Кіріспе

Каммерладер, немесе "камералық жүктеуші", Норвегияның алғашқы артқыдан зарядталатын мылтығы және әлемдегі қарулы күштер қолданысына енгізілген алғашқы артқыдан зарядталатын мылтықтардың бірі болды. Бір рет атылатын қара ұнтақты мылтық, каммерладер қабылдағыштың бүйініне орнатылған дөңгелек арқылы оперирленді. Бұл оны бұрын қолданылған қаруларға қарағанда жүктеуді әлдеқайда жылдам және оңай етті. Каммерладерлер жылдам және дәл мылтықтар ретінде тез танымал болды және жаппай жиналған жаяу әскерге қарсы қауіпті қару болар еді. Каммерладер 1842 жылы пайда болды және шамамен 1870 жылға дейін 40 000-ға жуық данасы жасалған деп есептеледі. Фергюсон сияқты алғашқы кремниелі артқыдан зарядталатын мылтықтар 1842 жылға дейін де жасалған болса да, Норвегия армиясы мен теңіз күштерінде кең ауқымда артқыдан зарядталатын мылтықтарды енгізген алғашқы еуропалық елдердің бірі болды. Каммерладерлер бірнеше түрлі модельде жасалды, және көптеген модельдер кейде әлдебір жолмен өзгертілді. Каммерладерлер жаңа заманауи мылтықтар пайдалануға бекітілген кезде қолданудан шығарылды. Олар жиекке орналасқан патрондарға өзгертілді, азаматтарға сатылды немесе металл қалдықтарына балқытылды. Азаматтарға сатылған мылтықтар көбінесе мылтық немесе аң аулау қаруы ретінде пайдалану үшін өзгертілді. Бүгінде өзгертілмеген каммерладерді табу қиын, сондықтан коллекционерлер оларға жоғары баға төлейді.

Дизайн ерекшеліктері

Әрбір арқандық зарядтау құралында арқандық бөлігін ашуға мүмкіндік беретін, бірақ оқ ату үшін берік жабылатын механизм болуы керек. Бұл, картридждер пайда болғанға дейін жасалған алғашқы үлгілерде одан да маңыздырақ болды. Күндерінің металлургиясымен газға мүлтіксіз тығыздық жасау қиын болды, ал норвегиялық камерладерлер – алғашқы толыққанды сәтті әскери арқандық зарядтау құралдары болып саналады. Инелі мылтық сәл ертерек болған, бірақ ол арқандық бөлігінің айналасында маңызды газ қысымын шығарып тастады. Қарудың бүйіріне орнатылған дөңгелек камерладерді іске қосады. Дөңгелекті бұру арқандық бөлігін ашады, соның арқасында зарядтау мүмкін болады. Қағаз патрондарды қолдану – алдын ала өлшенген мөлшердегі ұңғы және қағазға оралған қорғасын оқ – оқ ату жылдамдығын арттырды. Бұл қазіргі заманғы мылтықтармен салыстырғанда жылдам болмаса да, ол сол кездегі түйірлі мылтықтардан әлдеқайда жылдам болды. Жүктеу реті келесідей (суретті қараңыз):

Қарудың астына орнатылған соққыны керілетін болады. Дөңгелек бұрылады, арқандық бөлік ашылады. Шешкеге перкуссиялық қақпақ салынады. Алдын ала өлшенген мөлшердегі ұңғы арқандық бөлікке құйылады, ал қағаз патрондағы қағаз тығыздық ретінде қолданылады. Оқ камераға салынады. Дөңгелек алға бұрылады, арқандық бөлік жабылып, мылтық оқ атуға дайын тұрады. Камерладермен оқ ату жылдамдығы, барлық қолмен басқарылатын қарулар сияқты, толығымен атушыға байланысты. Дереккөздер орташа әскердің оқ ату жылдамдығы туралы ешқандай мәлімет бермесе де, ол түйірлі мылтыққа қарағанда жоғары болғаны белгілі – шамамен минутына төрт оқ – және қазіргі неміс инелі мылтығының минутына 10-12 оқтан төмен болғаны әбден мүмкін, себебі камерладерде жүктеу процедурасы күрделірек. Көптеген мылтықтар қызмет ету мерзімі ішінде өзгертілді. Бірінші маңызды өзгеріс – қабылдағыштың артында орнатылған бекітілген артқы көзқарас құрылғысын, оның алдына орнатылған реттелетін артқы көзқарасқа ауыстыру болды. Алғашқы реттелетін артқы көзқарас «айналдырылатын» типті болды: иілгіш металлдың L пішіндес бөлігі, оны «айналдыруға» болатын. Кейін бұл Норвегияда «шаңғы төбесі» деп аталатын дизайнға қайта өзгертілді; қарапайым, бірақ функционалды, реттелетін тангенстік көзқарас. Принцип бойынша, бұл соңғы көзқарас қазіргі заманғы көптеген атыс қаруларында кездесетін темір көзқарастардан ешқандай айырмашылығы жоқ. Камерладерлердің қызмет мерзімі аяқталған кезде, кішкентай калибрлі мылтықтардың көпшілігі жиектегі оқ-дәрілерді пайдалануға мүмкіндік беру үшін өзгертілді.

Қару-жарақ

Камерлодер қағаз патронды пайдалануға арналған – алдын ала өлшенген мөлшердегі ұнтақ пен қағазға оралған қорғасыннан жасалған оқ – қаруды жылдамдату және оны жүктеуді жеңілдету үшін. Мылтықтың алғашқы жылдарында көптеген бөлімшелер дөңгелек оқтарды қолданған, бірақ 1855 жылы барлық бөлімшелер одан да жақсы дәлдік беретін конустық оқты пайдалану керек деп шешілді. Қағаз оқтың цилиндрлік бөлігіне оралып, жүн жіппен ойықтарда бекітілді. Оқтың ұшы балқытылған маймен жабылды, содан кейін қара ұнтақ оқтың артына толтырылып, ұшы оралды. 18 "lødig" мылтығы үшін 96 түйір (6,22 г) заряд қолданылды. Оқ аузынан шығу жылдамдығы туралы мәліметтер әртүрлі, бірақ 1849 жылғы сынақтар кезінде оқ 800 ален (500 м) қашықтықта ағашқа енгені белгілі болды.

Рим-отқа өзгертулер

Ремингтон M1867 және оның жиектік патроны 1867 жылы енгізілгеннен кейін, Норвегия армиясы мен Норвегия Корольдік теңіз күштері камерладерлердің бір бөлігін жиектік мылтықтарға түрлендіруге шешім қабылдады. Модификация үшін екі конструкция қолданылды: Landmarks және Lunds. Екеуі де толыққанды сәтті деп есептелмейді, бірақ екеуі де жаңа M1867-ні жасаудан арзан және жылдам болды. Норвегия армиясы Lund конструкциясын ұнатқан, ал Landmark Норвегия Корольдік теңіз күштері үшін басымдық таңдауы болды. Lund түрлендіруінде камера, доңғалақ блокпен алмастырылды және қабылдағыштың сол жағына экстрактор орнатылды. 12,17 x 44 мм жиектік патронға арналған камера, стволдың артқы бөлігінен қашалды. Қабылдағыштың оң жағы 6 мм төмендетілді және төменгі пластина, экстракторға арналған ізбен болат пластинаға, мыс пластинадан ауыстырылды. Оқ ату механизмі қисайтылған, соққыны оқ ату механизміне тигізуге мүмкіндік беру үшін. Landmark түрлендіруі – Йенс Лендмарк ойлап тапқан өзгерту. Камерлодердегі камера, жеке бөлік болып, жоғары және артқа қарай еңкейтіледі, бұрынғыдай ашылады, бірақ камераның ортасындағы біліктің көмегімен одан да артқа қарай еңкейтілуі мүмкін. 12,17 x 44 мм жиектік патрон, атушыға қарай, артқа орналастырылады, содан кейін барлығы алға жылдырылады. Өзгертілген жалғыз бөлік – камера, ал бұрын қақпақ орналасқан жерге қисайған оқ ату механизмі қосылды. Landmark түрлендіруін көрсететін суреттерді мына жерде табуға болады.

Бірқатар камерладерлер, қабылдағыштарды ауыстыру арқылы, бірақ стволдар мен ағаш бөліктерін сақтап, Ремингтон механизмімен де түрлендірілді. Бұларды, дөңгеленген бұрыштармен қысқарақ қабылдағыштары арқылы қарапайым Remington M1867-ден ажыратуға болады. Осылайша, қанша камерладердің осылай өзгертілгені белгісіз.

Модельдер

Камерладер мылтықтары 25 жыл ішінде (1842-1867) әскери және азаматтық үлгілердің кең ауқымында шығарылды. Әлдебір әскери мылтықтар бір немесе бірнеше рет өзгертілді, нәтижесінде коллекционерлер үшін әртүрлі модельдердің өте кең таңдауы пайда болды. M1842 Армиялық камерлодер. Алғашқы модель, кейінгі модельдерден тар қақпағымен ерекшеленді. Өндіріс саны белгісіз, бірақ өте шектеулі. Оны тәжірибелік модель деп санауға болады. M1845 Әскери-теңіздік камерлодер. Түпнұсқа күйінде өте сирек. 1845 жылы тек 100 дана ғана өндірілді. Сыртқы түрінен M1842-ге өте ұқсас. Оқпан үш латунь жолақпен бекітілді. M1846/55 Армиялық камерлодер. Бір қарағанда M1842 сияқты көрінеді, бірақ жақын қарағанда маңызды айырмашылықтар байқалады. Ең айқын айырмашылық – қақпақтың әртүрлі стилі. M1842 мылтығының қақпағы қақпақ тәрізді тар болса, M1846 мылтығының қақпағы кең және тұтқасы үлкен. Көптеген M1846 мылтықтары көп пайдаланылған және тозу белгілері бар. 1855 жылы артқы көздік өзгертіліп, жылжытылды, осымен M1842/55 атауы берілді. Бүгінде өзгертілмеген мылтық табу қиын. Шамамен 6000 мылтық өндірілді; 3000-ы Конгсберг Våpenfabrik-те, ал Герцбергтегі Краузе және Лиеждегі Франкотте әрқайсысы қосымша 1500 дана өндірді. M1849 Әскери-теңіздік камерлодер. Көбінесе M1845-ке ұқсас. 1849 жылы 500 дана өндірілді. Кейіннен көпшілігі жиекке орнатылған отқа айналдырылды. M1849/55 Армиялық камерлодер. Бұл, әлдебір екінші ең көп таралған үлкен калибрлі камерлодер, жалпы өндірісі 10 000-нан астам мылтық (2000-ы А. Франкотте Льежде, 2000-ы Краузе Герцбергте және Kongsberg Våpenfabrikk 6,021 дана). Сонымен қатар, 1855 жылы Kongsberg Våpenfabrikk-те тікелей M1849/55 ретінде тағы 4500 дана өндірілді. M1849-да бұрынғы модельмен салыстырғанда бірнеше жақсартулар болды. Ұстаманы жақсы ұстауға арналған қақпақ кеңейтілді, оны жақсы қорғау үшін саптама табаны саптың астына бүгілді. 1855 жылы барлық M1849 мылтықтарына жаңа артқы көздіктер орнатылды, олар түбіртекке жолақпен бекітілді – немесе кем дегенде өзгертілмеген M1849 мылтықтары бүгін табылған жоқ. Бұл кең таралған нұсқа болғандықтан, коллекционер үшін де қолжетімді. Швециялық M1851 kammarladdningsgevär för flottan (теңіз флоты үшін камералық жүк тиегіш). Оқпанды сапқа бекітетін екі латунь жолақ, соққыны бұруға арналған сақина және 14,8 мм калибр. Басқа жағынан, ол норвегиялық камерлодерлерге ұқсас. Ол кездегі шведтік мылтықтарға қарағанда әлдеқайда заманауи болса да, M1851 сәтсіздік деп саналды және қызметке жіберілмеді. M1852/67 Әскери-теңіздік камерлодер. Әдеттегі әскери камерлодерлердің бірі, бұл қысқа, кішкентай калибрлі (18 Lødig, шамамен 18 калибрлі) мылтық, оның түбі үш латунь жолақпен сапқа бекітілді. Сондай-ақ, оның «шаңғы төбесі» артқы көздігі бар. Бұл үш жолақты кемелердің соңғысы. Олардың барлығы дерлік 1867 жылы Лендмарк түрлендіруі арқылы жиекке орнатылған отқа айналдырылды. Олардың шамамен 500 данасы өндірілген деп есептеледі. M1855/67 Әскери-теңіздік камерлодер. Бұл өнімді жетілдірілген M1852 деп санау керек. Негізгі айырмашылықтар – жолақтар саны (M1855 тек екі ғана пайдаланды), артқы көздіктің басқаша болуы және саптың пішіні. Ремингтон M1867 дөңгелек отты мылтығын енгізгеннен кейін, олар Лендмарк түрлендіруімен өзгертілді, көздіктер 800 аленге (500 м) дейін градуировкаланған қозғалмалы жүйеге айналдырылды. M1857/67 Әскери-теңіздік камерлодер. M1855-ке ұқсас, тек саптаманың пішінімен ғана ерекшеленеді. Жалпы 300-ге жуық дана өндірілді деп болжанады, олардың барлығы 1867 жылы жиекке орнатылған отқа айналдырылған болуы мүмкін. M1859 Армиялық камерлодер. Екі жолақты қысқа мылтық, Стокгольмдегі Sharpshooter Company (қазіргі Король гвардиясы) үшін, Jegers және жаяу әскердегі сержанттар үшін шығарылды. M1859-дың көпшілігі M1849, M1855 және мүмкін M1846 мылтықтарынан да өзгертілді. Тек 10858 және 12183 арасындағы нөмірлер бастапқыда M1859 ретінде өндірілген. Бүгінде ол коллекционерге қолжетімді ең көп таралған үлкен калибрлі камерлодер болып табылады. M1860/67 Әскери-теңіздік камерлодер. Кемелік кішкентай калибрлі камерлодерлердің алғашқысы, және екі жолақты ғана кемелік камерлодер. Олардың барлығы Лендмарк түрлендіруі арқылы жиекке орнатылған отқа айналдырылды. M1860/67 Ұзақ Армия. Бастапқыда 4 линжерлі (11,77 мм) калибрлі M1855 туындысы, бұл ұзын мылтық алты бұрышты Уитворт стилімен жасалды. Ол қарапайым екі жапырақты қозғалмалы көздікпен (қатардағы әскерлерге берілген мылтықтарда) немесе снайперлерге берілген мылтықтарда тангентті жапырақпен жабдықталған. 1860 және 1867 жылдар аралығында барлығы 8500-ге жуық дана өндірілді, олардың көпшілігі кейіннен Лундс түрлендіруімен жиекке орнатылған отқа айналдырылды. Сонымен қатар, 1868 және 1870 жылдар аралығында жаңадан түрлендіру кезінде шамамен 1600 дана өндірілді. M1860/67 Ұзын Армия. M1860/67 Ұзақ Армиядан өзгешелігі – оның карабин түрі. Шамамен 3200 дана 1862 және 1866 жылдар аралығында өндірілді. Көбінесе M1860 теңіздік мылтығына ұқсас, бірақ Лундс түрлендіруімен жиекке орнатылған отқа өзгертілді. M1862/66 Артиллериялық карабин. Бұл кішкентай қарудың түбі M1860-тан кем емес екі есе қысқа. Барлық нәрсе, түбіртектерден басқа, M1859 немесе оған ұқсас мылтықтан кішірейтілген сияқты, сондықтан мылтықтың M1862 екенін суреттерден анықтау қиын болуы мүмкін. Өндіріс саны белгісіз; барлығының 1869 жылы Лунд түрлендіруімен жиекке орнатылған отқа өзгертілгені есептеледі.

Камерладерлердің тағдыры

Камерладерлер жаңағы заманғы қарулар қолжетімді болған сайын біртіндеп қолданыстан шығарылды – Ремингтон М1867, Краг-Петерссон (1876 жылы Норвегия Корольдік Теңіз күштері қабылдаған) және Ярман М1884. Өзгертілген теңіз камерладерлерінің соңғысы 1894 жылы Краг-Йоргенсен пайдалануға бекітілгеннен кейін ғана әскери қоймалардан алынып тасталған болуы мүмкін, бірақ бұл туралы мәліметтер аз. Мылтықтар азаматтарға сатылды немесе металл тескісі ретінде қайта балқытылды. Азаматтарға сатылған мылтықтардың көпшілігі, немесе ұңғысын, немесе ағаш бөліктерін ауыстыру арқылы аң аулау құралдарына айналдырылды. Олардың кейбіреулері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде заңсыз аң аулау үшін қолданылған, ол кезде оккупациялық немістер азаматтарға тиесілі барлық заманауи қару-жарақты тәркілеген. Бүгінде түпнұсқа күйіндегі камерладерді табу қиын, тіпті оны таппау да мүмкін.

Қазіргі винтовкалармен салыстыру

Камерладерді өз заманының ең тамаша қаруы деп жиі айтады. Онымен салыстыруға болатын замандас еуропалық мылтық – Пруссияның инелі мылтығы ғана, 1840 жылдары қызметке қабылданған жалғыз басқа мылтық. Камерладер M1849/55 Пруссиялық инелі мылтық M/41 Тиімді қашықтығы Оқ ату жылдамдығы 6-8 оқ/минут (шамамен, мақаланы қараңыз) 10-12 оқ/минут Калибрі 17,5 мм (0,69 дюйм) 15,4 мм (0,61 дюйм) Оқ жылдамдығы 265-350 м/с (870-1150 фут/с) 305 м/с (1000 фут/с) Оқтың ұзындығы Жалпы ұзындығы 142 см (55,9 дюйм) Жүктелген салмағы

Қазіргі заманғы мылтықтар

АҚШ-тың 1842 жылғы Спрингфилд үлгісі тегіс ұңғылы мылтығы, 1855 жылғы және 1861 жылғы Спрингфилд үлгісі ойықты мылтықтары. Неміс шұңқырлы инелі мылтығы 1841 жылы қабылданған, бірақ 1848 жылға дейін әскерге таратылмаған.