Кіріспе

Дельрей 1836 жылы жоспарланған. Бастапқыда ауылдық аймақ болған, 1890 жылдары ауыр өнеркәсіп келді, бұл 1897 жылы Дельрейдің ауыл ретінде құрылуына әкелген өркенді кезеңді бастады. Дельрейдің халқы көбейді, негізінен Шығыс Еуропадан келген иммигранттардың есебінен, ал ауыл 1906 жылы Детройт қаласына қосылды. 1930 жылы Дельрейдің халқы шамамен 24 000 адамды құрады, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан бері индустрияландырудың, ластанудың және қаланың құлдырауының күшеюіне байланысты халық саны күрт азайды. 1960 жылдардың соңында қаланың Дельрейге қатысты жоспары оны таза өнеркәсіптік аймаққа айналдыру болды. 2007 жылы «Detroit Metro Times» газеті Дельрейді «қала ішіндегі шаһарға ең жақын нәрсе» деп сипаттады. 2013 жылы Дельрей алдағы Горди Хоу халықаралық көпірінің салыну орны ретінде таңдалды. Бұл ірі жоба ауданды түбірімен өзгертеді, көптеген ғимараттар мен жолдарды бұзуға және кейбір тұрғындарды көшіруге әкеледі. Бұл Детройттегі екінші оңтүстіктегі аудан, Бойнтон–Оуквуд Хайтсынан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Дельрей шамамен екі халық санағы бюросының учаскелерімен шектеседі, олар Ривер-Руж қаласын, соның ішінде Цуг аралын қамтиды. Оңтүстік-батыста Дельреймен шектесетін Ривер-Руж қаласы Батыс Джефферсон даңғылы арқылы Детройтпен байланысты. Дельрей арқылы өтетін басты магистральдар – Батыс Форт көшесі, 75-ші тас жол және Батыс Джефферсон даңғылы. 1935 жылы Дельрей 14, 16, 18 және 20-ші округтердің оңтүстік бөлігін құрады.

Тарих

Дельрей болып аталатын аймақ 1836 жылы Белград деп аталды. Елді мекеннің көп бөлігі Спрингвеллс қалашығында, ал қалғаны Руж өзенінің арғы бетіндегі Экорс қалашығында орналасқан. 1843 жылы Форт-Уэйн Детройт өзенінің жағасында, қазіргі Ливернойс даңғылының етегінде, Канададан болатын британдық шабуылдан қорғану үшін салынды. 1851 жылдың 14 қазанында, Мексика-Америка соғысының қатысушысы, Мексикадағы "Патшаның диірмені" ("Molino del Rey") деген ауылды көрген Август Д. Бурденоның ұсынысымен бұл аймақ "Дел-Рей" деп аталды. Кейін "Делрей" деп аталған елді мекен 1870 жылдың 8 ақпанында өз пошта бөлімін алды, ол 1970 жылға дейін жұмыс істеді. 1889 жылы Делрейде Детройт халықаралық көрмесі өтті, ол Детройттің өсіп келе жатқан экономикалық қуатын көрсету мақсатындағы өнеркәсіптік көрме және ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі болды. 206 000 халқымен Детройт елдегі 15-ші ірі қала еді. Көрменің негізгі ғимараты Форт-Уэйннің батысындағы өзен жағасында орналасқан, оны сәулетші Луис Кампер жобалаған және көрме алаңдарына ие болды. Көрме үлкен табысқа ие болды, 300 000 адамды тартты, бұл ресми тұлғаларды оны жыл сайынғы шараға айналдыруға итермеледі, бірақ келушілердің азаюы 1894 жылы шараны тоқтатты. 1895 жылы Делрейде ауыр өнеркәсіп дәуірі басталды, себебі аймақтың жер астындағы тұз қорларына тартылған "Солвей Процесс" компаниясы Детройт халықаралық көрмесінің алаңын тазартып, сода күлін өндіру үшін химиялық зауыт ашты. Экономикалық өсімге қарамастан, Делрейдің 15 000 тұрғыны әлі де тиісті су, канализация, өрттен қорғау және жарықтандыру инфрақұрылымынан құралмады, сондықтан олар Детройтқа қосылу немесе қала құру арқылы жақсартулар жасауға тырысты. 1897 жылдың 26 қазанында Уэйн округі қадағалаушылар кеңесі 25-19 дауыспен Делрейді ауыл ретінде құруға рұқсат берді. 1900 жылы Делрей Шығыс Еуропадан келген иммигранттардың орталығына айналды, себебі ауыл жұмыс мүмкіндіктерін ұсынды. Венгр иммигранттары басымдық құрды, сондықтан 1911 жылы "Detroit Free Press" газеті олардың санын 5 000 деп есептеді және Делрейді венгр колониясы деп атады. Газеттерде венгр иммигранттары тығыз қонақ үйлерде тұрғаны, қылмысқа қатысқаны және ғасырдың басында 33-ке жеткен Делрейдің салондарына жиі барғаны туралы жиі хабарланды. Детройт жаңадан алынған аумақтың инфрақұрылымын жақсартуға тырысты; мысалы, Делрейде тек бір асфальтталған көше, Ривер Роуд (кейін Батыс Джефферсон даңғылы деп аталды) болды, Вудмирде кәріз жүйесі болмады, ал бұрынғы Спрингвеллс қалашығының жерінде көше жарығы болмады. 1920 жылдары Делрейдің өнеркәсіптік базасы одан әрі өсті. 1922 жылы Фишер Форт-стрит пен Вест-Энд-стриттің оңтүстік-батыс бұрышында автокөлік құрастыру зауытын ашты. Тікелей шығысқа қарай 1929 жылы Детройт Юнион Продукт Терминалы ашылды, ол 10 миль (16 км) теміржол желісіне ие болған тамақ тарату орталығы ретінде қызмет етті. Делрейдің батысына қарай екі шақырым жерде Форд 1928 жылы өзендегі Руж зауытын аяқтады, ондағы ең жоғары деңгейде 85 000 жұмысшы жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген тұрғындар қала маңына көшіп кетті, бұл Детройт пен елдегі жалпы тенденцияға сәйкес келді. 1950 жылы Делрейдің халқы 17 000-ға дейін азайды. Ауданның болашағы күңгірт көрінген кезде, Детройт қалалық жоспарлау комиссиясы Делрейдің болашағы таза өнеркәсіптік болуы керек деген жоспарды қабылдады, бұл ұзақ жылдар бойы тұрғындардың наразылығын тудырды. 1980 жылғы санақтың деректерін пайдаланып, "Detroit Free Press" газеті Делрейде ауыр қылмыстардың, мүліктің қасақана бүлдіруінің және Детройттің 51 кіші ауданының тұрғын үй өрттерінің ең жоғары деңгейі, сондай-ақ колледж бітірушілердің ең төмен пайызы бар екенін есептеді. 1987 жылы "General Motors Fleetwood" кузов зауыты жабылып, 3000-нан астам жұмыс орны жойылды.

Венгрия халқы

ХХ ғасырдың басында Делрей Спрингвелл аймағы Детройттың "Кішкентай Венгриясы" ретінде танымал болды, ал Мичиганның венгр мәдениеті осы қауымда дамыды. Венгр босқындарының бірінші толқыны Австро-Венгрия империясының саяси мәселелерінен қашу үшін АҚШ-қа келді. 1904 жылы венгр лютеран шіркеуін құру үшін құрылған қоғамға 60-қа жуық мүше кірді. Католик шіркеуін де құру жоспарланды, бірақ 1905 жылы венгрлер соңғы орналасқан жері бойынша келісе алмады. Сол жылы Делрейде Мажар католик шіркеуі – "Қасиетті Крест" шіркеуі ашылды. 1911 жылы Делрейде шамамен 5000 венгр тұрды. 1907 жылы жұмыссыздық қорқынышынан Делрей мен Вьяндоттегі бірқатар венгрлер Венгрияға оралды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін діни және саяси себептермен эмиграциялаған венгр босқындарының екінші толқыны келді. Венгрияның аумағы қысқарғандықтан, көптеген мадьярлар Венгрияның бұрынғы жауы жаулап алған жерлерде дискриминацияға, қорқытуға және қиындықтарға тап болды, көбінесе соғыстағы рөлдеріне байланысты. Олар Детройтты таңдады, себебі автомобиль зауыттары жоғары жалақы төледі. Бірақ Барнс және Медина көшелеріндегі "Маджар Негид" деген ауданда көшіп келгендердің көп бөлігі Хевес округының Саруд ауылынан шыққан. Бейнонның сөзінше, бұл ауылдың тұрғындары "өздеріне тән әдет-ғұрыптарын және, белгілі бір деңгейде, үйден әкелген киімдерін" сақтап қалған. Әртүрлі венгр әлеуметтік клубтары құрылды, олардың ішінде спорттық, алтарь, драмалық, ауруға көмектесу және сақтандыру, ән (Далардák) және әлеуметтік клубтар бар. Әр клубқа мүшелер мен жақтаушылардың (pártolók) кең тобы кірді. Бейнон "Детройттегі әр венгр, егер ол өз ұлтының адамдарынан толығымен үзілмесе, осы қоғамдардың немесе клубтардың біріне немесе бірнешеуіне қатысқан" деп жазды. Делрейде Кошут күні тойланды. Бейнон Делрейдің көптеген әртүрлі округтерге бөлінуіне байланысты "Халық санағы бюросы жариялаған халық статистикасы бойынша колонияда тұратын венгрлердің санын немесе олардың Детройттың жалпы венгр халқының құрамын анықтау мүмкін емес" деп мәлімдеді. Детройт білім беру кеңесінің Детройт қалалық санағын пайдаланып, Бейнон 1925 жылы Детройттегі венгр халқының 45,46%-ы Делрейде тұрғанын анықтады. 1927 жылдың 1 қаңтарынан 1932 жылдың 11 наурызына дейін Уэйн округінің жасөсперімдер соты венгр ұлдарына қатысты 462 шағымды қарады, оның ішінде 380 ұл болды. Олардың 140-ы Делрейдегі венгр колониясынан шыққан. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін венгрлердің тағы бір толқыны келді. 1956 жылғы Венгр революциясынан қашқан венгрлер Делрейге одан да көптеп келді. 1960 жылдардың ортасында 75-ші қалалық тас жолының салынуы Делрейдің үлкен бөлігін қиратты және қауымды екіге бөлді. Орта және жұмысшы табының венгрлері Аллен Паркіне, Линкольн Паркіне, Мельвиндалға және Ривервьюге көшіп кетті. Қасиетті Крест шіркеуінің мектебі жабылды. Барлық тұрғындар Батыс халықаралық жоғары мектебіне бекітілді.

Мемлекеттік мектептердің тарихы

1894 жылдан 1999 жылға дейін Джеймс Макмиллан мектебі Делрейдің орталығында, Вест-Энд көшесінде орналасқан. Бастауыш мектеп ретінде ашылған ол 1907 жылы DPS жүйесіне қосылды. Кейін жоғары мектепке айналдырылып, 1916 жылы аудандық бастауыш мектепке қайта құрылды. Макмиллан бастауыш мектебі 1999 оқу жылының соңына дейін жұмыс істеді, содан кейін DPS мектепті жапты. Жабылудан кейін, мектепті қайта ашу ниеті болмады. Одан кейін ол ауыр вандализмге ұшырап, ластанды, бірнеше рет өртке түсті және ақырында газ құбыры жарылысы болды, нәтижесінде 2009 жылы ғимарат бұзылды. Осы ауданда қазір тасталып кеткен Кэри бастауыш мектебі де орналасқан. Кішкентай оқушылар (балабақшадан 5-сыныпқа дейін) бұрын Роберто Клементе немесе Феникс бастауыш мектептеріне қатысты. 6-сыныптан 8-сыныпқа дейінгі оқушылар Марк Твен бастауыш мектебінде немесе Эрхарт орта мектебінде оқыды. Жоғары сынып оқушылары Оңтүстік-Батыс жоғары мектебіне немесе Батыс Халықаралық жоғары мектебіне барып оқыды. 6921 Батыс Форт-стритте орналасқан Оңтүстік-Батыс жоғары мектебін Делрей ауданының бір бөлігі деп санауға болады, бірақ Форт-стриттің осы бөлігіндегі көптеген мүліктер әдетте Делрей ауданына жатпайды.

Қоғамдық кітапханалар

1907 жылдың қыркүйегінде Детройт қалалық кітапханасы жүйесінің 8-ші филиалы Вест-Энд даңғылында "Делрей" филиалы ретінде ашылды. 1922 жылдың қаңтарында бұл филиал М 85 (Батыс Форт-стрит) көшесіндегі Джеймс Валентин Кэмпбелл филиалымен алмастырылды. Филиал 1996 жылдың желтоқсанында жабылатынша жұмыс істеді. 1999 жылдың шілдесінде "Кэмпбелл" қосымша филиалы Киелі Құтқарушы мәдени орталығында ашылды және 2004 жылдың тамызында жабылып, "Ландейл" станциясындағы "Кэмпбелл" филиалы ретінде қайта ашылды. Қазіргі уақытта ауданда кітапханалар жоқ, бірақ ең жақын қызмет көрсететін "Кэмпбелл" филиалы кітапханасы бар. Ол "Спрингвеллс" ауданындағы 8733 Батыс Вернор көшесінде, аудан шегінен тыс орналасқан.