Кіріспе

Шотланд хирургы және анатомы

Александр Монро (19 қыркүйек 1697 – 10 шілде 1767) – шотланд хирургы және анатомы. Оның әкесі, хирург Джон Монро, Эдинбург медицина мектебінің құрылуына зор үлес қосты және Александрдың білімін оның ұлы жаңа университет медицина мектебіндегі алғашқы анатомия профессоры бола алады деген үмітпен ұйымдастырды. Эдинбург, Лондон, Париж және Лейден қалаларында медициналық білім алғаннан кейін Александр Монро Эдинбургке оралып, хирург және анатомия оқытушысы ретінде мансабын жалғастырды. Әкесінің қолдауымен және Эдинбургтің лорд-провосты Джордж Драммондтың демеуімен Александр Монро Эдинбург университетінің анатомия профессоры болып тағайындалды. Оның дәрістері, дәстүрлі латын тілінде емес, ағылшын тілінде өткізілді, студенттердің арасында үлкен сұранысқа ие болды және оның ұстаздық қабілеттері Эдинбург медицина мектебінің жетістігіне және беделіне үлкен үлес қосты. Ол Александр Монро примус деп аталады, оның ұлы Александр Монро секундус және немересі Александр Монро терциус есімдерінен ажырату үшін, олар екеуі де анатомия кафедрасын басқарды. Осы үш Монро 126 жыл бойы Эдинбург университетінің анатомия кафедрасын иеленді.

Ерте өмір және білім

Александр Монро – Джон Монро мен оның бірінші туысы болған әйелі Жан Форбстың ұлы еді. Джон Монро – Аушенбоуи Монросы, Монро тайпасының кіші тармағы, олар Фолис Монроларынан тараған. Джон Монро әскери хирург болғандықтан, оның ұлы Александр Лондонда, әскери міндетін өтеген кезде дүниеге келді. Александр үш жасқа толғанда отбасы Эдинбургке қайтып келді, онда Джон Монро ұлының біліміне ерекше мән берді. Ол оған латын, грек және француз тілдерін, сондай-ақ философия, арифметика және есеп жүргізуді үйретті. Кейін ол Эдинбургте хирург ретінде тәжірибелі әкесіне шәкірт болды. Оқу барысында ол Джордж Престоннан ботаника курстарын, доктор Джеймс Кроуфордтан химия курстарын, ал Хирургтер залында Роберт Элиот, Адам Драммонд және Джон МакГиллден анатомиялық диссекцияларды тыңдады.

Лондон, Париж және Лейдендегі зерттеулер

1717 жылы Александр Манро оқуын аяқтаған соң, атақты хирург, танымал ұстаз және шебер демонстратор Уильям Чеселденнің басшылығымен анатомияны оқу үшін Лондонға жіберілді. Екеуі арасында берік достық қалыптасты. Ол адам денесі мен түрлі жануарларды кесіп зерттеді және осы жұмысқа деген табиғи қабілетін көрсетті. Оның мансабы фтизиске (туберкулезге) шалдыққан науқастың өкпесін кескен кезде қолына тиген сызау салдарынан тоқталуға айналуы мүмкін еді. Оның ұстазы және досы, шотландтық акушер және анатомист Джеймс Дуглас, жұмсақ тіндердің инфекциясынан оның қолынан айырылуы мүмкін деп уайымдады. Монроның профессорлық лауазымына тағайындалуы қала кеңесінің қанағатымен болды, ол сол кезде Университет немесе қала колледжін басқарды. 1722 жылы, жетістіктеріне сүйене отырып, Монро тұрақты мәртебе алу үшін Кеңеске өтініш білдірді. 1719 жылдың тамызында Кеңес регенттік және профессорлық лауазымдар олардың қалауынша берілуі керек деген қағиданы қайта растағанмен, енді бұл қағидадан бас тартып, 1722 жылдың 14 наурызында Александр Монроны қала және колледждің анатомия профессоры етіп бекітті. Бұл оның өзіне және жинаған үлгілеріне қауіп төндірген жария оқылымдар мен тәртіпсіздіктерге әкелді. Монро қала кеңесінен университеттің қауіпсіздігінде лекция оқып, анатомиялық демонстрациялар жасауға рұқсат беруді сұрады. Кеңес келісім берді және Монро Хирургтер залынан Эдинбург университетіне көшті, 3 қараша 1725 жылы университет кафедрасына ресми түрде тағайындалды. Бастапқы медициналық факультет 1726 жылдың ақпан айында Джон Резерфорд пен Джон Иннесті Физика практикасының профессоры, Эндрю Сент-Клэрді Медицина теориясы институтының профессоры, Эндрю Пламмерді Химия профессоры және Джон Гибсонды Акушерлік профессоры етіп тағайындады. Монро мен донорлар комитеті 1729 жылдың тамызында университеттен жалға алынған Робертсонның құйысындағы үйде осы аурухананы құрды. Бұл алты төсек-орынға ие болды, онда кедей науқастар емделіп, медицина студенттеріне клиникалық оқыту жүргізілді. Бұл «Ауырған кедейлер ауруханасы» немесе «Кішкентай үй» деп белгілі болған Эдинбург Корольдік ауруханасының бастауы болды. 1736 жылы ол король Георг II-ден «Корольдік» атауын берген Корольдік жарғысын алды. Жаңа медициналық мектеп өркендегенімен, бұл мақсатқа жеткіліксіз болды және жетекші сәулетші Уильям Адам жобалаған жаңа оқу ауруханасы салынды. Алғашқы аурухана 1741 жылы көшірілді, ал жаңа аурухана 1745 жылы аяқталды. Аяқталған ауруханаға алғашқы қабылдаулардың қатарында 1745 жылдың 21 қыркүйегінде Престонпанс шайқасынан жараланғандар болды. Адал Ганноверлік Монро Примус, шайқас алаңында және кейіннен жаңа Корольдік ауруханада екі тараптың да жаралыларын емдеді. Монроның еңбегінің үлкен беделі Эдинбургтегі жаңа медицина мектебінің атағын арттырды. 1764 жылы ол профессорлық лауазымынан кетті, бірақ ауруханада клиникалық лекцияларын оқуын жалғастырды. Сол жылы ол Шотландияда шешекке егу туралы есеп жариялады.

Білімді қоғамдар

Хирургтар бірлестігінің мүшесі (немесе әріптесі) ретінде Монро анатомия оқытумен қатар хирургиялық тәжірибесін жалғастырды. Үш ұрпақ сияқты, Монро Примус Эдинбург Корольдік дәрігерлер колледжінің мүшесі болды. Монро Секундус және Монро Тертиус сондай-ақ RCPE президенттері болды. Монро 1723 жылғы 27 маусымда Уильям Чеслдонның ұсынысымен Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Барлығы алты томдық басылым жарық көрді, олар Британ аралдарынан алынған жағдайлар туралы есептер, әдебиетке және кітаптарға шолулар, олардың көпшілігін Монроның өзі жазды. Бұл басылымдар өз заманында танымал және маңызды болды, француз, неміс және голланд тілдеріне аударылды. Medical Essays and Observations – Ұлыбританиядағы тұрақты медициналық журналдың алғашқысы және әлемдегі алғашқы журналдардың бірі. Бұл сонымен қатар анонимді рецензиялауды енгізген алғашқы медициналық журнал болды. Бұл инновациялық басылым Монроның Шотландия ағартушылығының маңызды тұлғасы ретінде танылуына көмектесті. 1765 жылы Монро Шотландиядағы шешекке қарсы егудің таралу деңгейі туралы есеп жариялады, онда ол Шотландияның шамамен 270 дәрігерінің тек 88-і ғана осы процедураны қолданғанын және барлығы 5554 адамды еккенін бағалады.