Кіріспе

Pacifastacus fortis (Шаста раковинасы немесе тыныш раковина деп аталады) – Калифорния штатының Шаста округіне ендемик, құрып бара жатқан раковиналар түрі. Олар тек Пит және Фолл-Ривер Миллс өзендеріндегі оқшауланған жерлерде ғана кездеседі. Шаста раковинасының нақты субпопуляциялары 2004 жылы жүргізілген генетикалық зерттеу арқылы анықталды, нәтижесінде үш түрлі генетикалық кластерлер белгіленді: Кристалл көлі, Үлкен көл тобы (Үлкен көл бұлақтары, Джеше, Лава және Спринг Крик кіреді) және Мың бұлақ.

Сипаттамасы мен экологиясы

P. fortis қалың және мықты денелі, салыстырмалы түрде ауыр қысқыштарға ие. Жоғарғы жағы көбінесе қара қоңыр, ал төменгі жағы жарық қызғылт сары түсті болады. Бұл түстер оның өмір сүретін ортада жасырынуына көмектеседі. Оның ұзындығы шамамен 5-6 сантиметрге жетеді. Ол тау өзендерінің суық, таза, тасты аймақтарында тіршілік етеді және микроорганизмдермен, балдырлармен және ұлулар сияқты ұсақ жануарлармен қоректенеді.

Қауіпке ұшырау себептері

Pacifastacus fortis IUCN Қызыл тізімінде жоғары саналатын, қауіпті түр ретінде тіркелген. Дегенмен, адамның әрекеті осы түрге әлдеқайда зор әсер етеді. Қала құрылысы, ластану және басқа да адамның араласуы P. fortis мекендейтін ортаға жиі әсер етеді, нәтижесінде маңызды мекендік ортаның жоғалуына және одан кейін популяцияның айтарлықтай азаюына алып келеді. Оның бастапқыда өте тар табиғи ареалы болған, ал бұл ареал бөгеттер салу, кен өндіру және егіншілік сияқты адам қызметінің салдарынан айтарлықтай фрагменттелген. Осы түрді қорғау мақсатында Пит-Ривер балық шаруашылығы жабылды. Pacifastacus leniusculus және Orconectes virilis есімді екі енгізілген рак түрі, сондай-ақ суды тоғандарға жинау және бағытты өзгерту P. fortis популяциясының одан әрі төмендеуіне себепкер болды. Егіншілікте қолданылатын химиялық заттар өзендерге шайылып, жер асты суларының деңгейі төмендегенге дейін сорғыланып, P. fortis санын одан әрі азайтты. Аймақтағы гидроэлектр станцияларының жұмысы да мекендік ортаның жоғалуына әсер етіп, Pacifastacus fortis-тің таңдаған негізгі субстратының көп бөлігін жойды. P. fortis – Калифорнияда қалған жалғыз табиғи рак түрі.

Қорғау жұмыстары

Шаста ракі 1980 жылы Калифорния заңдарымен сирек кездесетін түр деп, ал 1988 жылы федералды үкімет жойылып бара жатқан түр деп белгіледі. 1988 жылдан 2013 жылға дейінгі көптеген 5 жылдық түрлерді зерттеу барысында оның жойылып бара жатқан түр ретіндегі статусы өзгерген жоқ. Осы сақтау жұмысының мақсаты – инвазивті сигнал ракіне қол жеткізбейтін Шаста ракінің оқшауланған популяциясын құру болатын. Осының нәтижесінде, бұл кең ауқымды жобаға өзен жағалауына ағаштар отырғызу және тас үйінділері сияқты ортаның айтарлықтай өзгерістерін енгізу қажет болды. Сонымен қатар, CDFW-ның Кристалл көліндегі шарасынан құбыр желісін қайта бағыттау қажет болды, ал ағынға кедерілгі келтіретін бөгет алынып тасталды. Шара орнының тиімділігі сигнал ракінің ағысқа қарсы жүзуіне және Рок-Крикке енуіне кедерілгі келтіруде. Бұл қалпына келтіру жобасы Тынық мұхиты газ және электр компаниясымен (PG&E), АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметімен, CDFW және Spring Rivers Ecological Sciences LLC консалтингтік фирмасымен бірлесіп жүзеге асырылды. Бүгінде Рок-Крик өзенінің бұрын құрғақ болған бөлігі шамамен 0,6 мильге жуық салқын, таза сумен ағып жатыр – бұл Шаста ракі үшін қолайлы мекен. Рок-Крикті қалпына келтіруді аяқтағаннан кейін, суға түсушілер Кристалл көлінің түбінен Шаста рактерін жинап, жаңа ортаға қоныстандырды. Кристалл көлі генетикалық түрлі және тірі қалуға қабілетті Шаста ракінің популяциясын қамтиды және CDFW үшін ең қолайлы орын болды. 42 күндік карантиннен кейін, дайверлер рактерді Рок-Крикке, жаңа мекендеріне көшірді. Алдағы уақытта CDFW осы рактердің өсуін қатаң бақылап отырады, осылайша популяцияның араласусыз тұрақты өсуіне үміт артады.