Кіріспе

Ежелгі Рим отбасы

Помпей руы – ежелгі Римдегі плебейлер отбасы, б.з.д. II ғасырда тарихқа алғаш рет енген және содан бері Империя дәуіріне дейін Рим мемлекетінің жоғары лауазымдарын жиі иеленген. Консул лауазымын алғаш рет алған Помпей – б.з.д. 141 жылы Квинт Помпей болды, бірақ бұл рудың ең көрнекті өкілі – Гней Помпей, Магнус атымен танымал, диктатор Сулланың қолбасшысы, ол Цезарь мен Красспен бірге Бірінші Триумвират құрамына кірді. Красс қайтыс болғаннан кейін Цезарь мен Помпей арасындағы бәсекелестік Рим Республикасының соңғы жылдарындағы шешуші оқиғалардың бірі – Азамат соғысына әкелді.

Шығу тегі

Номен Помпей (жиі ағылшын тілінде Pompey деп жазылады) көбінесе Оскан тіліндегі Pompo деген есімнен, латын тіліндегі Quintus есімімен теңестіріледі, сондықтан ол әкеден келетін тегі есім. Помпейді жиі шатастыратын Pompilius және Pomponius gentilicia-лары да Pompo-дан туындаған. Тегін анықтайтын жұрнақ сабин отбасыларына тән болған, бұл Помпейлердің сабин немесе оскан тегінен шыққандығын көрсетеді. Цицерон б.з.д. 141 жылғы консул Квинт Помпейді "намысы төмен және қарапайым тектен" шыққан адам деп сипаттаған. Римде пайда болған алғашқы тармақ Rufus тегін алды, бұл қызыл шашты екенін білдіреді, бірақ ол тек бір тармақ арқылы берілді. Bithynicus тегі де осы отбасының бір тармағына тиесілі деп есептеледі, бірақ бұл есімнің қалай және дәл қашан пайда болғаны белгісіз. Бұл тегі триумвирдің әкесіне тиесілі, және ол оның аспазының лақап аты болған деседі, оның нақты аты Меноген еді, бірақ ол Помпейдің лақап аты болды, өйткені ол аспазға ұқсаған. Magnus немесе "үлкен" бастапқыда триумвирдің есімі болды, ол Сулланың қолбасшылығымен генерал ретінде танымал болды, кейіннен өз күшімен; оның ұлдары мен кейбір ұрпақтары да оған байланысты екенін көрсету үшін бұл есімді қолданды. Pius немесе "иманды" генералдың ұлы Секст әкесі мен ағасының құрметіне кек алу үшін берілгендігін білдіру үшін қабылдады. Фаустул, Секст Помпейдің монеталарында кездесетін, мүмкін, сол отбасының мүшесі, Фаустустың кішірейтілген түрі, яғни "сәтті" немесе "жақсылыққа толы". Басқа Помпейлер, оның ішінде бірқатар бостандық алғандар мен олардың ұрпақтары да әртүрлі тегін алып жүрді, бірақ Республика кезінде өмір сүрген Помпейлердің көпшілігі тегін атаусыз қалды. Марк Помпей, Плутарх оны Pomponius деп атайды, Митридатпен соғыста Лукуллдың қол астындағы римдік атты әскерінің басшысы. Ол шайқаста жараланғаннан кейін тұтқынға алынды. Квинт Помпей Макула, Цицеронның досы және Фуста Корнелияның қолы үшін Фулвиймен бәсекелес болған, Сулланың қызы, ақырында Гай Меммийге үйленген. Помпей Кн. Леней, білімді афиналық, Гней Помпей Магнус оған бостандық берді. Теофан сияқты, Ленай да бұрынғы қожайынының саяхат серігі болды, кейіннен Римде мектеп ашты. Помпей Кн. л. Виндулл, Гней Помпей Магнустың бостандық алған құлы. 50 ж. Лаодикеяда қайтыс болды. Помпея, Публий Ватинийдің әйелі, б.з.д. 59 ж. плебстің трибуны. Цицерон оны 45 ж. жазған хатында еске алады. Гней Помпей, б.з.д. 54 ж. Галлия соғыстары кезінде Цезарьдің легаты Квинт Титурийдің қол астында қызмет етті. Тит Помпей Регин, Галлия Нарбоненсис тұрғыны, ағасының өсиетінен шығарылды, бұл жағдайды Варро мен Валерий Максим атап өтті. Хорацийдің серігі Помпей Варус, онымен бірге Филиппи шайқасында шайқасқан. Ол триумвирлер тарапынан жазаланды, бірақ кейін үйіне оралуға рұқсат алды, мүмкін Мизен келісімінен кейін, бірақ Актиум шайқасынан кейін Октавиан Марк Антонийдің қол астында шайқасқандардың кейбіреулеріне кешірім берген кезде де болуы мүмкін.

Аулус Помпейдің ұрпақтары

Аулус Помпей, б.з.б. 141 жылы консулдың әкесі, флейташы ретінде сипатталған, бұл оның *novus homo* болған ұлын кемсіту мақсатында жасалған. Квинт Помпей А. ф., қарапайым тектен шығып, б.з.б. 141 жылы консул болды. Ол екіжүзділік арқылы сайлауға қол жеткізіп, Хиспания Цетериоры провинциясын алды. Бірнеше әскери жеңіліске ұшырағаннан кейін, ол нумантиндармен өте қолайлы келісім жасады, бірақ кейіннен одан бас тартты. Ол осы әрекеті үшін жазадан және өзіне тағылған зорлық-зомбылық айыптауларынан шеберлікпен құтылып, б.з.б. 131 жылы цензор болды. (Квинт) Помпей (Q. f. A. n.), Тиберий Гракхтың жауы, б.з.б. 133 жылы Гракхты Пергамдық Эвдемнен патшалық белгілерін алды деп айыптады және сотқа берумен қорқытты. Друман оны б.з.б. 141 жылғы консулдың ұлы деп есептейді және оны б.з.б. 132 жылы плебб трибуны болған Помпеймен теңестіреді, бірақ бұл сәйкестік өте күмәнді. Аулус Помпей (Q. f. Q. n.), б.з.б. 102 жылы плебб трибуны, Пессиндегі Магна Матердің діни қызметкері екенін және римдіктер оның храмын пұтқа тікелей сыйынып, киялаған Баттаксты айыптады. Помпей оған рострадан сөйлеуге тыйым салуға тырысты, бірақ ол сөйлеу қабілетін жоғалтқан квинзиге шалдықты; ол көп ұзамай қайтыс болғанда, халық мұны Магна Матердің наразылығының белгісі деп қабылдады. Квинт Помпей Q. f. (Q. n.) Руф, Бругтон оның б.з.б. 141 жылғы консулдың ұлы болуы мүмкін деп болжайды, екі консулдық арасындағы елу жылдық үзіліске қарамастан; Друман оны консулдың немересі және б.з.б. 131 жылы плебб трибуны болған Помпейдің ұлы деп санайды. Ол трибун Публий Сульпицийге қарсы шығып, Сулланың Римге жасаған жорылын қолдады, бірақ Помпей Страбонның сарбаздары оны өз әскерін Руфқа беруге дайын болмағандықтан өлтірді. Квинт Помпей Q. f. Q. n. Руф, б.з.б. 88 жылы консулдың ұлы және Сулланың күйеу баласы, трибун Сульпицийдің қоздырған көтерілісінде Форумда өлтірілді. Помпея Q. f. Q. n., Сулланың немересі, б.з.б. 67 жылы Юлий Цезарьға үйленді. Б.з.б. 62 жылы, Pontifex Maximus әйелі ретінде, ол барлық ер адамдарға тыйым салынған Bona Dea құпияларын өткізді. Публий Клодий Помпеяны азғыру мақсатымен әйел кейпінде үйге кірді, бірақ оның әрекеті ашық болды. Осы салдардан кейін Цезарь Помпеядан ажырасуға мәжбүр болды. Бұл оқиға, "Цезарьдың әйелі күдік тудырмауы керек" деген мақалда еске алынады, Цезар Помпея Клодиймен байланыста болды деп күдіктенбегенімен, Pontifex Maximus ретінде оның үйінің моральдық беделіне қатысты жалған және жағымсыз әңгімелерге жол беруге болмайтын еді. Квинт Помпей Q. f. Q. n. Руф, Сулланың немересі, б.з.б. 52 жылы плебб трибуны және триумвир Помпейдің жақтасы болды. Ол Римде үрей тудырып, триумвирге халықтың қолдауын арттыруға тырысты, магистраттар сайлауын тоқтатып, сенатпен қарым-қатынасты шиеленістірді, нәтижесінде триумвир консул sine collega болып тағайындалды. Ол Тит Анний Милоны жер аударуға көмектесті, бірақ қызметтен кеткеннен кейін Руф өзі сотталып, жер аударылды. Квинт Помпей А. ф. (Q. n.) Битиник, әкесінің аты Аулус болғандықтан, Друман Битиникты б.з.б. 102 жылғы трибунның ұлы деп есептейді. Цицеронның жақын досы, оны шешендік өнердегі қабілетімен сипаттайды, бірақ оның сөйлеу өнерін сынады. Азамат соғысы кезінде ол өзінің туысы Гней Помпей Магнустың жақтасы болды және Фарсалус шайқасынан кейін оны Мысырға ертіп барды. Сол жерде ол Помпейдің басқа да жақтастарымен бірге қаза тапты. Аулус Помпей Q. f. A. n. Битиник, б.з.б. 44 жылы Цезарь қайтыс болған кезде Сицилияның губернаторы. Ол келесі айларда әртүрлі топтарды қолдауға күмән келтірді және Цицероннан көмек сұрады. Ол бастапқыда Секст Помпейдің Мессананы басып алу әрекетіне қарсылық көрсетті, бірақ кейін Сицилияны бірлесіп басқаруға келісті, бірақ көп ұзамай Секст оған сатқындық жасап, өлтірді. Гней Помпей Q. f. Руф, б.з.б. 31 жылы қазан айының басында консул суффекті.

Гней Помпейдің ұрпақтары

Гней Помпей, Гней Помпей Страбонның әкесі. Гней Помпей б.з.д. 129 жылы сенатор болған. Ол, б.з.д. 89 жылы консул болған Гней Помпей Страбонның сіңілісі болуы мүмкін. Секст Помпей б.з.д. 120 жылы претор, келесі жылы Македонияның пропраторы болды және келттермен шайқаста қаза тапты. Ол, мүмкін, Помпей Страбонның әкесімен бір адам болған. Секст Помпей, Гней Помпей Страбонның әкесі, ақын Гай Луцилийдің әпкесі Люцилияға үйленген. Велей Патеркул оны Гней Помпей Магнустың анасы деп жаңылыстырып айтқан, әжесі емес. Гней Помпей, Секстустың ұлы, Квинттің немересі, Страбон, Гней Помпей Магнустың әкесі. Б.з.д. 89 жылы консул ретінде әлеуметтік соғыс кезінде бірнеше маңызды жеңіске жетіп, триумфқа ие болды. Мариус пен Сулла арасындағы азаматтық соғыс кезінде ол өзінің командирін, сондай-ақ өз туысы, консул Квинт Помпейді өлтіруге себепкер болды. Б.з.д. 87 жылы оны молния соғып өлтірді. Секст Помпей, Секстустың ұлы, б.з.д. 35 жылы консулдың әкесі. Квинт Помпей, Секстустың ұлы, тек Цицеронның хатынан белгілі, онда ол Помпейді Курий есімді проконсулға ұсынады. Гней Помпей, Квинттің ұлы, Секстустың немересі, Магнус, сондай-ақ "Ұлы Помпей" деп танымал, жастық шағында Сулланың генералдарының бірі ретінде көзге түсіп, Нумидия мен Испанияда өзін көрсетті, Мариус пен Сулланың жақтастары арасындағы азаматтық соғысқа нүкте қойды. Ол Жерорта теңізін қарақшылардан тазартты, Митридатты жеңіп, Кіші Азия мен Сирияны Римнің билігіне бағындырды. Бірінші триумвираттың мүшелері Помпей, Цезарь және Красс Рим әлемін бөлісті. Ол б.з.д. 70, 55 жылдары консул, ал б.з.д. 52 жылы консул sine collega болды, бірақ оның көрегендігінің жетіспеуі және сақтығының болмауы Цезарьмен азаматтық соғыс кезінде б.з.д. 48 жылы жеңіліске ұшырауына себеп болды. Помпея, Квинттің қызы, триумвирдің қарындасы, б.з.д. 81 жылы Сицилияда Помпейдің қол астында қызмет еткен Гай Меммийге үйленді, содан кейін Испанияға кетті, онда ол б.з.д. 75 жылы Серторийға қарсы соғыста қаза тапты. Секст Помпей, Секстустың ұлы, б.з.д. 35 жылы консул. Гней Помпей, Квинттің ұлы, Страбонның немересі, Магнус, триумвирдің үлкен ұлы, азаматтық соғыс кезінде елу кемеден тұратын флотқа қолбасшылық етті. Әкесінің өлімінен кейін ол Испанияға оралып, үлкен әскер жинады. Ол б.з.д. 45 жылы Мунда шайқасында жеңілді және ақырында Цезарьдің легаты Гай Дидий басқаруындағы сарбаздар оны тұтқынға алды. Секст Помпей, Квинттің ұлы, Страбонның немересі, Магнус Пий, триумвирдің кіші ұлы, әкесімен бірге Мысырға барды, онда б.з.д. 48 жылы қарт Помпей өлтірілді. Секст б.з.д. 46 жылы Тэпсус шайқасында жеңілгенге дейін Африкада қалған Помпей күштеріне қолбасшылық етті. Мунда шайқасынан кейін ол тұтқындалудан қашып құтылды. Цезарь өлтірілгеннен кейін ол республикашылдармен байланысқа түсіп, жаңа триумвирлер тарапынан жазаланды. Ол үлкен флот жинаса да, б.з.д. 36 жылы Наулох шайқасында Агриппадан жеңіліп, шығысқа қашып кетті, онда тұтқындалып, өлтірілді. Помпея, Квинттің қызы, триумвирдің қызы, Фауст Корнелий Суллаға үйленді, ол Африка соғысы кезінде б.з.д. 46 жылы қаза тапты. Цезарь оны еш зардапсыз босатып, Люций Корнелий Циннаға үйленді және кейіннен Августқа қарсы сөз байласып, кешіріліп, императордың жақын достарының бірі болған Гней Корнелий Цинна Магнустың анасы болды. Помпея, Секстустың қызы, триумвирдің немересі, Августтың немере інісі Маркус Клавдий Марцеллға айттырылды, бірақ оған үйленбеді. Секст Помпей, Секстустың ұлы, б.з.д. 14 жылы консул, Август қайтыс болғаннан кейін Тиберийге адал болуға ант берді. Ол Овидийдің досы болды және оны Валериус Максимуспен Азияға саяхат жасаған Секст Помпей ретінде тану керек. Гней Помпей Магнус, б.з.д. 29 жылы консул болған Маркус Лициний Красс пен Люций Скрибоний Либоның қызы Скрибонияның ұлы болуы мүмкін. Ол император Клавдийдің қызы Клавдия Антонияға үйленді, бірақ император Мессалинаның интригаларынан құлдырап, өлімге кесілді.

Помпеи Макри мен Макрини

Гней Помпей Теофан – Гней Помпей Магнустың шығыстағы жорықтары кезінде жақын досы болған білімді грек. Помпей оған римдік азаматтық берді және оның туған қаласы Митиленеге еркін қала мәртебесін тағайындады. Теофан өз қамқоршысының жорықтары туралы тарих жазды. Марк Помпей Кн. ұлы. Мацер Теофан, Августтың Азия прокураторы етіп тағайындаған. Ол Тиберийдің досы болды, бірақ 33 жылы сол императордың айыптауына тап болғанда, Теофанның ұлы мен немересі өздерін-өздері өлтірді, себебі Лесбос халқы олардың отбасына құдай сияқты құрмет көрсеткендіктен. Марк Помпей М. ұлы. Кн. немересі. Мацер, құрметті эквестр, Тиберийдің қолынан айыпталу мен өлімді болжай отырып, 33 жылы өз өмірін өзі алып қойды. Марк Помпей Кв. ұлы. М. немересі. Макрин Теофан, бәлкім, 53 жылы Азияның проконсулы болған сол Макрин. Марк Помпей М. ұлы. Кв. немересі. Макрин Неос Теофан, битания және Понттың квесторы про-преторы, плебб трибуны, урбан преторы және Виа Латинаның кураторы болып қызмет еткен көрнекті мансап иесі болды. Ол 115 жылы суффект консулы болды.

Помпеилық сокольдер

Секст Помпей Фалько, әкесі 108 жылы консул болған. Квинт Помпей К. ф. Секс. н. Сосий Приск, ұлындай, оның есімі де өте ұзын болды, себебі императорлық дәстүр бойынша әкесі мен анасының әулеттерінің аттары біріктірілді. Оның есімінің бір бөлігі жоғалған, бірақ қалғаны: Квинт Помпей [ ] Белликус Соллерс Юлий Ацер Дуцений Прокул Рутилиан Руфин Силий Валенс Валерий Нигер Клавдий Фуск Сакса Аминтиан Сосий Приск, олардың барлығы оның ұлының атына енгізілді, бірақ бұл есімдегі Ацер, ұлының номенклатурасында көрсетілгендей, Аперге түзетілуі керек. Квинт Помпей Фалько мен Сосия Полланың ұлы, 149 жылы консул болды, ал 160-шы жылдардың басында Азияның проконсулы болды. Помпей Сило, белгілі шешен, замандасы Үлкен Сенека оны өте жоғары бағалады. Помпей Паулин, аннона префекті (шамамен 49–54 жж.), және сол есімді сенатордың әкесі. Помпей Урбик, 48 жылы Мессалинаның Гай Силийге құпия түрде үйленгеніне қатысқандары үшін Клавдийдің бұйрығымен өлімге кесілді. Марк Помпей Сильван, 45 жылы консул болды, ал Нерон қайтыс болғанда Далмацияның губернаторы ретінде Веспасианды қолдаған Помпей Сильван болуы мүмкін. Соғысқа көп үлес қоспағанмен, ол Римге кірген жеңімпаз императордың генералдарымен бірге болды және 76 жылы екінші рет консул болды. Гай Помпей Лонг Галл, 49 жылы консул болды. Помпей Паулин, шамамен 54 жылы консул болды, содан кейін Нерон тұсында Германиядағы римдік қолбасшылардың бірі. 58 жылы Рейн өзенінің тасқынын тоқтату үшін бөгет салуға көмектесті. 62 жылы ол мемлекеттік кірістерді бақылаушылардың бірі болып тағайындалды. Ол Кіші Сенеканың қарындасы болуы мүмкін. Помпей Элиан, жас экс-квестор, 61 жылы Италия мен Испаниядан Валериус Фабианның қастандықтарына қатысқаны үшін жер аударылды, ол ескі Домиций Балбустың байлығын жалған өсиет арқылы иемденуді жоспарлаған. Помпея Паулина, Кіші Сенеканың әйелі, оған өте берілген. Император Сенекаға өзін-өзі өлтіру туралы бұйрық бергенде, Помпея күйеуінің қарсылығына қарамастан, олар бірге өлу үшін тамырларын кесті. Нерон оның қатыгездік танытқанын қаламады, сондықтан оның өмірін сақтап қалды. 65 жылы Пизондықтардың қастандығын басып тастағанда император Нерон преториандық гвардияның трибуны Помпей Лонгинды лауазымынан шеттетуге бұйырды. Төрт жылдан кейін ол лауазымын қайта алды және Тацит оны Галбаның достарының арасында, көптеген преториандық сарбаздар Отонға өткен кезде есімі атады. Помпей Пропинк, Нерон қайтыс болған кезде, 68 жылы Белгиялық Галлияның прокуроры. Келесі жылы Вителлиус император болып жарияланғанда, Помпейді оның әскерлері өлтірді. Луций Помпей Вописк, немесе Луций Поппей Вописк, 69 жылы консул болды. Гней Помпей Коллега, 71 жылы қараша және желтоқсан айларында консул болды. Луций Помпей Вописк Гай Аррунтий Кателлий Целер, 77 жылы консул болды. Марк Ларций Магнус Помпей Сило, 82 жылы консул болды. Помпея Целерина, Кіші Плинийдің қарындасы. Помпей Сатурнин, риторик және Кіші Плиниймен таныс, оның тарихи және поэзиялық жазбаларын еске алады. Гней Пинарий Эмилиус Цикатрикула Помпей Лонгин, 90 жылы консул болды. Гней Помпей Катуллин, 90 жылы консул болды. Гай Помпей Планта, 98-100 жылдары Египеттің губернаторы. Луций Помпей, император Плотина Помпеяның әкесі болуы мүмкін. Помпея Л. ф. Плотина, Траянның әйелі және рим императрицасы. Ол күйеуін Адрианды мұрагер етіп алуға ынталанды, өйткені оның өзінің балалары болған жоқ, және ол қайтыс болғаннан кейін соңғы император тарапынан құрметке ие болды. Көптеген есептер бойынша, ол үлгілі ізгі әйел болған, бірақ Кассий Дио оның Адрианмен қарым-қатынасы туралы жағымсыз қалтасуды хабарлайды. Помпея Л. ф. Маруллина, Галлия Нарбоненцис аймағындағы Немауста консулдың әйелі немесе анасы. Ол император Плотинаның және оның асырап алған ұлы Адрианның туысы болған. Тарихшы Кристиан Сетипани олардың қарындастар болуы мүмкін деп болжайды. Аул Помпей Вописк, Антонин Пий тұсында Фракияда легат. Галлия Бельгиясындағы Секуанияның тумасы Помпей Катусса, тектор, яғни үйлерге арналған әшекейлі жабын жасаушы. Ол әйеліне ескерткіш орнатты, ол қазір Лиондағы мұражайда сақталады. Помпей Проб, 310 жылы шығыс императорлары Галерий мен Лицинийдің консулы болып тағайындалды; оның билігін батыс императорлары Максенций мен Константин мойындамады. Оның басқа Помпейлермен туыстығы аналық желі арқылы болуы мүмкін, өйткені ол Петрония әулетінің мүшесі болған сияқты. Павиялық қасиетті Помпей, 339-353 жылдары Павияның епископы. Оның қасиеттілікке ие болуының мән-жайлары белгісіз, бірақ оның шейіт болғанына сенімді емес. Оның мерекесі желтоқсанның 14-і. Помпей, латын грамматигі, V ғасырға дейін өмір сүрген болуы керек, өйткені ол Сервий мен Кассиодордың дереккөзі болған. Оның екі еңбегі сақталған: Commentum artis Donati, сөздердің бөліктері туралы және Commentariolus in librum Donati de Barbaris et Metaplasmis, шетелдік сөздер мен ерекше формалардың енгізілуі арқылы тілдің дамуы туралы қысқа трактат. Флавий Помпей, император Анастасий I-нің туысы, 501 жылы шығыс консулы. Көп жылдық адал қызметіне қарамастан, ол және оның бауыры Гипатий 532 жылы Ника бүлігі кезінде ашулы халықтың Гипатийді император етіп тағайындауынан кейін Юстиниан тарапынан өлімге кесілді. Флавий Анастасий Паулус Пробус Сабиниан Помпей Анастасий, 517 жылы шығыс консулы.