reached a crossroads where he ordered some of them to escort the fleeing refugees farther east while he took the main army southeast to engage the Mexican army. The subsequent Battle of San Jacinto resulted in the surrender of Santa Anna and the signing of the Treaties of Velasco.
Мексикадағы өзгерістер: 1834 1835
1834 жылы Мексика президенті Антонио Лопес де Санта-Анна федералистік саяси идеологиядан бас тартып, орталықтандырылған үкімет құруға көшті және елдің 1824 жылғы конституциясын жойды. Бұл конституция Коахуила-и-Техас штаттарын Мексиканың жаңа штаты ретінде бекіткен және Мексиканың әрбір штатына жергілікті деңгейде өз конституциясын жасауға мүмкіндік берген. Штаттық деңгейдегі үкіметтерді таратып, Санта-Анна іс жүзінде диктатура құрды және Коахуила-и-Техас аймағын генерал Мартин Перфекто де Кос әскери билігіне бағындырды. Санта-Анна Мигель Барраганды уақытша президент етіп тағайындағанда, Барраганды Мексика операциялық армиясының басшысы етіп тағайындады. Коахуила-и-Техастағы барлық қарсылықты басуды мақсат еткен ол 1835 жылдың 28 қарашасында әскер жинауға кірісті, ал желтоқсан айында генерал Хоакин Рамирес-и-Сесма Рио-Гранде арқылы алғы шептің авангардын бастап өтті.
Техастағы уақытша үкіметтер: 1835 жылдың қарашасы 1836 жылдың наурызы
Стивен Ф. Остин Техастың қазіргі жалақысыз ерікті әскерінің қолбасшысы болды, және оның ықпалымен 1835 жылғы Консультация сол жылдың 3 қарашасында Сан-Фелипе-де-Остинде шақырылды. Олардың 1824 жылғы конституцияға негізделген уақытша үкімет құруы Бас Кеңесті заң шығарушы орган ретінде белгіледі, әр муниципалитетке бір өкіл бөлінді. Генри Смит губернатор болып сайланды, бірақ лауазымның өкілеттіктері нақты анықталған жоқ. Сэм Хьюстон Накогдочестен сайланған өкіл ретінде қатысты, сонымен қатар Накогдочес жасағының қолбасшысы болды. Эдвард Берлсон 1 желтоқсанда Остиннің орнына еріктілер армиясының қолбасшысы болды. 10 желтоқсанда Бас Кеңес аймақтың тағдырын анықтау үшін делегаттарды сайлауға жаңа сайлау шақырды. Консультация Техастың Уақытша армиясын құруды бекітті, ол 2,500 сарбаздық ақылы күш болды. Хьюстон жаңа армияның бас қолбасшысы болып тағайындалды және 12 желтоқсанда жұмылдыру туралы жарлық шығарды. Берлсонның ерікті әскері 20 желтоқсанда таратылды. 30 желтоқсанда Харрисбург терең даулы уақытша үкіметтің орналасқан жері болып белгіленді. Бас Кеңестің көпшілігі Мексиканың құрамында қалуды қалады, бірақ 1824 жылғы конституцияны қалпына келтіру шарттарымен. Губернатор Смит толық тәуелсіздікті жақтаған қарсы топты қолдады. Смит 1836 жылғы 10 қаңтарда Бас Кеңесті таратып жіберді, бірақ оның мұндай құқығы бар-жоғы белгісіз болды. 11 қаңтарда ол импичментке ұшырады. Билік үшін күрес үкіметтің жұмысын тоқтатты. 1836 жылғы Конвент 1 наурызда Бразос өзеніндегі Вашингтонда өтті. Келесі күні 59 делегат Техастың Тәуелсіздік Декларациясына қол қойып, Техас Республикасын құрды. 4 наурызда Хьюстонның әскери билігі "Тексас армиясының құрлық әскерлері, қатардағы, ерікті және жасақ" күштерін қамту үшін кеңейтілді. Делегаттар 16 наурызда Республиканың уақытша үкіметін сайлады, президенттік лауазымға Дэвид Г. Бернет, вице-президенттік лауазымға Лоренцо де Завала, мемлекеттік хатшылық лауазымға Сэмюэл П. Карсон, соғыс хатшылық лауазымға Томас Джефферсон Раск, қазынашылық хатшылық лауазымға Бейли Хардман, теңіз хатшылық лауазымға Роберт Поттер және бас прокурорлық лауазымға Дэвид Томас тағайындалды.
Гонзалес шайқасы: 1835 жылдың 2 қазаны
Гонзалес шайқасы – «Қашқындар» деп аталатын оқиғалар тізбегінің бастауы болды. 1835 жылдың қыркүйегінде Мексика үкіметі Гонзалес қаласын 1831 жылы үнді шабуылдарынан қорғау үшін берген қола зеңбіректі қайтарып алуға тырысқанда қақтығыс басталды. Кассимиро Де Леонның алғашқы әрекеті оның жасағының тұтқынға алынуымен және зеңбірек шаңбаққа көмілуімен аяқталды. Лейтенант Франсиско де Кастаньеда 100 сарбазбен келгенде зеңбіректі қайтарып алуға екінші рет тырысқанда, техастықтар мексикалықтарды «келіп алып кетіңдер» деп шақырды. Джон Генри Мур 2 қазанда 150 техастық жасақты жетектеп, мексикалық әскерлерді сәтті кері қайтарды. Кейін Гонзалес әйелдері «Кел, алып кет» туын жасады. Зеңбірек Сан-Антонио де Бексарга көшіріліп, Аламо қорғаушылары қолданған артиллерияның бірі болды. Гонзалес шайқасындағы техастықтардың жеңісінен кейін екі күннен соң еріктілердің саны 300-ден асып, мексикалық әскерді Техастан қуып шығаруға бекінді. Сонымен қатар, Джордж М. Коллинсворт басқаратын еріктілер тобы 9 қазанда Ғолиад шайқасында Ла-Баия бекінісін мексикалықтардан басып алды. Мексика үкіметі Техастағы тәртіпсіздікке жауап ретінде 30 қазанда соғыс жариялады. 4 қарашада Липантитлан шайқасында Сан-Патрисиодан 5 шақырым қашықтықта Нюес өзенінің жағасында Ира Вестовер басқаратын еріктілер мексикалық әскерлерден бекіністі басып алды.
Бесар қоршауы және оның салдары: 1835 жылдың қазаны 1836 жылдың ақпаны
9 қазанда Кос Сан-Антонио де Бексарды басып алды. Остин Бехарға әскер жіберуді жалғастырды. Боуи 26 қарашада жалақы алып бара жатқан мексикалық керуенге шабуыл жасауға бұйрық алды. Соның салдарынан болған шайқас «Шөп шайқасы» деп аталды, себебі жүк аттарды азықтандыруға арналған шөп екені анықталды. Остин, Бранч Т. Арчер және Уильям Х. Уортон халықаралық мойындау мен қолдау іздеу үшін дипломатиялық миссияға қатысуға таңдалғанда, Эдвард Берлсон командир болып тағайындалды. 5 желтоқсанда Джеймс С. Нилл Аламоға тікелей артиллериямен оқ ату арқылы Косты алаңдата бастады, ал Бенджамин Милам мен Фрэнк В. Джонсон бірнеше жүз еріктілерді күтпеген шабуылға жетектеді. Бехарды қоршаудағы шайқас 9 желтоқсанға дейін жалғасты, содан кейін Кос берілемін деп хабарлады. Кос және оның әскері Мексикаға қайтарылды, бірақ кейін Санта-Анна әскерімен бірікті. Бехардағы техас гарнизонының шамамен 300 адамы 30 желтоқсанда Джонсон мен Джеймс Грантқа қосылып, Маттаморос экспедициясына қатысты, мақсаты – портының қаржылық ресурстарын басып алу. Бұл науқанның жақтастары мексикалық федералистер Санта-Аннаны құлатып, 1824 жылғы конституцияны қайта жаңартады деп үміттенді. 1836 жылғы қаңтарда Сезма Рио-Грандеден өтіп кеткен кезде, Мексика шығанағының жағалауындағы тұрғындар аймақтан қашуға басталды. Матаморостан шамамен 257 км солтүстікке орналасқан Сан-Патрисиода, Уреа әскері Джонсон мен экспедиция мүшелеріне 27 ақпанда Сан-Патрисио шайқасында шабуыл жасады. Шайқаста 16 техас азаматы қаза тауып, 6 адам қашып құтылды, ал 21 адам тұтқынға алынды. Содан кейін Уреа әскері оңтүстік-батысқа, шамамен 42 км қашықтықтағы Агуа-Дулсе сағасына бет бұрып, 2 наурызда Грант басқарған экспедиция тобына шабуыл жасады, барлығынан тек 11 адам ғана аман қалды, олардың 6-сы тұтқынға алынды. Агуа-Дулсе шайқасынан құтылған бес адам Голиадтағы қорғаныс күшін арттырғысы келген Фаннинге қосылды.
Аламу: 1836 жылдың ақпан айы
Нейл Бехарды қоршауға алған кезде подполковник атағын алды. Қаңтар айында Санта-Аннаның әскері жақындағандықтан тұрғындар эвакуациялана бастады. Нейл Хьюстоннан әскер, жабдықтар және қару-жарақтармен көмектесуді сұрады. Матаморос экспедициясына қатысқан техастықтардың кетуі Нейлді шамамен 100 адамдық отрядпен қалдырды. Осы кезде Хьюстон Бехарды әскери жауапкершілік деп есептеді және Санта-Аннаның әскерінің қалған сарбаздар мен артиллерияны бақылауына жол бергісі келмеді. Ол Боуиге артиллерияны алып кетуді, қорғаушыларды Аламо миссиясынан шығаруды және оны қиратуды бұйырды. 19 қаңтарда келгеннен кейін, 11 ақпанда Нейлге отбасылық мәселелермен айналысуға рұхсат берілді, сол кезде Трэвис миссия басшылығын өз мойнына алды, ал үш күннен кейін ол Боуимен бірлесіп басқаруға келісті. Санта-Анна 16 ақпанда Рио-Гранде өзенін кесіп өтті, ал мексика армиясының Аламоға шабуылы 23 ақпанда басталды. Санта-Анна бекініштегі техандықтарға кешірім беру туралы ұсыныс жасады; соғысқа қатыспаған куәгер Энрике Эспарса Боуи оларға ұсынысты қабылдауға кеңес берген кезде көптеген техандықтар кетіп қалғанын айтты. Трэвистің 24 ақпандағы Техас халқына арналған хатына жауап ретінде 32 ерікті Гонзалес атты еріктілер ротасын құрып, 29 ақпанда Аламоға келді.
Хьюстон өз әскерін құра бастайды
Сан-Антонио-де-Бексарға ең жақын елді мекен болғандықтан, Гонзалес Аламодан Трэвис хатына және Хьюстонның шақыруына жауап берген еріктілердің бас қосып жиналатын орны болды. Жаңадан құрылған топтар Остин және Вашингтон округтерінен, сондай-ақ Колорадо өзені маңынан келді. Бразория, Форт-Бенд және Матагорда округтерінен келген еріктілер Гонзалеске келген соң ұйымдасты. Кентукки штатының Ньюпорт қаласындағы «Кентукки мылтығы» компаниясына Кентукки бизнесмені Сидни Шерманға Огайо штатының Цинциннати қаласының тұрғындары қаржылай көмек көрсетті. Аламо командирі Нилл 6 наурызда Гонзалесте жабдық сатып алып, күшін арттыру үшін жалдау жұмыстарын жүргізіп жатқанда, сол күні Аламо мексикалық әскерлеріне түскенін білмеді. Сегуин Фанниннің Аламого жетіспейтінін білген соң, бірден толыққанды теханолық барлаушылар жасағын құруға кірісті. Оның адамдары лейтенант Уильям Смитпен бірігіп, Ниллдің жасағымен бірге жүрді. Олар 7 наурызда Аламодан 18 миль (29 км) қашықтықта мексикалық армиямен кездесті. Нейлдің адамдары Сегуин мен Смит барлаушылары алға жылжығандықтан кері қайтты. Барлаушылар Аламоға жақындағанда, үнсіздікке тап болды. 11 наурызда Аламодан Эндрю Барсена мен Ансельмо Бергара Сегуиннің басқа жасағынан Гонзалеске келді, олар қашқандарын және 6 наурыздағы қырғынды хабарлады. Олардың айтқандарына сенбеді; сол күні келген Хьюстон оларды мексикалық тыңшылар деп айыптады. Смит пен Сегуин оралғаннан кейін Аламоның тағдырын растады. Хьюстон Фаннинге Голиадты тастап, Президио Ла-Баия бекінісін жарып, Викторияға шегінуге бұйрық берді, бірақ Фаннин бұл бұйрықты орындауды кешіктірді. Урреа әскерлерінің жақындауы жергілікті азаматтарды алаңдатты деп ойлап, ол капитан Амон Б. Кінгтің 29 адамын жақын маңдағы Рефухио халқын эвакуациялауға жіберді. Хьюстон тез арада Гонзалестегі әскерлерді Мина еріктілерінің бір бөлігі болған Бурлесон басқаратын Бірінші полкке ұйымдастыра бастады. Әскер жеткілікті өскенде екінші полк құрылатын болды. Басқалар келгенде, басқа ротаға кірмеген еріктілер капитан Уильям Хестор Паттонға бағынды. 12 наурызда Хьюстон Гонзалесте 374 ерікті және олардың командирлерін жинады. Санта-Анна Сюзанна Дикинсонды, оның кішкентай қызы Анжелинаны, Трэвистің құлы Джоны және мексикалық полковник Хуан Альмонтедің аспазы Бенді Аламоның құлауы туралы хабарды ағылшын тілінде жазылған Альмонте хаттарымен тарату үшін Гонзалеске жіберді. Барлаушылар Гүлсіз Смит, Генри Карнес және Роберт Иден Хенди 13 наурызда Гонзалестен 20 миль (32 км) қашықтықта аман қалғандарды кездестірді. Карнес хабар жеткізген соң, 25 ерікті қашып кетті. Дикинсон мен басқалар қалаға келгенде, олардың басынан өткендері туралы айтқандарынан қалың дауыс естілді. Мексика шығанағы мен Сан-Антонио-де-Бексарда азаматтарды эвакуациялау қаңтар айында басталған болатын, ал Техас әскері ақпан айында Мексика шығанағындағы шағын шайқастарға дейін шабуылға шығып немесе тұрақтап тұрды. Хьюстон енді жаңа әскерін жаттықтыру үшін қауіпсіз жерге шегінуді немесе жаумен бірден бетпе-бет кездесуді таңдау керек болды. Ол тұрақты позицияны қорғауға тырысудан сақтанды – Аламодағы сәтсіздік жаңа Техас үкіметі жеткілікті азық-түлік пен күш-қуат бере алмайтынын көрсетті.
Гонзалесті өртеп жіберу
Хьюстон соғыс кеңесін шақырды. Офицерлер отбасыларға кетуге бұйрық беруге және әскерлердің кері шегінуін қамтамасыз етуге дауыс берді. Түн ортасына дейін, Дикинсон келгеннен кейін бір сағаттан да аз уақыт өткен соң, біріктірілген армия мен азаматтық халық шығысқа қарай үлкен асығумен қозғала бастады. Хьюстон Сальвадор Флореске Хуан Сегуиннің жасағымен бірге қашып бара жатқан отбасыларды қорғау үшін артқы күзет құруды бұйырды. Мексика армиясының шабуылдап келе жатқанын ескерту үшін Техас штатының басқа қалаларына елшілер жіберілді. Техас скауттарының көптегені қала эвакуацияланғанға дейін оқиғаны толыққанды түсінбеді. Хьюстон Карнеске қала мен ішіндегі барлық нәрсені өртеп жіберуді бұйырды, осылайша мексикалық әскерге ешқандай пайда тимейтіндей болсын. Таңға дейін бүкіл қала күлге айналды немесе өртеніп жатты. 5 наурызда капитан Джон Бёрд басшылығымен Сан-Фелипе-де-Остин еріктілері Аламодағы әскерді күшейту үшін ұйымдастырылған болатын. Олар 13 наурызда Сан-Антонио-де-Бексарға жол тартқанда, Гонзалестен шамамен 10 миль (16 км) шығысқа қарай қашып бара жатқан азаматтарға және Сэм Хьюстонның елшісіне кездесті. Аламоның құлауы туралы естіген Бёрдтың жасағы қашып бара жатқан азаматтарға көмек ұсынды және 14 наурыз күні кешке Бартоломей Д. МакКлюрдің плантациясында Хьюстон армиясына қосылды. Бразос өзеніндегі Вашингтондағы конгресс делегаттары 13 наурызда Аламоның құлауы туралы білді. Республиканың жаңа уақытша үкіметі 17 наурызда ант берді, әскери тыңшылық операцияларын бақылайтын бөлім құрылды және сол күні жұмысын аяқтады. Үкімет содан кейін Грос Лэндингке қашып кетті, онда бірнеше күн болғаннан кейін 21 наурызда Харрисбургке көшіп, жесір Джейн Бердсалл Харристің үйінде уақытша штаб-пәтер құрды. Рефугиодағы корольдің әскері Mission Nuestra Señora de la Rosario-да паналап, кейін Урреа әскерлерінің шабуылына ұшырады. Фаннин Уильям Уордтың басшылығымен 120 күш жіберді, бірақ 14 наурыздағы Рефугио шайқасында 15 техас сарбазы қаза тапты. Уордтың жасағы қашып кетті, бірақ Кингтің әскері тұтқындалып, 16 наурызда атылды.
Колорадо өзенінің өткелдері
Ұшу туралы естіген соң Санта-Анна генерал Хоакин Рамирес-и-Сесманы 700 адаммен Хьюстонды қууға, ал генерал Эухенио Толсаны 600 адаммен күш-жайлау ретінде жіберді. Гонзалесте тек күл қалдықтарын тауып, Сесма әскерін Колорадо өзеніне қарай жылжытты. Техас армиясы 15-18 наурыз аралығында Уильямсон Дэниелстің Лавака өзеніндегі жеріне орналасты, онда оларға Джо Беннетт пен капитан Пейтон Р. Сплэйн бастаған біріккен күштер қосылды. Қашқан азаматтар Хьюстон армиясымен бірге Навидад өзенінен солтүстікке бет бұрды, Колорадо өзенінің шығыс жағына Бернамның өткелі арқылы өтті. Кеме, сауда ошағы және Джесси Бернамның үйі 17 наурызда Хьюстон бұйрығымен Санта-Анна әскерінің сол арқылы өтуіне кедері келтіру үшін өртелді. Бейсонның өткелі қазіргі Колумб қаласының орнында болды. ДеУис өткелі Бейсоннан солтүстікке қарай 7 миль (11 км) жерде орналасқан. 19 наурыздан 26 наурызға дейін Хьюстон күштерін екі өткел арасында бөлді. Екі өткелге Техас еріктілері, Либерти округінің және Накогдочес еріктілері келіп қосылды. Сесманың шамамен 725 сарбаздық батальоны мен артиллериясы Колорадоның қарсы бетінде, екі техас лагерінің арасында орналасты. Сесма әскерінің Уильям ДеУистің шатырын пайдалануына жол бермеу үшін Шерман оны өртеуге бұйырды. Шерманның әскері Сесма әскерінен үш мексикалық барлаушыны ұстады, Шерман Сесма әскеріне шабуыл жасауды ұсынғанымен, Хьюстон оған дайын болмады. Фаннин 19 наурызда Президио Ла-Баияны эвакуациялауды бастады. 320-ға жуық сарбаз азық-түлік пен су жетіспеушілігіне тап болды, ал бір вагонның бұзылуы Үреа әскеріне оларды Колето өзенінде қуып жете беруге мүмкіндік берді, нәтижесінде 20 наурызда Фанниннің тапсыруымен аяқталды. Фаннинмен бірге қызмет еткен және тұтқынға алынғанын мәлімдеген Питер Керр 25 наурызда ДеУис өткеліне келді. Хьюстон Фанниннің тапсыруын жариялады, бірақ кейін Керрдің мексикалықтардың тыңшысы болғанына дәлел тапқанын мәлімдеді. Техас армиясы осы кезде 810 ерікті және штаб қызметкерлерінен тұрды, бірақ олардың көпшілігінде әскери дайындық пен тәжірибе болмады. Бұрынғы дезертирліктерге, тәртіп бұзушылықтарға және еріктілердің шешім қабылдаудағы белгісіздігіне тап болған Хьюстон олардың әлі мексика армиясымен шайқасуға дайын емес екенін білді. Жағдайды ушықтырған нәрсе – армиядан қорғаныш іздеген бейбіт азаматтар болды. Фанниннің тұтқындалғаны туралы жаңалық, оның техас армиясының дайындығына қатысты күмәнімен бірігіп, Хьюстонды 26 наурызда шегінуге бұйрық беруге итермеледі. Әскерлердің бір бөлігі бұл шешімді батылдықсыздық деп қарады, өйткені Сесма Колорадоның арғы жағында отырды, ал бірнеше жүз сарбаз дезертирлік жасады.
Азық-түлік
Колето өзенінің шайқасынан аман қалған техас азаматтары Үреамен жасалған капитуляция келісімінің ең нашар жағдайда оларды депортациялауды білдіретініне сенді. Бірақ Санта-Анна 1835 жылғы Торнел жарлығына сүйенді, онда бүлік АҚШ тарапынан қоздырылған қақпайлық актісі деп жарияланды және олардың өлім жазасына кесілуін бұйырды. Ол жеке өзі мұның қажет емес деп ойласа да, 27 наурызда командирінің бұйрығын орындады. 370-ке жуық тұтқынға алынған техас азаматының бір бөлігі Голиадтағы қырғыннан қашуға үлкерді. Қалғандары атып, штык пен найзамен қадалды және мылтық саптарымен ұрылды. Фаннинге бетке оқ тиді және оның алтын сағаты ұрланды. Мәйіттер өртеніп, тостағанша күлге айналдырылды. Техас армиясы 28-29 наурызда Сан-Фелипе-де-Остинге азық-түлік пен жарақтарды толықтыру үшін тоқтады. Хьюстонның армияны солтүстікке, Бразос өзеніндегі Гросс-Ландингке көшіру жоспары капитан Уайли Мартин мен Мозли Бейкердің қарсылығына тап болды, олардың бөлімдері одан әрі шегінуге қарсы болды. Хьюстон Мартинге Форт-Бендтегі Мортон Фери өткелін қорғау үшін 25 миль (40 км) оңтүстікке қайта тағайындады, ал Бейкерге Сан-Фелипе-де-Остинге жақын өзен өткелін күзетуді тапсырды. Мексика әскерлерінің жақындап келе жатқаны және Хьюстонның шегінуі туралы жаңалықтар Вашингтон, Сабин, Шелби және Сан-Огастин округтерінде үрей тудырды. Осы округтерден қашқан тұрғындардың арасындағы шатасудың арасында 29 наурызда капитан Уильям Кимбро мен Бенджамин Брайант басқаратын екі ерікті топ Хьюстонға қосылды. Кимбро Бейкердің әскерін нығайту үшін Сан-Фелипе-де-Остинге жіберілді, ал Брайанттың адамы негізгі армияда қалды. Мексика әскерлерінің жақындап келе жатқаны туралы қателікті хабардан кейін Бейкер 30 наурызда Сан-Фелипе-де-Остинді толығымен өртеді. Хьюстонның айтуынша, тұрғындар өз мүліктерін мексикалық армияның қолына тимеу үшін өрттеген. 31 наурыздан бастап екі апта бойы Техас армиясы Остин округіндегі Бразос өзенінің батыс жағында, Гросс-Ландингке (Гросс-Ферри деп те аталады) жақын жерде орналасты. Хьюстон армияны солтүстікке қарай қонуға бастап бара жатқанда, тоқтаусыз жаңбыр Бразостың деңгейін көтеріп, су тасқынының қаупін тудырды. Гросс-Ландинг әскерлерді оқыту лагеріне айналдырылды. Майор Эдвин Морхаус Нью-Йорк батальонымен бірге Форт-Бендте Уайли Мартинге көмектесу үшін келді. Мексикадан қашқан ер азаматтар әскерге қосылды, ал лагерьдегі босқындардан шыққан әйелдер солдаттарға көйлек тігіп, армияға көмектесті. Майоры Уильям Уордтың тобынан аман қалған Сэмюэл Г. Хардавей де Голиадтан қашып, Фаннинге Колето шайқасында қосылғаннан кейін, Голиадтағы қырғыннан да қашуға үлкерді. Голиадтан қашқанда, оған Джозеф Эндрюс, Джеймс П. Трезевант және М. К. Мозес қосылды. Техас армиясының тыңшылары төрт азаматты тауып, 2 сәуірде Сан-Фелипе-де-Остинге жақын Бейкердің лагеріне жеткізді. 10 сәуірде Техас тыңшылары Голиад қырғынынан тағы бірнеше аман қалғандарды тапты. Аман қалған Дэниел Мерфи, Томас Кемп, Чарльз Шэйн, Дэвид Джонс, Уильям Бренен және Нат Хейзен Гросс-Ландингтегі Хьюстонға жеткізілді, онда олар Хьюстон армиясымен соғысуға қабылданды. Хьюстон Голиад қырғыны туралы 3 сәуірде білді. Соғыс министрі Расктың армияның шегінуін тоқтату және жаумен қақтығысу үшін Президент Бернеттің бұйрығымен Гросс-Ландингке бара жатқанын білмей, ол Раскке Голиад жаңалықтарын хат арқылы жеткізді. Раск Хьюстонды қолбасшылықтан алып тастап, армияны өзі басқаруға құқылы болса да, Гросс-Ландингтегі оқу-жаттығуларды көргеннен кейін Хьюстонның жоспарын дұрыс деп бағалады. 8 сәуірде Раск пен Хьюстон Шерманның басшылығымен қызмет ететін Екінші полкті құрды, ал Бёрлсон Бірінші полкке қолбасшылықты сақтап қалды.
Йеллоустоун бу қайығы
Үш күннен кейін Санта-Анна Сезманың әскерлерімен бірігіп, мексикалықтар техастықтарды қуып жеңу үшін Бразос өзенінен өтуге арналған салалы қайықтар жасады. Уайли Мартин 8 сәуірде Мексика әскерлерінің бөлініп, Накогдоческе шығысқа және Матагордаға оңтүстік-шығысқа қарай бет алғанын хабарлады. Хьюстон 9 сәуірде Бейкердің Сан-Фелипе-де-Остиндегі бекінісін нығайтты, ал Санта-Анна 10 сәуірде оңтүстік-шығысқа қарай жылжуын жалғастырды. Техас армиясы 12 сәуірде «Йеллоустоун» кемесімен Бразос өзенінің шығыс жағына жеткізілді, онда олар Бернардо плантациясында лагерь құрды. Харисбургтен 80 шақырым (50 миль) қашықтықтан келген Мирабо Б. Ламар Хьюстон армиясына қарапайым сарбаз болып тіркелу үшін Бернардоға келді және партизандық соғыс үшін кемені пайдалануды ұсынды. Бейкер Сан-Фелипе-де-Остиндегі өткелді күзетсе, Мартин Форд-Бендтегі Мортон Фери өткелін күзетіп тұрғанда, Санта-Анна 12 сәуірде Сезманың әскері мен артиллериясымен бірге Томпсонның Фериде Бразосты кесіп өтуге шешім қабылдады, ал келесі күні олар өтті. Мексика армиясы кемені басып алуға тырысып, оған бірнеше рет шабуыл жасады, бірақ Росс мақтадан жасалған шұлғыларды пайдаланып, кемені және оның жүгін сәтті қорғады, соның арқасында «Йеллоустоунды» мексикалықтардың бақылауына түсірмеді.
Харрисбургтің және маңызды жол қиылысының өртелуі
Уақытша үкімет Санта-Аннаның 15 сәуірдегі келуінен бұрын Харисбургтен "Cayuga" пароходымен Нью-Вашингтонға аттанды, осылайша Техас Республикасының үкіметін құрту жоспарына тосқауыл қойды. "Телеграф" және "Техас тізілімі" газеттерінде жұмыс істеген үш баспагер мексикалық армияға үкімет мүшелерінің барлығы кеткенін хабарлады, ал Санта-Анна баспагерлерді тұтқындап, баспа машиналарын Буффало Байоға тастап жіберді. Көп күндер бойы тонау мен үкімет туралы ақпарат іздегеннен кейін, Санта-Анна 18 сәуірде қаланы өртеп жіберуге бұйрық берді. Кейін ол бұл қиратуға Хьюстонды кінәлі етуге тырысты. Техас армиясы Бернардо плантациясынан шығар алдында Цинциннатиде (Огайо штаты) құйылған екі зеңбірек келді, олардың құны сол қала тұрғындары Техас революциясына жасаған қайырымдылық есебінен төленді. Бұл идеяны Шерманның Кентукки атқыштарын қаржыландыруға көмектескен кәсіпкерлердің бірі Роберт Ф. Лайтл ұсынған болатын. Огайодан Миссисипи өзенімен ұзақ сапардан кейін Нью-Орлеанға жеткен зеңбіректер "Пенсильвания" шхунасымен Мексика шығанағына жеткізілді. Зеңбіректерге "Егіз қарындастар" деген лақап ат қойылды, мүмкін, 1836 жылғы сәуірде Галвестонға келген кезде зеңбіректі тартуға тиіс болған Элизабет және Элеонора Райс егіздерінің құрметіне. Галвестонда Леандер Смит зеңбіректерді Харрисбургтен Бернардо плантациясына жеткізуге жауапты болды. Смит 35 адамды әскерге қабылдады. Зеңбіректер лагерьге келгеннен кейін, полковник Джеймс Нилл оларға басшылық етті. Мартин мен Бейкер 14 сәуірде өзендегі өтпелі жерлерді тастап, Бернардодан қазіргі Уоллер округінің Хемпстед маңындағы Чарльз Донохо плантациясына қарай аттанған Хьюстон армиясына қосылды. Мексика армиясының қозғалысы туралы хабар тарағаннан кейін, Накогдочес және Сан-Огастин тұрғындары шығысқа қарай Сабина өзеніне қарай қашуға басталды. Армиямен бірге жүруден бас тартқаннан кейін, Хьюстон Мартинге шығысқа қарай қашқан босқындар отбасыларын сүйемелдеуді бұйырды. Жүздеген сарбаздар өз отбасыларына көмектесу үшін армияны тастап кетті. Осы кезде негізгі армия босқындардан бөлініп, соғыс хатшысы Дэвид Томас Хьюстонға Галвестон шығанағын қорғау үшін оңтүстікке қарай жылжуға кеңес берді. Алайда Хьюстонға кабинет мүшелерінен қарама-қайшы кеңестер келіп түсті. Президент Бернет АҚШ армиясы мен жеке штат әскерлерін Техастың тәуелсіздік күресіне тарту мақсатымен мемлекеттік хатшы Карсонды Луизианаға жіберді. Карсон бұл мақсатқа жетуге тырысқанда, 14 сәуірде Хьюстонға Сабина өзеніне дейін, Луизиана-Техас шекарасына дейін шегінуге және мексикалық армиямен шайқасуға уақыт күтуге кеңес беретін хабарлама жіберді. Техас армиясы 15 сәуірде қазіргі Томболдың батысында, Сэм Маккарлидің шаруашылығында орналасты. Олар келесі күні таңертең жолға шығып, шығысқа қарай 5 шақырымдай сапар шегіп, маңызды жол торабына жетті. Бір жол шығысқа қарай Накогдоческе және ақырында Сабина өзені мен Луизианаға, ал екінші жол оңтүстік-шығысқа қарай Харрисбургке апаратын. Армия Хьюстонның шығысқа қарай шегінуін жалғастыратынынан қынжылды. Хьюстон өзінің шешімін ешкіммен бөліспесе де, армияны оңтүстік-шығыс жолымен бастап кетті. Раск армиядан шағын еріктілер тобын бөліп, Тринити өзеніндегі Роббинс паромын қорғауға бұйырды. Хьюстон әскерлері 16 сәуірде Мэтью Бернеттің үйінде түндемеледі, ал келесі күні таңертең оңтүстік-шығысқа қарай 40 шақырым қашықтықтағы Харрисбургке қарай жолға шықты. Босқындар отбасыларын шығысқа қарай әскери күзетпен сүйемелдеу және Хьюстонның оңтүстік-шығысқа қарай шеруі арқасында Техастың Уақытша армиясының шегінуі аяқталды. Сан-Хасинтоға қарай жасалған жорықта, жаңбырдан сіңген жерді ауыр артиллериямен жүргізу армияның жылдамдығын баяулатты. Техас армиясы 18 сәуірде Харрисбургке жеткен кезде 26 ротаға дейін жетті және Санта-Анна қалдырған қиратуды көрді.
Жаңа Вашингтон
Санта-Аннаның бұйрығымен Харрисбург өртелгеннен кейін Альмонте уақытша үкіметті Жаңа Вашингтоннан іздеуге кірісті. Қашқанда республика шенеуніктері кемеден паромға, кейін қайыққа ауысты. Сапардың соңғы кезеңінде Альмонте оларды көріп қалды, бірақ қайықта миссис Бернет пен оның балаларын көрген соң оқ атудан бас тартты. Үкіметті тағы бір рет қашып кетуге рұхсат беруден басқа, Альмонтетің тыңшылары Хьюстон әскерінің қозғалысын дұрыс түсінбеді, және Санта-Аннаға Техас армиясы әлі де шығысқа қарай, осы жолы Линчбург арқылы шегініп бара жатқаны хабарланды. Мексикалық әскерлер 20 сәуірде Нью-Вашингтонды тонап, өртеп жіберді, ал 5000-ға дейін азаматтар қайықпен немесе құрлықпен қашып кетті. Сан-Хасинто өзенінен өтуге тырысқандар үш күн бойы тоқталып қалды, ал өткел маңы босқындар лагеріне айналды. Бернет Техас штатының барлық аймақтарында қашқан отбасыларға мемлекеттік көмек көрсетуді бұйырды.
Сан-Хацинто шайқасы
Түн бойы созылған әскер қозғалысы кезінде Техас армиясы 930 сарбазбен Линчбургте Буффало Байоу өзенін импровизацияланған саламен кешіп өтті, ал 255 сарбазды күзеттік қызметке немесе ауруға байланысты қалдырды. "Егіз қарындастар" қаруларын қорғау үшін қалдыру ұсынылды, бірақ Нейл осы қаруларды шайқасқа алып жүруге талап етті. 20 сәуірде болған шайқаста Нейл ауыр жарақат алды, ал Джордж Хокли ауыр артиллерия басшылығына тағайындалды. Басты шайқас күні мексикалық армияның санын бағалау 1250-ден 1500-ға дейін болды. Техастықтар 21 сәуір күні түстен кейін шабуыл жасады, ал Санта-Анна Хьюстон әскері кері шегініп жатыр деп жаңылысып отырды. Ол әскеріне демалуға және жылқыларын тамақтандыруға уақыт берді, ал өзі ұйықтады. Шабуылдан оянғаннан кейін ол бірден жылқыға мініп қашып кетті, бірақ кейін сержант Джеймс Остин Сильвестр оны шөп арасында жасырынып отырғанда ұстады. Хьюстонның өзінің айтуынша, шайқас "шамамен он сегіз минутқа созылды". "Егіз қарындастар" қарулары мексикалық армияның "Алтын стандарт" қаруына қарсы тиімді жұмыс істеді, нәтижесінде Хоклидің жасағы мексикалық қаруды жаулап алды.
Салдары
7 мамырда "Йеллоустоун" республика үшін тағы бір рет соғысқа қатысты, ол Хьюстонды және оның тұтқыны Санта-Аннаны, сондай-ақ Санта-Анна жойғысы келген үкіметті Галвестон аралына жеткізді. Одан кейін үкімет пен Санта-Анна келісімдерге қол қою үшін Веласкоға сапарлады. Хьюстон шайқаста аяғына ауыр жарақат алғандықтан, 28 мамырда Флора шхунасына отырып, Нью-Орлеан қаласына емделуге кетті. Сан-Хасинто шайқасындағы жеңіс туралы жаңалық тарағаннан кейін ғана босқындар өз үйлеріне, бизнестеріне немесе екі армияның салдарынан қираған нәрселеріне оралды. Техас штатының барлық аймақтарында мүліктер тасталып, кейін тоналыпты. Соғыстың салдарынан бизнестер, үйлер мен шаруашылықтар жойылды. Көбінесе қайта оралуға ештеңе қалмады, бірақ үйлеріне оралғандар өмірін жаңадан бастап, алға жылжуға тырысты. Сан-Фелипе де Остин толыққанды қираудан кейін ешқашан толық қалпына келмеді. Онда қалған азаматтар ерте немесе кеш көшіп кетті. Кейіннен соғыс министрі Раск, қашқанда отбасын сақтап, күйеулері соғысқа ерікті түрде қатысқан Техас әйелдерін мақтады: "Техас ерлері үлкен құрметке лайық, бірақ әйелдерге одан да көп құрмет тиесілі. Қарулы ер адамдар жауға қарсы тұруда батыл болуға тиіс, ал әйелдер кішкентай балаларымен, қорғануға шамасы жоқ, қарсы тұру күші болмаған күйде, қауіп-қатерге және өлімге қайсарлықпен қарсы тұрды".