Кіріспе
Өртке төзімді есік
Өртке төзімді есік – өртке төзімділік класына ие есік (кейде жабылу құрылғысы үшін өрттен қорғау классы деп те аталады), ол құрылыстың бөлек бөлімдері арасында өрт пен түтіннің таралуын азайту және ғимараттан, құрылыстан немесе кемеден қауіпсіз эвакуацияны қамтамасыз ету үшін пассивті өртке қарсы қорғау жүйесінің бір бөлігі ретінде қолданылады. Солтүстік Америка құрылыс нормаларында, өрт сөндіргіштермен бірге, ол жабылу деп аталады, және оны қамтитын өрттен оқшаулаумен салыстырғанда, егер бұл кедергі өртке төзімді қабырға немесе бөлу болмаса, оның класын төмендетуге болады. Еуропада өртке төзімді есіктерге қатысты ұлттық стандарттар жаңа EN 16034 стандартын енгізу арқылы үйлестірілді, ол өртке төзімді есіктерді өртке төзімді есік жиынтығы деп атайды. 2016 жылдың қыркүйегінен бастап осы өнімдер үшін ортақ CE белгілеу процедурасы қолданысқа енгізілді, бұл Еуропалық Одақ ішінде сауда кедергілерін жойлады. Ұлыбританияда құрылыс ережелерінің B бөлімі барлық тұрғын үйлерде жүзеге асырылуы тиіс өрттен қорғаудың ең төменгі талаптарын белгілейді, бұл өртке төзімді есіктерді пайдалануды қамтиды. Барлық өртке төзімді есіктер өртке қарсы ережелерге толық сәйкес болуы үшін рама және есік фурнитурасы сияқты тиісті өртке төзімді құрамдас бөліктермен орнатылуы керек. Ұлыбританияда Британдық ағаш өңдеу федерациясы «Өртке төзімді есік жиынтығы» мен «Өртке төзімді есік құрастырылымы» арасындағы айырмашылықты көрсетеді.
Ережелер
Барлық компоненттер жергілікті құрылыс және өрт кодексінің талаптарына сәйкес келетін, жергілікті құзыретті орган (AHJ) қабылдайтын өнім сертификаттау талаптарына сәйкес болуы тиіс. Регламенттік талаптар елден елге өзгереді. Мысалы, Австралияда Ұлттық құрылыс кодексі барлық өрт есіктерін белгілі бір техникалық талаптарға сәйкес сынаудан өткізуді талап етеді, осылайша олардың өртке төзімділігіне мақұлдама алуға және сертификатталуға мүмкіндік береді. Ұлыбританияда өртке төзімді есік жиынтығын Британдық стандартты BS 476 Part 22:1987 немесе BS/EN 1634-1:2000 өрт сынағынан өткізу қажет. Сынақ нәтижелері сынақ агенттігімен тіркеледі және конструкциялық ерекшеліктер, деформация деректері және қысым көрсеткіштері сияқты мәліметтерді қамтитын есепте ұсынылады. Белгілі бір ғимаратта орнатылуы тиіс өртке төзімділік класы құрылыс ережелерінде бекітілген B құжатында немесе BS 5588 сериясы сияқты британдық стандарттарда көрсетілген (мысалы, 30 минут FD30 немесе FD30(S), егер суық түтінге де төзімділік қажет болса). Өртке төзімділік уақытын көрсететін қолданыстағы классификациялар: FD30, FD60, FD90 және FD120. Басқа елдерде де осыған ұқсас техникалық нұсқаулар мен құрылыс ережелері қолданылады.
Жанарлық
Өртке төзімді есіктер міндетті түрде жанбайтын материалдан жасалмайды. Есіктің өртке ұшырағанда, оның кейбір бөліктері жануы мүмкін, бірақ есік жинағының өрт сынағынан өту критерийлеріне сәйкес, өртке ұшырамаған жағындағы температура белгілі шекте болуы керек. Бұл өртке төзімді есіктің басты мақсатына сай: өрттің бір бөлімшенің ішінде таралуын уақытша тоқтату, соның ішінде автоматты немесе қолмен өрт сөндіру шараларын қолдануға немесе адамдардың ғимараттан қауіпсіз эвакуациялануына мүмкіндік беру. Өртке төзімді есіктер ағаш, болат және басқа да әртүрлі материалдардан жасалады. Ағаш өртке төзімді болмаса да, оның жану жылдамдығы болжамды болғандықтан қолданылады. Ағаштың тығыздығы мен ылғалдылығына байланысты, қатты ағаш үшін жану жылдамдығы минутына шамамен 0,5 мм, ал жұмсақ ағаш үшін – 0,7 мм құрайды.
Өрт сөндіру есігінің бұзылуы
Өрттен қорғайтын есіктер кейде олардың көрсетілген өртке төзімділігін қамтамасыз ете алмайды, себебі олардың арналуы мен оған байланысты шектеулер мен талаптарды білмеушілік немесе дұрыс пайдаланбау салдарынан. Мысалы, өрттен қорғайтын есіктер кейде ашық қалдырылады немесе кілемдер олардың астынан өткізіледі, бұл оттың есік орналасқан өртке қарсы тосқауылдан өтуіне мүмкіндік береді. Есіктің сертификациялық белгілері есік жапырақтарында да, өрттен қорғайтын есік қаптамасында да көрсетілуі керек және ғимараттың пайдалану мерзімі ішінде оларды алып тастауға немесе бояуға болмайды. Кейде өрттен қорғайтын есіктердің төменгі жағында бір-екі дюймға дейін үлкен саңылаулар болады, бұл ауа ағынына мүмкіндік береді, мысалы, жатақханаларда. Бұл ғимараттағы адамдарды олардың "нағыз" өрттен қорғайтын есіктер екендігіне күмәндандыруы мүмкін. NFPA 80 есіктің 3/4 дюймға дейін кесілуіне рұқсат береді, бірақ өрттен қорғайтын есіктер NFPA 252 стандартына сәйкес кішірек аралықтармен сыналады. Коридорлардың өртке төзімділігі бір сағат немесе одан аз, ал ондағы өрттен қорғайтын есіктердің өртке төзімділігі 1/2 немесе 1/3 сағат болуы керек, мұның басты мақсаты түтіннің таралуын шектеу.
Қалыпты жұмыс
Көптеген өрттен қорғайтын есіктер әрдайым жабық күйде болу үшін жасалған. Кейбір есіктер қалыпты жағдайда ашық болуға арналған, ал өрт болған жағдайда автоматты түрде жабылады. Қолданылатын әдіс қандай болсын, есіктің қозғалысына есік тоқтағышы немесе басқа да кедергілер кедергі келтірмеуі керек. Өрттен қорғайтын есіктердің ісіну және түтін өткізбейтін жиектері, сондай-ақ есік жабылу механизмі мен құлпының жұмысы үнемі тексерілуі тиіс. Кейбір өрттен қорғайтын есіктер электромагнит арқылы ашық ұсталады, ол әдетте өрт сигнализациясы жүйесіне қосылады. Электр қуаты үзілсе немесе өрт дабылы іске қосылса, электромагнит тоқтатылып, есік жабылады. Өрттен қорғайтын есіктерді қауіпсіз және заңды түрде ашық ұстау үшін сымсыз, батареямен жұмыс істейтін есік ұстағыштарын пайдалануға болады. Өртке төзімді есіктер белгілі бір уақыт аралығында ASTM E119 стандарты бойынша температура қисығына төтеп бере алатыны тексеріледі. 20, 30, 45, 60 және 90 минуттық өртке төзімді есіктер бар, олар Ұлттық танылған сынақ зертханасы (NRTL, мысалы, Underwriters Laboratories) ретінде танылған аккредиттелген зертханалармен сертификатталған. Сертификат тек орнатудың барлық бөліктері дұрыс көрсетілген және орнатылған жағдайда ғана қолданылады. Мысалы, есікке дұрыс емес шыны орнатылса, оның өртке төзімділік мерзімі айтарлықтай қысқаруы мүмкін.
Орнату
Есіктің дұрыс және тік ілінуін қамтамасыз етумен қатар, өртке қарсы есік орнатылған жерде қабырға мен есік қаптамасы арасындағы кез келген саңылаулар өртке төзімді материалмен толықтырылуы өте маңызды. Өртке қарсы есіктерді әдетте ағаш ұстасы орнатады. Ұлыбританияда ағаштан жасалған өртке қарсы есіктерді орнату бойынша британдық стандарт BS 8214: 2016 болып табылады.
Жыл сайынғы тексеру
АҚШ-та NFPA өртке төзімділік классындағы есік және жақтау жиынтықтарын жыл сайын тексеруді талап етеді. Бұл талап күшіне енуі үшін, тиісті жергілікті билік органдары жаңа редакцияны қабылдауы керек. АҚШ-тағы көптеген юрисдикциялар жергілікті кодекс ретінде NFPA 80 2007 нұсқасының талаптарына сілтеме жасайтын IBC (Халықаралық құрылыс кодексі) үлгі кодексін қабылдайды. NFPA 80 5.2.4 талаптарына сәйкес, кемінде келесілер тексерілуі тиіс:
Есік немесе жақтау беттерінде ашық тесіктер немесе жарықтар болмауы керек. Егер жабдықталған болса, шыны, шамдар жақтаулары және шыны бекіткіштері бүтін және сенімді бекітілген болуы керек. Есік, жақтау, ілмектер, фурнитура және жанбайтын табалдырық зақымдану белгілері жоқ, қауіпсіз, дұрыс орнатылған және жұмыс істеуі керек. Ешқандай бөліктері жоқ немесе сынған жоқ. Есік жақтауының есік жиегіндегі (ағаш есік үшін) есіктің тартылатын жағындағы бос кеңістік 4.8.4-те көрсетілгеннен аспауы керек (есіктің астындағы бос кеңістік максималды 3/4 дюйм) және 6.3.1 (жоғарғы және жиектері 1/8 дюйм) металл есіктер үшін (жоғарғы және жиектері 3/16 дюйм).
Автоматикалық жабылу құрылғысы жұмыс істеуі керек; яғни, толық ашық күйден ашылғанда есік толығымен жабылуы керек. Егер координатор орнатылған болса, инерциялық жапырақ активті жапырақтан бұрын жабылуы керек. Құлыптау фурнитурасы есік жабық күйде тұрғанда жұмыс істеуі және бекітуі керек. Есік немесе жақтаутың жұмысына кедергі келтіретін немесе тыйым салатын қосымша фурнитура орнатылмауы керек. Есік жинағының таңбасын жоятын ешқандай өзгеріс енгізілмеген. Тығыздағыштар мен жиектердің тығыздығы мен сақталуын тексеру үшін, қажет болған жағдайда тексеріледі. Құрылыс және өрт қауіпсіздігі кодекстеріне сәйкес, жылдық өрт есіктерін тексеру ғимарат иесінің жауапкершілігінде болады. Алайда, өрт сөндіруге арналған басқа да міндетті тексерулер сияқты, мысалы, өрт сөндіргіштерді тексеру, өрт есіктерін тексеру жиі жіберіліп қалады және көптеген нысандар талаптарға сәйкес келмейді. Кез келген тексерудің қабылдануына қатысты соңғы шешім AHJ (Тиісті билік органы) мақұлдауымен анықталады.
No open holes or breaks exist in surfaces of either the door or frame. Glazing, vision light frames & glazing beads are intact and securely fastened in place, if so equipped. The door, frame, hinges, hardware, and noncombustible threshold are secured, aligned, and in working order with no visible signs of damage. No parts are missing or broken. Door clearances at the door edge of the door frame (Wood Door), on the pull side of the door, do not exceed clearances listed in 4.8.4 (the clearance under the bottom of the door shall be a maximum of 3/4") and 6.3.1 (top & edges 1/8") Metal door (top & edges up to 3/16")
The self closing device is operational; that is, the active door completely closes when operated from the full open position. If a coordinator is installed, the inactive leaf closes before the active leaf. Latching hardware operates and secures the door when it is in the closed position. Auxiliary hardware items that interfere or prohibit operation are not installed on the door or frame. No field modifications to the door assembly have been performed that void the label. Gasketing and edge seals, where required, are inspected to verify their presence and integrity. According to building and fire codes, annual fire door inspections is the responsibility of the building owner. However, as with other mandatory fire inspections, such as the inspection of fire dampers, the fire door inspections are often omitted and many facilities are out of compliance. The final say on the acceptance of any inspection requires the approval of the AHJ (Authority Having Jurisdiction).
Өзгерістер
NFPA 80 тізімделген жабдықтарды, оның ішінде есік қаптамаларын, құрылысшының жабдықтарын, есіктерді, табалдырықтарды және т.б. өзгертуге қатысты нұсқауларды қамтиды. Кіруді бақылау және электрондық кіру жүйелері саласының дамуы нәтижесінде кейбір өрттен қорғайтын есіктер тиісті тізімдеу агенттігінің келісімінсіз өзгертілуде. Өрттен қорғайтын тізімделген конструкцияларға далалық өзгерістер енгізілсе, оларды тізімдеу агенттігінің өкілі тексеруі керек немесе өзгерістерді осындай жұмыстарды орындауға сертификатталған мамандар жасауы тиіс.