Кіріспе
Мисамис Ориентал, Филиппин Интао муниципалитеті, ресми түрде Интао муниципалитеті () – Филиппиннің Мисамис Ориентал провинциясындағы 3-ші сыныптағы муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 33 902 адамды құрайды. Ол провинциялық астана Кагаян-де-Оро қаласынан шамамен батысқа қарай, Илиган қаласынан шығысқа қарай және Филиппин астанасы Маниладан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Ең жақын негізгі тас жол – Бутуан–Кагаян-де-Оро–Илиган тас жолы. Ең жақын әуежай – Лагуиндинган халықаралық әуежайы, Кагаян-де-Оро бағытында 39 минуттық қашықтықта орналасқан. HazardHunterPh қосымшасының сейсмикалық қауіпті бағалауы бойынша, қала жердің жарылуынан қауіпсіз, жер сілкінісіне бейім және сұйықтандыруға (ликвефакцияға) жағдайы бар. Жанартау қаупіне қатысты бағалау, оның ең жақын белсенді жанартауға жақын орналасқандығына байланысты, жақын арада жанартау қаупінің жоқ екенін анықтайды. Дегенмен, су тасқынына бейімділігі жоғары, су деңгейі 1-ден 2 метрге дейін көтеріліп, 3 күннен астам уақытқа созылуы мүмкін. Аймақтағы экономикалық белсенділік негізінен балық аулау, ауыл шаруашылығы, бөлшек сауда, туризм және мемлекеттік қызметтерге, мысалы, Мисамис Ориентал провинциялық ауруханасы (Инитао), Аймақтық соттың 44-ші филиалы, Инитао Либертад 8-ші муниципалдық сот округінің соты, Инитао колледжі, BJMP, DENR, DepEd сияқты мекемелерге байланысты. Жергілікті билік қаржы бюросының мәліметтері бойынша, Интао муниципалитетінің 2016 қаржы жылындағы жылдық табысы 98 017 030,37 песоны құрады. Туристік тартымдылықтарының қатарында жергілікті тұрғындар "ласаң" немесе жергілікті диалектте "орман" деп атайтын Интао Либертад қорғалатын ландшафты мен теңіздік аймағы, жағалау бойында орналасқан түрлі жағажайлар және жергілікті тұрғындар дамытқан жаңа агротуристік нысандар бар. Қаланың маңызды мерекелеріне Рим католиктерінің әр жылғы 2 және 3 желтоқсанда өткізілетін әулие Франциск Ксавьерге арналған қалалық фиестасы жатады, мереке бір аптаға созылады. Сондай-ақ, туризмді насихаттау мақсатында LGU (жергілікті билік органы) және Мисамис Ориентал провинциялық үкіметі ұйымдастырған түрлі фестивальдер де өткізіледі.
Initao, officially the Municipality of Initao (; ), is a 3rd class municipality in the province of Misamis Oriental, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 33,902 people. It is seated about west of the provincial capital of Cagayan de Oro, east of Iligan City, and about south south east of Philippine capital, Manila. The nearest primary road network is the Butuan–Cagayan de Oro–Iligan Road. The nearest airport is Laguindingan International Airport located 39 minutes away towards Cagayan de Oro. HazardHunterPh app assessment on seismic hazard marks the town safe from ground rupture, prone to ground shaking and generally susceptible to liquefaction. Volcanic Hazard assessment mainly identifies it as having no immediate volcanic hazard threat base on its location to the nearest active volcano. However, it has high susceptibility to flooding at 1 to 2 meters flood height and lasting for more than 3 days. Economic activity in the area is mainly dependent on fishing, agriculture, retail, tourism and government services such as The Misamis Oriental Provincial Hospital Initao, Regional Trial Court Branch 44, Initao Libertad 8th Municipal Circuit Trial Court, Initao College, the BJMP, DENR, DepEd etc. According to the Bureau of Local Government Finance, the annual regular revenue of Initao for the fiscal year of 2016 was ₱98,017,030.37. Tourism sites include the Initao Libertad Protected Landscape and Seascape which locals simply call "lasang" or forest in the local dialect, various beaches dotting its shorelines and recent additions of agritourism sites developed by locals. Significant town celebrations include the town fiesta celebrated by Roman Catholics in honor of the Patron Saint Francis Xavier which is held every December 2 and 3 although the celebration stretches for a week. Various festivals promoting tourism are also being spearheaded by the LGU and the Provincial Government of Misamis Oriental.
Тарих
Л. М. Нери, А. М. М. Раграрио, Э. К. Р. Роблес және А. Дж. Карлос ұсынған зерттеу есебіне сүйенсек, Инитаоның алғашқы қоныстанушылары Букидондықтар болған. Олар соғысқа құмар, агрессивті және өз аумағын қорғауда өмірін беруге дайын болған. Инитаодағы алғашқы қауымды үш (3) бауырлас – Дату Хуком, Дату Тампаронг және Дату Пулагоян басқарған, олардың міндеті XVI ғасырда Инитаодағы алғашқы қоныстарды моро шабуылдарынан қорғау болған. Моро қарақшыларының үнемі қауіп төндіруіне байланысты Инитао халқы соғысқа құмар болып өскен. Олар қызуқанды, тез ашуланатын, қорқынышсыз жауынгерлер саналған. Сондықтан да «Инитао» сөзі «init» сөзінен шыққан, ол «ыстық» мағынасын білдіреді, ал «тао» – «адамдар» дегенді білдіреді. Олар өз аумағы мен қауымдастығын қорғау үшін жауларымен күресуге әрдайым дайын болған халық. Аңыз бойынша, моро шабуылшылары жеңілгеннен кейін, халық Инитао өзенінің бойына бамбук отырғызып, осылайша олардың арасындағы бейбітшілік пен келісімнің символы болған. «Инитао» сөзі испандықтардың тілінде алғаш рет 6 тамыз 1838 жылы Мисамис провинциясындағы мал шаруашылығы, жеміс-жидек, экзотикалық және дәнді дақылдар туралы тізімде (Erección de Pueblos, Misamis 1808–1839) айтылған. 1858 жылдың мамыр айында Инитаоға Франсиско Антонио губернаторлық еткен, ал 1894 жылы Абариано Кабурратан оның орнына келген. 1838 жылы Инитао 3 каберериядан тұратын испан пуэблосы болған (Erección de Pueblos, Misamis 1808–1839). 1877 жылдың 27 қазанында Инитаода 7 каберерия болса, 1882 жылдың 30 маусымында олардың саны 8-ге жеткен. 1883 жылдың 30 маусымында Апас деп аталатын 1 каберерияға дейін азайтылып, 1884 жылға дейін жалпы саны 1514 адамды құраған. 1887 жылдың 30 маусымында Инитаодағы каберерия саны қайтадан 19-ға дейін өсті, ал 1892 жылдың 3 қазанында 12-ге дейін азайтылды. 1896–1902 жылдары Инитао Ланао провинциясының құрамында болған. 1903 жылы Инитао тағы да пуэбло мәртебесіне ие болды. Бұл муниципалитет Мисамис Ориенталдың батыс бөлігіндегі ең көне муниципалитеттердің бірі. 1903 жылы №787 акт арқылы Моро провинциясы құрылғаннан кейін Инитао аумағы қысқартылды. 1957 жылы Инитаоның бір бөлігі болған Нааван бариосы Нааван қаласына айналдырылды. Сонымен қатар, Мантикао және Лугайт муниципалитеттері де бір кезде 1948 жылға дейін Инитаоның құрамында болған.
Демография
2020 жылғы санақта Мисамис Ориентал облысының Инитао қаласының халқы 33 902 адамды құрады.
Туризм
Ласанг құпия оқиғасы – 57 гектарлық табиғи орман, онда әртүрлі флора мен фауна кездеседі. Осы орманның ортасымен өтетін Бутуан – Кагаян-де-Оро – Илиган тас жолы арқылы оған қол жеткізуге болады. Көрермендерге ұнатуы мүмкін нәрселер: екі мұрынды жартастар, үңгірлер, үңгірлерді зерттеу, балық аулау, жүзу, шнорхелинг, суға батыру, тік жардан секіру және күндізгі лагерь. Түнделуге қолайлы жағдайлар бар. Бірақ, ескеріңіз, маңызды мерекелерде бұл орын келушілерге жабық болуы мүмкін. Аймақта филиппин ағаштары да өседі. Муниципалитеттегі ең биік нүкте саналатын Китанглай тауы Тавантауан ауылында орналасқан. Бұл жаңадан бастаушыларға қолайлы, ол Ілиган шығанағының панорамалық көрінісін ұсынады. Бұл қалада көптеген жеке жағажай курорттары бар. Ақ құмды жағажайлар Тубиган ауылында, қара құмды жағажайлар Гиманпанг ауылында, ал жартасты жартастар Пагахан және Жемпасон ауылдарында орналасқан. Ішкі курорттар мен орындарға Жемпасон ауылындағы JEstrella курорты, Побласиондағы Duthai бассейні, Пагахан ауылындағы SJ & Telights, Огуис ауылындағы Бали атмосферасымен Precious Overview және Тавантауан ауылындағы Julemons табиғат фермасы кіреді. Иньтао муниципалитетінің ғимараты да өзінің ерекше дизайнымен келушілердің қызығушылығын тудырады.
Денсаулық сақтау
Мисамис Ориентал провинциялық ауруханасы Инитао муниципалитетінің ішінде ыңғайлы түрде орналасқан. Мұнда тіс емдеу, әйелдер аурулары мен босану, балалар және жеке медициналық зертханалар сияқты қызметтерді ұсынатын шағын клиникалар да жұмыс істейді.
Көлік
Инитаоға Кагаян-де-Оро және Илиган қалаларының ірі теңіз порттары арқылы пароммен, ал Лагуиндинган әуежайы арқылы ұшақпен жетуге болады. Автобустар, таксилер және басқа да автокөліктер сияқты қоғамдық көліктер Ілиган-Бутуан-Кагаян-де-Оро-Ілиган тас жолы арқылы қаладан өтеді. Қонақтар мен жергілікті тұрғындар қала ішінде сикад (рикша), хабал-хабал (мотоцикл такси), трикаб сияқты қоғамдық көліктерді тоқтатып шақырып жүреді. Бұл аймақта көлік шақыру қосымшалары жұмыс істемейді.
Байланыс
PLDT Home Fiber, Globe, TM, Smart және Sun осы қалада қолжетімді. DITO Telecommunity желілері де клиенттерге қызмет көрсету үшін салынып, іске қосылған кезде пайдалануға беріледі.
Электр энергиясы
Мисамис Ориентал Электр Кооперативі (Морэско 1) – муниципалитетте электр қуатын жеткізуші жалғыз мекеме.
Жолдар
Бутуан, Кагаян де Оро, Илиган тас жолы қаладан өтеді. Облыстық, аудандық және ауылдық жолдар ішкі ауылдарға жол ашады. Бұл жолдардың жағдайы бетонды жолдардан бастап, қиын өтетін топырақ жолдарға дейін әртүрлі.
Білім
Initao Central School ((ICS) - Poblacion қаласында орналасқан Білім министрлігі (DepEd) қарауындағы ең ірі және ең көне мемлекеттік бастауыш мектеп. Осы қаладағы дерлік барлық барангайларда да мемлекеттік бастауыш мектептер бар. Initao National Comprehensive High School (INCHS) – мемлекеттік орта мектеп, сонымен қатар аға орта мектеп бағдарламасын ұсынады. Оның ерекше белгілері – футбол матчтары мен концерттер сияқты түрлі шаралар өткізілетін ойын алаңы және жабық спорт залы/іс-шаралар орталығы. Калакапан ұлттық орта мектебі де DepEd қарауында, Brgy. Калакапан қаласында орналасқан және кіші және аға орта мектеп бағдарламаларын ұсынады. Бастауыш және кіші орта мектеп бағдарламаларын ұсынатын интеграцияланған мектептер де Brgy. Андалес, Тавантаван және Гимангпанг қалаларында орналасқан. Xavier Academy High School – негізгі білім беру бағдарламаларын ұсынатын католик жеке мектебі. Eliz Learning Center – мектепке дейінгі, балабақша және бастауыш білім беру бағдарламаларын ұсынатын жеке мектеп. Initao College (I. C.), бұрын Initao Community College деп аталған, 2003 жылы Initao муниципалитетінің жергілікті басқару органы (LGU) тарапынан құрылған жоғары білім беру мекемесі, муниципалитет тұрғындарына жоғары білім алуға мүмкіндік беру үшін, студенттерді жергілікті және жаһандық салаларда қажетті біліктермен дайындау мақсатында ашылды. Қазіргі уақытта Initao College бизнес-администрирование, қонақжайлылық менеджменті, бастауыш білім беру және соңғы кезде BS криминология мамандықтары бойынша CHED мойындаған бакалавриат бағдарламаларын ұсынады. 2018 жылдан бері I. C. – сапалы жоғары білім беруге қолжетімділікті қамтамасыз ететін заң аясындағы елдің іске асырып жатқан мектептерінің бірі.