Кіріспе
Мисамис Ориентал, Филиппин Тагола, ресми түрде Тагола муниципалитеті () – Филиппиннің Мисамис Ориентал провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. Ол Кагаян-де-Оро қаласының шығысында және Макаджалар шығанағының оңтүстік-шығысында орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 80 319 адамды құрайды.
Tagoloan, officially the Municipality of Tagoloan (; ), is a 1st class municipality in the province of Misamis Oriental, Philippines. It is located to the east of Cagayan de Oro and located south east of Macajalar Bay. According to the 2020 census, it has a population of 80,319 people.
Тарих
Таголоан 1674 жылы Кагаян-де-Ороның (Кагаян-де-Ороның бұрынғы атауы) реколекция миссионерлері құрған бес визитаның бірі болды. 1903 жылғы 21 қазанда Филиппин комиссиясы шығарған 951 нөмірі заң арқылы сол кездегі бөлінбеген Мисамис облысындағы муниципалитеттердің саны 24-тен 10-ға дейін азайтылды. Осы заңға сәйкес, Санта-Ана және Агусан аумақтары, Кагаянның бір бөлігі болған Гуса бариосын қоспағанда, Таголоанға қосылды. 1950 жылы Кагаян қалаға айналып, Кагаян-де-Оро деп атала бастағанда, Агусан, Але және Бого бариолары осы муниципалитеттен басқа жерге көшірілді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Жапон императорлық күштерінің Кавамура жасағы 1942 жылдың 3 мамырында Панайдан Кагаян-де-Мисамис және Таголоанға десант түсіре бастады. Қала 1945 жылдың 10 мамырында одақтас күштер Кагаян-де-Мисамиске қонғаннан кейін азат етілді.
География
Таголуан провинцияның астанасы Кагаян-де-Ородан шамамен қашықтықта орналасқан. Таголуанның жалпы жер көлемі 7938 гектар, бұл Мисамис Ориенталдың 354770 гектар жерінің 2,24 пайызын құрайды. Барнагайлардың ішінде Ста Ана ең үлкені болып табылады, ол муниципалитеттің жер аумағының 37 пайызын құрайды. Росарио барнагайлары, оның ішінде Таголуан муниципалитеті мен Малитбог (Букиднон) және Ста Круз муниципалитеттері арасындағы даулы аймақтар, қалған тоғыз барнагайға қарағанда салыстырмалы түрде үлкен аумақтарды (11,2%) алып жатыр. Таголуан жері алты негізгі мақсатқа сәйкес келеді, оларға қорғау орманы, плантациялық орман, күріш егісі, ағаш және жүзімдіктер, жайылым және өрістік дақылдар кіреді. Таголуанның жалпы аумағының шамамен 2405 гектары немесе 30 пайызы орманды пайдалануға жарамды. Күріш егісіне жарамды жердің көлемі 2199 гектар, яғни 28 пайызды құрайды, ал бір жылдық дақылдарды өсіруге 2024 гектар немесе 25 пайыз жарамды. Барангай Побласионның жанында орналасқан Таголуан өзені Филиппиндегі ең ірі 13 өзен жүйесінің бірі болып табылады.
Демография
2020 жылғы санақта Таголоан, Мисамис Ориенталдың халқы 80 319 адамды құрады, халық тығыздығы .
Дін
Таголандағы адамдардың көпшілігі немесе шамамен 80 пайызы - рим-католик христиандары. Nuestra Señora de la Candelaria шіркеуі, сондай-ақ Тагола шіркеуі деп белгілі, Таголаның Санкт-Мария академиясының қасында және Тагола алаңына қарап орналасқан. Қазіргі приход пастыры - әке Энерио Такастакас, ал оның көмекші викарийі - әке Винсенте Сервантес. Мүсін Исаның ғибадатханаға ұсынылуын бейнелейді. Оның мерекесі 2 ақпанда тойланады.
Этностар мен тілдер
Мисамис Ориенталдың қалған бөлігі сияқты, хигаонондар Таголоанның туған этнолингвистикалық тұрғындарының бірі. Дегенмен, муниципалитет тұрғындарының көпшілігі Себу, Бохол, Сикихор және Негрос Ориенталдан келген висайлықтар әкелген себуано тілін негізгі тіл ретінде қолданады. Батысынан Кагаян-де-Оромен шектесетін Таголоан, Лузон мен Висаяның басқа аймақтарынан көптеп көшіп келгендердің санының артуына байланысты қалалық аймаққа айналды. Олардың көпшілігі бұрын Кагаян-де-Ороға қоныстанған, бірақ содан кейін, соғыстан кейінгі немесе 1950-ші жылдардың басында муниципалитетте жаңа үй тапты, бұл хигаонондарды өз отанында азшылыққа айналдырды, бірақ жергілікті халықтың өсуімен және жақын орналасқан Кагаян-де-Ороның кеңеюімен байланысты. Осы жаңа келгендердің арасында биколанолар, хилигайнондар, илоканолар, капампангандықтар және тагалогтар болды, олар Таголоанда жаңа және жақсы өмірді, сондай-ақ түрлі экономикалық мүмкіндіктерді іздеді және жергілікті халықпен, оның ішінде туған хигаонондармен де, бұрынғы висайлық қоныс аударушылармен де араласып, үйленді. Себуано тілінен басқа, тагалог және ағылшын тілдері де қолданылады және бизнес және мемлекеттік істерде пайдаланылады. Басқа тілдердің ішінде туған хигаонон тілі, сондай-ақ биколано, хилигайнон, илокано және капампанган тілдері де кездеседі.
Өсімдіктер
Тагола экономикасында ауыл шаруашылығы маңызды рөл атқарады, әсіресе аграрлық индустрияландыруды қолдау тұрғысынан. Бірақ индустрияландыру мен қалаланудың нәтижесінде Таголаның ауыл шаруашылығы жерлерінің ауданы қайтымсыз азайды. Соңғы бес жыл ішінде, өнімді егістік жерлердің үлкен бөлігі индустриялардың енуіне байланысты тиімсіз болып қалды. Аймақтағы негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары – жүгері, кокос пальмасы, манго, жер жаңғағы, күріш, банан және папая.
Құс және мал шаруашылығы
Құс шаруашылығы, әсіресе тауық шаруашылығы 1995 жылы 70 000 құстан 1999 жылы 136 542 құсқа дейін өсті, содан кейін 2002 жылы 226 452 құсқа, ал 2003 жылы 374 000 құсқа дейін үнемі өсті. Құс шаруашылығының өсуіне басты себеп – аймақта бройлерлерді шартты түрде өсірудің енгізілуі болды. Swift, San Miguel Corporation және Vitarich компаниялары бастаған көпұлтты компаниялар құс шаруашылығының өсуіне үлкен үлес қосты. Таголаның ірі қара мал саны 2002 жылы 2356 бас болғаннан 2003 жылы 1102 басқа дейін азайды. Қарабао, шошқа, ешкі және қой популяциясы оларды өсіруге деген қызығушылықтың төмендеуі және инвестиция құнының жоғары болуы себепті өндірісте азайды.
Балық шаруашылығы
Таголоанда, Балуарте, Сугбонгкогон және Касинглот Макаджалар шығанағында үш балық аулау аймағы бар. Балуарте – Макаджалар шығанағынан алынған балық көлемі айына [көлем] құрады. Касинглот – Макаджалар шығанағында балық көлемі айына [көлем] болды, ал Сугбонгкогон – Макаджалар шығанағында айына [көлем] болды, 2003 жылы жалпы балық аулау көлемі шамамен [көлем] айына бағаланды.