Кіріспе

Ежелгі Рим отбасы, рим тарихшысы Тит Ливий.

Ливия руы – ежелгі Римдегі атақты плебей руы. Ливиялардың алғашқы консул болған мүшесі Марк Ливий Дентер болды, ол б.з.д. 302 жылы осы лауазымға тағайындалды. Одан бастап Ливия руы республикаға сегіз консул, екі цензор, диктатор және атты әскер сардары берді. Ру мүшелері үш рет жеңіспен марапатталды. Август тұсында Ливия Друзилла рим императрицасы болды, ал оның ұлы Тиберий император атанды.

Шығу тегі

Тарих Ливий руының пайда болуына қатысты ешқандай дәстүрді сақтап қалмаған. Оның мүшелері Республиканың алғашқы екі ғасырында кездеспесе де, олардың шетелдік тегін көрсететін ештеңе жоқ. Ливийлердің тұрақты когноминаларының барлығы латын тілінде. Ливий деген ат, әдетте, liveo, lividus және livor сияқты сөздермен бір түбірден шыққан деп есептеледі, олардың бәрі қорғасын түсті немесе көкшіл сұр түсті білдіреді, бірақ бұл байланыс толыққанды нақты емес. Покорный бұл пікірге қарсы шығып, атаудың осы сөздерге дейін пайда болғанын немесе тілдік жағынан олармен байланысты бола алмайтынын айтты. Ол Ливийлердің этрус тегінен шыққан болуы мүмкін деген гипотеза ұсынды.

Салалар мен конгомина

Ливияның республика кезеңіндегі когномендері: Дентер, Друс, Либо, Макатус және Салинатор. Макатус "дақты" білдіреді, себебі ол макула сөзімен бір түбірден шыққан. Друс, мүмкін, "қатаң" дегенді білдіреді, бірақ Суетоний Драус есімді галл вожын өлтірген соң осы есімді алғашқы иесіне берілген деген дәстүрді жазады. Егер бұл атаудың нағыз шығу тегі болса, онда бұл оқиға б.з.д. 283 жылы, Драус басшысы болған Сенондар тайпасы жеңіліп, тарап кеткенде, Солтүстік Италияның көп бөлігін тастап кеткенде болған болуы мүмкін. Либо, libere сөзінен туындаған, құрбандық шалушыны білдіреді және Скрибония руынан Ливий Друсқа қабылданған адам арқылы отбасыға кірді. Салинатор есімі 204 жылы цензор болып тұрып, таныс емес тұз салығын енгізген Марк Ливийге қысым көрсету мақсатымен берілген дейді. Марк Ливийдің әкесі де Салинатор деп аталғандығына байланысты сұрақ туындайды, бірақ тарихшылар бұл когноменді кейіннен қосып қойған болуы мүмкін.

Ертедегі Ливий

Б.з.д. 302 жылы консулдың әкесі Гай Ливий б.з.д. 348 жылы магистра эквитум болған болуы мүмкін. Люций Ливий, б.з.д. 320 жылы, Каудин бұрақтарындағы апаттан кейінгі жылы плеббтердің трибуны болды. Консул Албин, Рим әскерінің өмірін сақтап қалу үшін өзі мен басқа римдік магистраттарды бейбітшілік кепілі ретінде ұсынды. Ливий және оның әріптестерінің бірі келісімге қатысы болмағандықтан, Самниттерге барымта ретінде тапсыру туралы талапқа қарсылық көрсетті, сондай-ақ трибун ретінде қасиетті болып саналды, ал Рим халқының барлығы оларды қорғауға міндетті болды; бірақ Постумий оларды барымтаға келісуге мәжбүрледі. Дегенмен, римдіктер соғысты Самниттермен келісім жасасқаннан кейін де жалғастыратынын түсінген соң, Самниттер барымтадан бас тартты. Марк Ливий Дентер, б.з.д. 302 жылы консул болды. Бұрын ол осы коллегияның құрамын толықтыру үшін плебейлерден таңдалған понтификтердің бірі болған.

Ливи Друзи

Ливий Друз, согласно Суетонию, пропратор в Галлии, который в единоборстве победил вождя Драуза, тем самым получив свое прозвище. Он вернул золото, взятое сенонами в качестве цены за отъезд из Рима в 390 г. до н.э., тем самым отомстив за галльское разграбление города. Пигий предполагает, что он был сыном Марка Ливия Дентера, консула в 302 г. до н.э., что согласуется с вероятной датой его борьбы с Драузом в 283 г. Марк Ливий М. ф. Друз Эмилиан или Мамилиан, отец консула 147 г. Его агномен предполагает, но не доказывает, что он был усыновлен либо из Эмилиев, либо из Мамилиев. Неизвестно, какая версия его имени верна, поскольку Fasti Capitolini сломаны в месте, где появляется его имя. Что касается того, был ли он естественным или усыновленным сыном Марка Ливия Друза, агномен, такой как Эмилиан или Мамилиан, обычно указывает на усыновление, но также может означать происхождение по женской линии, особенно если его отец был женат более одного раза. Май предполагает, что определенная граффити-брань, направленная против Друзов ("этот закон связывает всех людей, кроме двух Друзов"), записанная Диодором, относится к Марку и его отцу, но гораздо вероятнее, что она была направлена против двух братьев. Марк Ливий К. ф. М. н. Друз, трибун плебса в 122 г. до н.э., выступал против мер своего коллеги Гая Гракха и подорвал его авторитет, предлагая аналогичные меры, за которые могли получить признание оптиматы, аристократическая партия Сената. Он был консулом в 112 г. и, возможно, одержал победу над Скордисками в следующем году. Вероятно, он был цензором в 109 г. до н.э., умершим в год своего пребывания в должности. Ливия К. ф. М. н., дочь консула 147 г. до н.э. Она вышла замуж за Публия Рутилия Руфа и стала матерью Публия Рутилия Нуда. Римские историки Валерий Максим и Плиний отметили ее долголетие, оба записали, что она прожила 97 лет. Марк Ливий М. ф. К. н. Друз, одна из самых влиятельных фигур в римской политике в годы, предшествовавшие Социальной войне. Он приложил большие усилия, чтобы завоевать Сенат, придерживаясь партии оптиматов, но затем, будучи трибуном плебса в 91 г. до н.э., он стремился примирить народ, приняв различные меры Гракхов. Он завоевал соции, обещая им права римского гражданства, и принял закон о пополнении рядов Сената всадниками. Но он нажил себе ярого врага в лице консула Луция Марция Филиппа, который объявил его меры недействительными с самого начала. Друз был убит в своем доме как раз в тот момент, когда начала вспыхивать гражданская война. (Гай) Ливий М. ф. К. н. Друз, впоследствии Мамерк Эмилий Лепид Ливиан, консул в 77 г. до н.э., был братом трибуна Марка и усыновлен в Эмилиев Лепидов. Он был сторонником партии Суллы, оптиматов, но был одним из тех, кто убедил Суллу пощадить жизнь будущего диктатора Юлия Цезаря. Ливия М. ф. К. н., сестра трибуна, вышла замуж за Квинта Сервилия Цепиона, чья сестра Сервилия вышла замуж за Друза. Цепион стал ожесточенным противником ее брата, и она развелась с ним, выйдя замуж за Марка Порция Катона. Ее сыновьями были Гней Сервилий Цепион и Катон Младший; ее старшая дочь Сервилия Майор была любовницей Юлия Цезаря, а также матерью Брута и свекровью Кассия, убийц Цезаря; ее средняя дочь Сервилия Минор была женой Лукулла; ее младшая дочь Порция вышла замуж за Луция Домиция Энобарба, консула 54 г. до н.э., и стала прародительницей императора Нерона. Ливия (М. ф. М. н.), женщина, выразившая заинтересованность в усыновлении Публия Корнелия Долабеллы, консула 44 г. до н.э. Она, возможно, была дочерью Друза, трибуна 91 г. до н.э., и Сервилии. Марк Ливий М. ф. М. н. Друз Клавдиан, родившийся как Апий Клавдий Пулхер, был усыновлен одним из Ливиев Друзов, по-видимому, трибуном Марком. Пигий, за которым последовал Жан Фой Вальян, таким образом, был связан с Брутом и Кассием, к которым он присоединился после смерти Цезаря. Объявленный вне закона триумвирами, он покончил с собой после битвы при Филиппах. Он был отцом Ливии Друзиллы, римской императрицы, и дедом Тиберия. Гай Ливий (М. ф. М. н. Друз), возможно, сын Клавдиана и старший брат императрицы Ливии. О его существовании можно судить по надписи его дочери Ливии К. ф. Пулхры. Он мог умереть до 42 г. до н.э., поскольку его отец усыновил другого сына перед смертью в битве при Филиппах. Ливия М. ф. М. н. Друзилла, вышла замуж сначала за Тиберия Клавдия Нерона, а затем за Октавиана, будущего императора Августа. Она была матерью императора Тиберия и генерала Друза Старшего, а также бабушкой и прабабушкой императоров Клавдия и Калигулы, воспитанием которых она помогала. Марк Ливий М. ф. М. н. Друз Либон, по-видимому, родившийся членом Скрибониев Либонов и усыновленный одним из Ливиев Друзов, обычно считается Клавдианом, хотя есть несколько неопределенных деталей в его отношениях с другими Ливиями Друзами и Скрибониями. Он был эдилом около 28 г. до н.э. и консулом в 15 г. до н.э. Ливия К. ф. (М. н.) Пулхра, женщина, записанная в надписи, которая, судя по ее имени, предположительно была внучкой Друза Клавдиана и племянницей императрицы Ливии. Ливия М. ф. М. н. "Скрибониана", дочь Марка Ливия Друза Либона и мать Ливии Медуллины, невесты юного Клавдия, умершей до их свадьбы. Луций Скрибоний Либон Друз, обычно считается сыном (или внуком) Марка Ливия Друза Либона, был склонен сенатором и делятором Фирмием Катом проконсультироваться с прорицателями относительно его шансов на достижение империи. Сначала обвинения были проигнорированы Тиберием, но затем он был привлечен к суду и, не видя надежды на оправдание, покончил с собой.

Livii Salinatores (Салдықтар)

Марк Ливий М. ф. М. н. (Салинатор), консулдың әкесі, б.з.д. 236 жылы sacris faciundis жөніндегі он адамдық комиссияның мүшесі болды. Ол немесе оның ұлы Андроник есімді білімді гректі балаларына ұстаз ретінде сатып алған; босатылғаннан кейін Андроник римдік драманың негізін қалады. Марк Ливий М. ф. М. н. Салинатор Екінші Иллирий соғысы кезінде консул болды және жауды жеңгеніне қарамастан, кейіннен ол соғыс олжасын жымқырған деп айыпталып, жер аударылды. Екінші Пуникалық соғыс кезінде ол Сенатқа оралып, өзінің орындығын қайта иеленуге көндірілді, бірақ ол өзінің туысы Марк Ливий Макатустың атынан сөйлеуден басқа, көбінесе үнсіз отырды. 207 жылы екінші рет консул болған ол және оның әріптесі Гай Клавдий Нерон, Ганнибалдың інісі Хасдрубалды олардың күштерін біріктіруге үлкермес бұрын жеңіп, өлтірді, және ол екінші рет жеңіске жетті. Келесі жылы сайлау өткізу үшін диктатор, ал 204 жылы цензор болып тағайындалды, бірақ ол әріптесімен қатты дауласты. Ол Марк Ливий Друсс Эмилианның асырап алған әкесі болған болуы мүмкін. Гай Ливий М. ф. М. н. Салинатор, б.з.д. 202 жылы претор, және тағы да б.з.д. 191 жылы, Антиохқа қарсы соғыста флотқа қолбасшылық етіп, Селевкид әміршісі Поликсенидті жеңген кезде. 188 жылы консул болды. Луций (Ливий) Салинатор, ежелгі дереккөздерде оның номені "[[Юлия руы]] деп көрсетілген, Серторийдің Испаниядағы қолдаушысы, б.з.д. 81 жылы жау әскеріне қарсы Пиренейді қорғауға тырысқанда сатқындыққа ұшырап, өлтірілді.

Livii Ocellae (Жұрт тұқымдас)

Люций Ливий Оцелла, Цезарь Тапсуста кешірген. Люций Ливий Л. ф. Оцелла, б.з.д. 42 жылы Испанияда квестор болған, император Гальбаның әкесінің әкесі болды. Сервий Ливий (Л. ф.) Оцелла, б.з.д. 50 жылы сенатор болған, квестор Люций Оцелланың інісі болуы мүмкін. Ливия Л. ф. Л. н. Оцеллина, Гальбаның өгей анасы (немесе асырап алған анасы).

Басқалар

Луций Ливий Андроник, бастапқыда білімді, бірақ құл болған грек Андроник есімді, оны Марк Ливий Саллинатор балаларына ұстаз ретінде сатып алды. Босатылғаннан кейін ол Луций Ливий Андроник есімін қабылдады. Ол белгілі ақын және рим драмасының негізін қалаушы болды. Марк Ливий, б.з.б. 219 жылы Сагунтум құлағаннан кейін Карфагенге жіберілген толық өкілеттік кеңестің мүшесі, Ханнибалдың оған жасаған шабуылына рұқсат берілгенін анықтау және Ханнибал жазаланбаса соғыс жариялау үшін. Ол б.з.б. 217 жылы Капуяның бас магистраты Пакувий Калавийдің қызына үйленді. Пакувий – Апий Клавдийдің қызына үйленген патриций. Марк Ливий Макатус, екінші Пуникалық соғыс кезінде б.з.б. 214 жылы пропратор Марк Валерий Левин Таренттегі гарнизонға басшылық етуді тапсырды. 212 жылы қала күтпеген шабуылға ұшырағанда Ливий және оның әскері цитадельге шегінді, онда олар 209 жылға дейін, қала Квинт Фабий Максим қайта басып алғанға дейін тұрды. Ливийді жазалау керек пе, әлде оның іс-қимылы үшін марапаттау керек пе деген сұраққа Фабий, егер Ливийдің әрекеті болмаса, ол Тарентті қайтарып алмас еді деп жауап берді. Гай Ливий, Баетикада Вески монеталарын соқты және б.з.б. 40 жылы Октавиан мен Марк Антонийдің легаты болған болуы мүмкін. Гай Ливий, мүмкін, тарихшының әкесі. Тит Ливий Т. ф. Приск, тарихшының үлкен ұлы деп есептеледі. Тит Ливий Ливия Квартае l. Халис, Ливия Квартаның босатылған құлы. Оның жерлеу тақтасы 1360 жылы Падуадағы Әйя Юстина монастырында табылған, ал 1413 жылы сол жерде адам қаңқасы бар қорғасын сандық қазылып алынды. Тақтадағы жазудың дұрыс түсіндірілмеуі салдарынан, қалдықтар тарихшыға емес, босатылған құлға тиесілі деп есептелді, Падуадағы қосымша қазба жұмыстары жазудың нағыз мағынасын анықтағанша.

Кейінгі қолданылуы

Еуропа тілдерінде Ливия әлі де кездесетін қыз есімі. Румын тілінде бұл есім Ливиу деп аталады. Италияның Эмилия-Романья аймағындағы Форли қаласы, оның құрметіне негізін салған Ливий Салинатордың есімімен аталған. Алғашқы атауы Forum Livii болған.