Кіріспе

Неміс-американдық ботаник, Украинада туған (1898–1997)

Кэтрин Эсау (3 сәуір 1898 – 4 маусым 1997) – өсімдік анатомиясын және вирустардың әсерін зерттеген, алғашқы қадам жасаған неміс-американдық ботаник. Оның "Өсімдік анатомиясы" (1953, 1965, 1977, 2006) кітаптары маңызды оқулықтар болып табылады. 1989 жылы Эсау ғылымға үлкен үлес қосқаны үшін Ұлттық медальмен марапатталды: "Америкалық өсімдік биологтары қауымдастығына қызмет еткені үшін, өсімдік құрылымы мен дамуы бойынша алты он жылдықтан астам уақыт бойы жүргізген негізгі және қолданбалы зерттеулерінің табыстары үшін; оқытушы ретіндегі еңбегі үшін, сыныпта және кітаптары арқылы; жас, болашақ өсімдік биологтарын жігерлендіргені және шабыттандырғаны үшін; сондай-ақ ғылымдағы әйелдерге үлгі болғаны үшін". Кэтрин Эсау 1997 жылы қайтыс болды. "Миссури ботаникалық бағының" анатомия және морфология бөлімінің директоры Питер Рейвен оның 99 жасында да өсімдік биологиясы саласындағы білімімен көзге түскенін еске алды.

Жеке өмір және білім

Есау 1898 жылдың 3 сәуірінде Ресей империясының Екатеринослав қаласында (қазіргі Днепр, Украина) неміс текті меннониттер отбасында дүниеге келді, олар "ресейлік меннониттер" деп аталды. Ол орта мектепке түсуге дейін меннонит шіркеу мектебінде оқыды. Есау 1916 жылы Мәскеудегі Голицин әйелдер ауыл шаруашылығы колледжінде ауыл шаруашылығын оқыды, бірақ екінші семестрінің соңында большевик революциясының салдарынан үйіне оралды. 1927 жылы Спрекельске Ауыл шаруашылығы колледжінің (қазіргі Калифорния университеті, Дэвис) Солтүстік филиалының университеттік шаруашылығынан Уилфред Уильям Роббинс және Дэвис жүк дақылдары бөлімінің Генри А. Джонс келді. Есау оларға қызылша егілген далаларын көрсетіп, Дэвистегі магистратура бағдарламасы туралы сұрады. Роббинс оны қабылдап, Ботаника бөлімінде магистрант-ассистент ретінде жұмысқа алды. Есау 1928 жылы Калифорния университетінде білімін жалғастырды. Содан кейін Есау Ауыл шаруашылығы колледжінің Ауыл шаруашылығы тәжірибелік станциясында кіші ботаник лауазымымен факультетке қосылды. Ол 1932 жылдан 1963 жылға дейін Дэвистегі Калифорния университетінде сабақ берді. 1963 жылы ол Вернон И. Чидлмен бірлескен жұмысын одан әрі жалғастыру үшін Калифорния университетіне, Санта-Барбараға көшті.

Зерттеу

Эсау өсімдік анатомиясының негізін қалаушы болды. Оның "Өсімдік анатомиясы" (1953) және "Тұқымдық өсімдіктердің анатомиясы" (1960) атты кітаптары өсімдік құрылымдық биологиясындағы "классикалық еңбектер" деп есептеледі. Оның өсімдік анатомиясындағы алғашқы жұмыстары вирустардың өсімдіктерге тигізетін әсерін, әсіресе өсімдік тіндері мен дамуын зерттеуге бағытталған. Оның докторлық диссертациясы қант қызылшасының қисық үстіңгі вирусы ауруын дала жағдайында зерттеуден зертханалық жағдайға ауысты, себебі аурумен жұққан өсімдіктерді далада бақылау қиын болды. Бұл оның өсімдік анатомиясына, әсіресе оның ғылыми мансабының негізгі тақырыбы болған флоэма тініне назар аударуына әкелді. Ол көп ұзамай вирустың флоэма арқылы өсімдіктерде таралатынын анықтады. 1960 жылы ол зерттеулерінде электронды микроскопияны қолдана бастады. Эсау 90 жасқа дейін ғылыми зерттеулерін жалғастырып, барлығы 162 мақала мен бес кітап жариялады. Оның еңбектері Калифорния университетінің Санта-Барбара қаласындағы Дэвидсон кітапханасының арнайы коллекциялар бөлімінде сақталады. Ол ресми түрде тек 15 докторантқа жетекші болды, бірақ оның ұстаздық қабілеті көптеген адамдар тарапынан танылды және бағаланды. Эсау оған көрсетілген құрметке аса мән бермегендей көрінді және ауызша тарихын жинаған Дэвид Расселге: "Мен қалай [Ұлттық ғылым медаліне] сайланғанымды түсінбеймін. Менде не болғанын білмеймін" деді.

Тану

Ол 1949 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1951 жылы ол Америка ботаникалық қоғамының президенті болды. 1989 жылы президент Джордж Буш Эсауға Ұлттық ғылым медалін табыс етті.

Мұра

Эсаудың көптеген жарияланымдары Калифорния университетінің Корнелиус Херман Мюллер кітапханасында, Санта-Барбара қаласындағы Биологиялық әртүрлілік және экологиялық жаңарту орталығында сақталады және қарызға алуға болады. Лектор, автор және ғалым ретіндегі еңбегін еске алу үшін Кэтрин Эсау сыйлығы Америка Ботаникалық қоғамының жылдық мәжілісінде құрылымдық және даму биологиясы саласындағы ең үздік баяндаманы ұсынған аспирантқа табыс етіледі. Эсау 1993 жылы Калифорния университетінде, Дэвис қаласында Кэтрин Эсау стипендия бағдарламасын құрды. Бұл бағдарлама докторантурадан кейінгі зерттеушілерге, жас ғылыми қызметкерлерге және кейбір жазғы аспирантура студенттеріне стипендия беруді қолдайды.