Кіріспе

WikiHow – түрлі тақырыптар бойынша нұсқаулық мақалалар мен тесттерді ұсынатын онлайн вики стиліндегі веб-сайт. 2005 жылы интернет кәсіпкері Джек Херрик құрған, оның мақсаты – ашық ынтымақтастық вики моделін пайдалана отырып, пайдаланушыларға мазмұн қосуға, жасауға және өңдеуге мүмкіндік беретін оқу мазмұнының кең базасын құру. Бұл – коммерциялық табысқа жетумен қатар әлеуметтік миссияны орындайтын гибридтік ұйым. wikiHow тегін және ашық бастапқы MediaWiki бағдарламалық қамтамасының өзгертілген нұсқасын пайдаланады; wikiHow жасаған бұл өзгерістер 2010 жылдан 2020 жылдың соңына дейін жалпы қолжетімділікке өздігінен жүктеу арқылы берілді, бірақ wikiHow «DoS шабуылдары» деп аталатын себептермен және бастапқы кодты жариялау «біздің негізгі миссиямыздың бір бөлігі емес» деген пікірмен өздігінен қызмет көрсету порталын жабуға шешім қабылдады. Сайттың мәтіндік мазмұны Creative Commons коммерциялық емес лицензиясымен таратылады. 2005 жылдың ақпан айында wikiHow-де 35,5 миллионнан астам бірегей келуші тіркелген. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, wikiHow-да 235 000-нан астам нұсқаулық мақала және 2,5 миллионнан астам тіркелген пайдаланушы бар.

Тарих

wikiHow-ты Джек Херрик 2005 жылдың 15 қаңтарында «барлық нәрсеге қалай басшылық жасауға болады» деген мақсатпен құрды. 15 қаңтар күні 2001 жылдың 15 қаңтарында іске қосылған «Википедияның» құрметіне таңдалды. Херрик wikiHow үшін eHow веб-сайтынан шабыт алды, оны ол және бизнес-серіктесі Джош Ханна 2004 жылы сатып алған. eHow-ті басқарғаннан кейін Херрик оның бизнес-моделі өзі қалаған кең, жоғары сапалы сайтқа айналуына кедергі келтіргенін түсінді. Олар контент жасаудың вики-әдісі ақыр соңында жоғары сапалы жұмыс беретініне келісіп, 2006 жылы eHow-ті Demand Media компаниясына сатты. Херрик eHow мен wikiHow арасындағы айырмашылықты «McDonald's-тағы бургер жеумен, үй дайындалған тамақты жеудің өзгешелігі» деп сипаттады. 2006 жылы коммерциялық емес «Бір балаға бір ноутбук» қоры wikiHow-ді әлем бойынша таратылатын білім беру ноутбуктері үшін контент көзі ретінде таңдады. 2007 жылдың 21 қыркүйегінде сайтта 25 000-шы мақала жарияланды. 2009 жылы жаңа дизайн аяқталғаннан кейін сайт ай сайын 20 миллионнан астам келушіні және 25 миллион бет қаралымды басып өтті. 2014 жылы Google wikiHow-ты Google Contributor жарнамасыз интернет-өнімінің серіктесі ретінде таңдады. 2016 жылы wikiHow ай сайын 100 миллион келушіге жетті. 2016 жылдың 24 наурызында wikiHow «қолмен» жобаларға арналған нұсқауларға бағытталған Guidecentral веб-сайтын сатып алды. Сатып алу шарттары жарияланбады, бірақ Guidecentral NXTP Labs, Enterprise Ireland және South Ventures сияқты инвесторлардан 1 миллион доллардан астам қаражат тартты.

Операциялар

wikiHow көптеген тақырыптар бойынша нұсқаулық мазмұн ұсынады. 2021 жылдың желтоқсанына дейін, онда 235 000-нан астам мақала бар. Мақалалар әдетте бір тапсырманы орындау немесе нақты нәтижеге жетудің қадамдық процесін егжей-тегжейлі түсіндіру үшін стандартталған форматта жазылады. Суреттер көмекші құрал ретінде қолданылады және оларды пайдаланушылар немесе шартты жұмысшылар жасауы мүмкін. MediaWiki бағдарламалық қамтамасы пайдаланушыларға мазмұнды қосуға, жоюға және өзгертуге мүмкіндік береді. Басқа викилер сияқты, сапаны бақылау «Соңғы өзгерістер» беті арқылы түзетулерді қарау және мақаланың әртүрлі нұсқаларын салыстырып, мазмұндағы өзгерістерді анықтау арқылы жүзеге асырылады. 2021 жылы wikiHow Біріккен Ұлттар Ұйымымен COVID-19 туралы бұрмаланған ақпаратқа қарсы күрестің науқанын бастады. Сайттың белсенді редакторларының қатарында сенімді пайдаланушылар – әкімшілер бар. Олар сайтты күтіп-ұстау және тиімді жұмыс істеуіне жауапты. Функционалдық тұрғыдан Википедия әкімшілері мен интернет-форум модераторларына ұқсас, бұл пайдаланушылар мақалаларды жоюға, басқа пайдаланушылардың өңдеу құқығын шектеуге және түрлі техникалық жұмыстарды атқаруға қажетті кеңейтілген мүмкіндіктерге ие.

Бизнес-модель

Басталған кезде wikiHow-тің бастапқы шығындары шамалы дәрежеде Херриктың eHow-ті сатудан түскен қаражатымен қаржыландырылды. Сайт содан бері беттерінде жарнама орналастыру арқылы табыс табады. wikiHow – «гибридтік ұйым» ретінде жұмыс істейді, яғни «[өзінің] миссиясына сәйкес жаһандық қоғамдық игілік құруға бағытталған коммерциялық компания». Херрик бастапқыда және бүкіл тарихы бойында wikiHow-қа қаржылық көмектерді қабылдаудан бас тартты. Алайда, 2020 жылдың ортасында COVID-19 пандемиясының экономикалық салдарына жауап ретінде компания wikiHow-ты қолдау үшін қайырымдылық көмектерді қабылдауды бастады. Кейін сол жылы wikiHow «wikiHow Pro» деп аталатын жазылым қызметін ұсынды, ол мақалаларды тапсырыс бойынша PDF форматында жүктеу және пәтер мамандары жасаған электрондық пошта арқылы жүзеге асырылатын курстар сияқты төлемдік мүмкіндіктерге қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Лицензиялау

wikiHow мәтіндік мазмұны Creative Commons Attribution Noncommercial Share Alike 3.0 (by nc sa 3.0) лицензиясымен жарияланады, бұл бастапқы авторлар көрсетілген және лицензия мазмұнына қатысты маңызды өзгерістер енгізілмеген жағдайда коммерциялық емес мақсаттарда өзгертуге және қайта пайдалануға рұқсат береді. Авторлар өз мазмұнына толық авторлық құқықты сақтайды, оны басқа жерде әртүрлі лицензиялармен жариялай алады және wikiHow-ке оны кез келген мақсатта пайдалануға қайтарылмайтын лицензия береді.

Аут-аут жарнамалары

wikiHow оқырмандарына мазмұнмен бірге жарнама көрсетілуін немесе көрсетілмеуін өздері шешуге мүмкіндік береді. Тіркелген және кірген пайдаланушылар жарнамаларды көрмейді, тек сыртқы видео провайдерлерден келген жарнамаларды ғана көреді. 2014 жылдың қараша айында wikiHow Google Contributor бағдарламасына қатысатыны жарияланды, бұл бағдарлама веб-сайт пайдаланушыларына ай сайын жарнамасыз сайтты қолдау үшін қаржылай көмек беруге мүмкіндік береді.

Қабылдау

wikiHow бірнеше марапатқа ие болды, соның ішінде 2009 жылы Қоғамға арналған Webby сыйлығы және 2010 жылы The Guardian және Nesta ұйымдастырған Ашық инновациялар конкурсында Co Creation сыйлығы. Mashable 2008 жылы wikiHow-ді Open Web Awards-та ең жақсы вики номинациясында екінші орынға лайық деп таныды. 2018 жылдың қазан айында Gizmodo wikiHow-ді "Интернетті қазіргі қалпына келтірген 100 веб-сайт" тізіміне қосты, оны "әрдайым пайдалы ресурс" деп сипаттады. Соңғы кезде Forbes журналы wikiHow-ді "2019 жылғы ең жақсы шағын компаниялар" тізіміне енгізді. PBS телеарнасының журналисі "wikiHow қосымшасында кез келген жағдайда көмектесетін мақалалар жиынтығы бар, мысалы, жұмсалып қалған адамға көмектесуден бастап, көлік апаттарына және табиғи апаттарға дейін" деп хабарлады. The New York Times газеті былай жазды: "Проблема туралы бірнеше кілт сөздерді қосымшаның іздеу бетіне енгізіңіз, нұсқаулық сізге кеңес береді. Ақпараттық беттері түсінікті және жақсы құрылған. Олар кіріспе сипаттамасымен басталады, содан кейін орындалуға тиіс қадамдардың тізімін ұсынады. Қолданба қажетті құралдар мен заттарды көрсетеді, сондай-ақ кеңестер мен ескертулерді қамтиды". Lifehacker wikiHow-ді "әрқашан қолға ұстауға дайын нұсқаулық сайты" деп сипаттады. wikiHow көптеген басқа да БАҚ-тарда жақсы жарияланды, соның ішінде Inc. Magazine, Cosmopolitan, TechRepublic, Condé Nast Traveler және PC Magazine. WikiHow өте ерекше мақалаларының көптігі үшін сатира мен сынға да ұшырады. Мысалы, American Public Radio шоуы Wits-те "wikiHow театры" деген бөлім бар, онда актерлер "Үй жануарыңызды қалай құрметтеуге болады" сияқты айқын немесе абсурдты wikiHow тақырыптарын оқып, көңіл көтереді. Екі белгілі ақын "Өзіңіздің ерекше қабілеттеріңізбен қалай сенімді болуға болады" атты кітап жариялады, онда әр өлеңнің тақырыбы тікелей wikiHow мақаласынан алынған. Vice "WikiHow" сайтындағы "Жігітіңізбен қалай ажырасуға болады" мақаласын пародизациялады. The Huffington Post "Сіз тек wikiHow-дан ғана біле алатын" "Ұсқынсыз балаға қалай ден қоюға болады" сияқты ерекше өмірлік дағдылардың тізімін жасады. Басқа баспагерлер wikiHow-ді "жамбас аралығын қалай ашуға болады" және "Тойды қалай тоқтатуға болады" сияқты әлеуметтік құндылығы күмәнді тақырыптар бойынша нұсқауларды жариялағаны үшін сынады. Басқа веб-сайттар "WikiHow-тың ең нашарлары" тізімдерін жасады, онда "бұзылған", "керемет ерекше" және басқа да даулы тақырыптарды атап көрсетті. WikiHow-тың иллюстрациялары интернет қолданушылары арасында әртүрлі пікірлер тудырды, кейбіреулер әртүрлі азшылық топтарын бейнелегені үшін мақтады, ал енді біреулер оның ерекше және қызық суреттерін сынады. OneZero-ға берген сұхбатында Операциялар вице-президенті Крис Хэдли иллюстрациялардың көбінесе АҚШ-тан тыс елдердегі тәуелсіз суретшілер жасағанын айтты.