Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Оңтүстік Уэльстегі өзен, Австралия.
River in New South Wales, Australia
Маннинг өзені (Бирипи: Boolumbahtee) – ашық, түзетілген, толысқан толқындар басымдығын көрсететін, тоғанмен бөлінген саға. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің Солтүстік үстірт және Солтүстік жағалау аймақтарында орналасқан. Бұл Оңтүстік жарты шардағы жалғыз қос дельталық өзен, оның өзенге екі тұрақты кіреберісі бар – біреуі Олд Барда, екіншісі Харрингтонда. Әлемдегі екі өзеннің бірі, екіншісі – Мысырдағы Ніл өзені, олардың екеуі де тұрақты көп кіреберістерге ие.
Manning River (Biripi: Boolumbahtee), an open and trained mature wave dominated barrier estuary, is located in the Northern Tablelands and Mid North Coast districts of New South Wales, Australia. It is the only double delta river in the southern hemisphere in which there are two permanent entrances to the river, one at Old Bar and another at Harrington, and is famously one of only two rivers in the world to have permanent multiple entrances with the other being the Nile river in Egypt.
Жол жүрісі мен ерекшеліктері
Мэннинг өзені Баррингтон тауының етегінде, Баррингтон Топс ұлттық паркі ішіндегі Ұлы Бөлу жотасының солтүстік-шығыс беткейлерінде, Эллерстонның оңтүстік-шығысынан бастау алады. Көбінесе оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Пигна Барни, Барнард, Новендок, Глостер, Доусон және Лансдоун өзендерімен қоса, жалпы он бір саласымен бірігеді. Жолы бойы биік таулы аймақтардан басталып, Мэннинг аңғары арқылы теңізге құяды. Жүйе қажет болғанға дейін тоқтатылып тұрады, бірақ 2006 жылдан бастап сирек қолданылуына байланысты ішінара тоқтатылды. Мэннинг өзені – жыл сайын қыста қардың еруінен түсетін қор жинақтарын қабылдайтын Австралия материгінің сирек өзендерінің бірі. Мэннинг өзені Тэри мен Купернук арасындағы Тынық мұхиты тас жолымен және Тэридегі Солтүстік жағалау темір жолымен кесіп өтіледі.
Manning River rises below Mount Barrington, on the northeastern slopes of the Great Dividing Range within Barrington Tops National Park, east southeast of Ellerston, and flows generally southeast, joined by eleven tributaries including the Pigna Barney, Barnard, Nowendoc, Gloucester, Dawson, and Lansdowne rivers, descending over its course from the high upper reaches, through the Manning Valley, and out to sea. The scheme is shut down until needed but as of 2006 this scheme was partly decommissioned due to its rare use. The Manning River is one of only a few Australian mainland rivers to receive annual winter melting snow deposits. The Manning River is variously traversed by the Pacific Highway between Taree and Coopernook, and the North Coast railway line at Taree.
Тарих
Маннинг өзенін және онымен байланысты аңғарды дәстүрлі түрде қорғаушылар – Австралияның аборигендері Бирипи, олар өзенді Булумбахти деп атаған, мағынасы – брок краны ойнайтын жер. Сол жылы Маннинг Он тоғыз округтің солтүстік шегі деп жарияланды, бұл Жаңа Оңтүстік Уэльстегі қоныс салушылардың еркін қоныстануына рұқсат етілген аумақтарды анықтады. 1913 жылға дейін жағалауды қамтамасыз ететін кемелер өзенге тауарлар мен жабдықтар жеткізіп келді. Уингем қаласы өзенге дейін жеткізілім кемелерінің бара алатын ең алыс нүктесінде салынды және аймақтың маңызды портына айналды. Уингем-Браштағы ескі жүк кемежайы кейіннен жаңартылды. Тиноне қаласы да Тареге жақын, өзен бойында орналасқан. 2008 жылы бөтелке мұрынды дельфиндердің тобы Джексон мен Эбботтс шарлауының арасында (Бруши кесуден көрінеді) Уингемнен өзенге қарай қақты. Билік байқап тұрды, бірақ араласпады. Бұл аймақта жеткілікті тамақ және су деңгейінің жоғары болуына қарамастан, барлық дельфиндер тез арада тұщы және/немесе ащылау судың осы бөлігінде қалды. Мамандардың пікірінше, бұл төмен тұздылық деңгейінің тұщы су тері ауруына әкелуіне байланысты. Некроскопия және су сынақтары жүргізілмеді. 2021 жылдың наурыз айында рекордтық төмен қысымдық ойыс Маннинг аңғарының су жиналатын аймағына қатты жаңбыр әкелді, нәтижесінде Таре мен Уингемдегі үйлер суға батты. Су деңгейі Тареде рекордтық деңгейге жетті, 1929 жылғы су тасқынының рекордтық деңгейінен аздап кем. 2023 жылдың қыркүйегінде бес бөтелке мұрынды дельфин тобы Мэннинг өзенінің тұщы сулы бөлігінде, тағы да Джексон мен Эбботтс шарлауының арасында тұтқындалды. Алғашқы байқаулар бойынша бір дельфин өлген, ал қалған төрт дельфин өзеннің терең бөліктерінде қалыпты емес мінез-құлық көрсетіп, өзеннің кішкентай бөлігінде айналып жүрді. Тиісті органдарға хабар берілді. Дельфиндерді бақылау кезеңі ұйымдастырылды. Бірнеше күннен кейін су сынақтары көрсеткендей, су тұзды емес, тұщы болды. Барлық дельфиндерде ұзақ уақыт тұщы суға түсу салдарынан тұщы су тері ауруы тез дамыды. Жағалаудан да көрінетін өсімдер мен терең жаралар пайда болды, ал соңғы тірі қалған дельфиннің түсі өзгерді. Үш дельфин өлгенін анықтағаннан кейін құтқару жұмыстары ресми түрде басталды. Төртінші дельфин құтқару жұмыстары басталғаннан кейін бір күн өткен соң қайтыс болды. 2023 жылдың 17 қыркүйегінде білікті, көп салалы команда аман қалған жалғыз дельфинді сәтті және адамгершілікпен ұстады. Ұсталғаннан кейін соңғы дельфин, Forest деп аталған, бастапқыда Sea World Foundation, QLD-ге сауықтыру үшін медициналық рұқсат алды. Толық қалпына келгеннен кейін Forest жергілікті жағалауда босатылатын еді. Forestке арнайы теңіз сүтқоректілерінің мамандары мен еріктілер тобы көмектесті. Ол арнайы жабдықталған ветеринариялық көлікте саяхаттады және мамандар тобының арасында седацияда болды, ол қайтыс болған кезде. Некроскопия көрсеткендей, ұзақ уақыт бойы тұщы суға түсу салдарынан денсаулыққа қатысты көптеген мәселелер туды, нәтижесінде органдардың жұмысы тоқтады (тұщы су тері ауруы). Бес дельфиннен тұратын топ тұщы суға тұтқындалғаннан кейін 5,5 – 13,5 күн ішінде қайтыс болды. Бұл оқиға тұщы су тері ауруын жақсырақ түсіну үшін және егер бұл Мэннинг өзенінің осы бөлігінде қайта орын алса, жақсы нәтижелерге қол жеткізу үшін халықаралық деңгейде пайдаланылуда.
The traditional custodians of the land surrounding the Manning River and its associated valley are the Australian Aboriginal Biripi, who named the river as Boolumbahtee, meaning a place where the brolgas played. In the same year it was declared that the Manning was the northern limit of the Nineteen Counties, defining the areas of New South Wales where settlers were free to occupy. Until 1913, ships servicing the coast brought goods and supplies up the river. Wingham was established at the furthest point supply boats could reach up the river and became the region's major port. The old cargo wharf at Wingham Brush has since been refurbished. The town of Tinonee was also settled on the river near Taree. In 2008 a pod of bottle nosed dolphins became stranded up stream from Wingham between Jackson and Abbotts Falls (visible from Brushy Cutting Lookout). Authorities observed, but did not intervene. Despite this area having adequate food, and a high level of water, all dolphins soon died stranded in this section of fresh and/or brackish water. This is assumed by specialists now to relate to low salinity water leading to Fresh Water Skin Disease. Necroscopys and water testing were not carried out. In March 2021, a record breaking low pressure trough brought intense rainfall to the Manning Valley catchment area, inundating properties at Taree and Wingham. It peaked at in Taree, falling just short of the record flood of 1929. In September 2023 a pod of five bottle nosed dolphins became entrapped in a fresh water section of the Manning River, again between Jackson and Abbotts Falls. First observations reported one deceased dolphin, and the four surviving dolphins abnormal behaviour thrashing in deep sections of river and remaining circling within a small section of the river. Relevant authorities were notified. A period of observation of the dolphins was enacted. Water testing some days later revealed the water was fresh, and not brackish as had been presumed. Fresh Water Skin Disease quickly developed in all dolphins as a result of prolonged fresh water exposure. Visual growths and deep lesions became evident, even from the shore, and the last surviving dolphins colours began to change. Rescue was formally enacted after three of the dolphins were found deceased. The fourth dolphin perished the day following, before rescue could be enacted. A skilled multidisciplinary team, carried out a successful and humane capture of the only surviving dolphin on 17th September 2023. Once captured, the final dolphin, who came to be known as Forest, was initially given medical clearance to travel to Sea World Foundation, QLD to be rehabilitated. On full recovery Forest would have been released locally in the Mid Coast. Forest was sedated with specialist marine mammal vets and a team of volunteers alongside her. She was travelling in a specialty equipped veterinary vehicle and was under sedation with the specialist team all around her when she died. Necroscopy showed prolonged exposure to fresh water conditions led to array of major health concerns, ultimately organ failure (Fresh Water Skin Disease). The pod of five dolphins perished within 5.5 13.5 days of becoming entrapped in fresh water conditions. This event is being used to better understand Fresh Water Skin disease internationally, and to support better outcomes if this happens again in this stretch of the Manning River.
Экология
Мэннинг өзені Австралия устрицаларының ірі өндірушісі болып табылады және көптеген балықтардың мекені, ең көп кездесетіні – Австралияның кең таралған сағалық балығы (Platycephalus fuscus). Бұл өзен сонымен қатар жойылып бара жатқан Мэннинг өзенінің қалпақ басты тасбақасының тіршілік ортасы, ол жоғарғы және орта ағыстағы су алаптарына ендемик. Мэннинг өзенін дельфиндер мен акулалар жиі мекендейді, кейбіреулері өзеннің жоғары жағына, Уингемге дейін жетеді. Киттер де өзенге жиі кіреді, әсіресе үлкен Харрингтон шығанағында, бірақ кейбіреулері Фарквар шығанағына кіріп, көбінесе өзеннің жоғары ағысына бармайды. Дегенмен, 1994 жылдың 16 қыркүйегінде жергілікті тұрғындар "Free Willy" деп атаған сирек тропикалық Брайд киті өзенмен Тэриге дейін жоғары көтерілді. Ол туристік орынға айналғаннан кейін және табиғатты қорғаушылардың оны босату әрекеттерінен бірнеше рет қашқаннан кейін, "Free Willy" NSW National Parks And Wildlife және ORCA (Австралиядағы киттерді құтқару және зерттеу ұйымы) бірлесіп, Seaworld қызметкерлерімен бірге құтқарылды. "Уилли" құмға батып, арнайы жасалған үрмелі киттерді құтқару құрылғысының көмегімен жүзіп, теңізге сүйретілді және соңғы рет шығысқа қарай терең суға қарай бет алды.
The Manning River is a large producer of Australian oysters and is home to many fish, the most common being the Dusky Flathead (Platycephalus fuscus), a common Australian estuary fish. It is also a habitat for the endangered Manning River helmeted turtle, which is endemic to the upper and middle catchments. The Manning River is frequented by dolphins and sharks, with some venturing as far up the river to Wingham. Whales also frequent the river, mainly at the larger Harrington Inlet, although some do enter the Farquar Inlet and generally do not venture far up river. However, on 16 September 1994 a rare tropical Bryde's whale measuring long, nicknamed "Free Willy" by locals, ventured much further up river to Taree. After becoming a tourist attraction, and repeatedly evading attempts by conservationists to free him "Free Willy" was finally rescued by Seaworld Staff in conjunction with NSW National Parks And Wildlife and ORCA (Organisation for the Rescue and Research of Cetaceans in Australia). "Willy" became stranded on a sandbar, and with the assistance of a specially designed inflatable Cetacean Rescue Device, floated and towed back out to sea and was last seen heading for deeper water to the east.
Іс-шаралар және өнеркәсіп
Тариде жыл сайынғы Мэннинг өзенінің жазғы фестивалі өтеді, онда ескек пен желкендік спорт түрлерінен жарыстар ұйымдастырылады. Тари моторлы қайық клубының керемет көрсетілімі Пасха демалысы күндері Мэннинг өзенінде өткізіледі. Маннинг Пойнт балық аулау классикасы жыл сайын Маннинг Пойнт қаласында ұйымдастырылады және бұл Poissons et boisson extrêmes экстремалды балық аулау турының Австралиядағы кезеңі болып табылады. Турға балық аулау және ішу өнерін шебер меңгерген, қатысуға шақырылған белгілі балықшылар ғана қатыса алады. Мэннинг аймағында коммерциялық балық аулау және устрица өсірумен де айналысады. Устрица өндірісінің ең жақсы кезеңі қыркүйектен наурызға дейін, ал 2013 жылы жылдық өндіріс бірнеше мыңдаған дананы құрады. Тари мен устрица өнеркәсібі арасындағы байланысты Таридегі "Үлкен устрица" – ашық устрица қабығының пішінде салынған ғимараттың болуы көрсетеді. Мэннинг өзені аймағы ішкі туризм үшін танымал.
Taree is home to the annual Manning River Summer Festival, which features rowing, and sailing. The Taree Powerboat Club Spectacular is held in the Manning River during the Easter long weekend. The Manning Point Fishing Classic, held annually at Manning Point is the Australian leg of the Poissons et boisson extrêmes extreme fishing tour. The tour pits an invitation only collection of notorious fishers, known for their extreme dedication to the twin arts of fishing and drinking. Commercial fishing and oyster farming are both practiced in the Manning. The peak season for oyster production is September to March; and the annual production during 2013 was dozen. The link between Taree and the oyster industry is shown by the presence in Taree of the "Big Oyster", a building constructed in the shape of an open oyster shell. The Manning River area is popular for domestic tourism.