Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Натрий периодаты — натрий катионы мен периодат анионынан тұратын органикалық емес тұз. Оны периодикалық қышқылдың натрий тұзы деп қарастыруға болады. Көптеген периодаттар сияқты, ол екі түрде болуы мүмкін: натрий метапериодаты (формуласы NaIO4) және натрий ортопериодаты (әдетте Na2H3IO6, бірақ кейде толық реакцияланған тұз Na5IO6). Екі тұз да пайдалы тотықтырғыш заттар болып табылады.
Sodium periodate is an inorganic salt, composed of a sodium cation and the periodate anion. It may also be regarded as the sodium salt of periodic acid. Like many periodates, it can exist in two different forms: sodium metaperiodate (formula NaIO4) and sodium orthoperiodate (normally Na2H3IO6, but sometimes the fully reacted salt Na5IO6). Both salts are useful oxidising agents.
Құрылымы
Натрий метапериодаты (NaIO4) тетрагональды кристаллдарды (кеңістіктік топ I41/a) құрайды, олар орташа I–O байланысы 1,775 Å қашықтықтағы сәл бұрмаланған IO4− иондарынан тұрады; Na+ иондары 2,54 және 2,60 Å қашықтықта 8 оттегі атомымен қоршалған. Натрий сутегінің периодаты (Na2H3IO6) орторомбтық кристаллдарды (кеңістіктік топ Pnnm) құрайды. Иод және натрий атомдары 6 оттегі атомының октаэдрлі орналасуымен қоршалған, алайда NaO6 октаэдры күшті бұрмаланған. IO6 және NaO6 топтары ортақ төбелері мен қабырғалары арқылы байланысқан. Ұнтақ дифракциясы Na5IO6 моноклиндық жүйеде (кеңістіктік топ C2/m) кристалданатынын көрсетеді.
Sodium metaperiodate (NaIO4) forms tetragonal crystals (space group I41/a) consisting of slightly distorted IO4− ions with average I–O bond distances of 1.775 Å; the Na+ ions are surrounded by 8 oxygen atoms at distances of 2.54 and 2.60 Å. Sodium hydrogen periodate (Na2H3IO6) forms orthorhombic crystals (space group Pnnm). Iodine and sodium atoms are both surrounded by an octahedral arrangement of 6 oxygen atoms; however the NaO6 octahedron is strongly distorted. IO6 and NaO6 groups are linked via common vertices and edges. Powder diffraction indicates that Na5IO6 crystallises in the monoclinic system (space group C2/m).
Қолданылуы
Натрий периодатын ерітіндіде екі альдегидтік топты қалдыра отырып, жақын орналасқан диолдар арасындағы сахаридтік сақиналарды ашу үшін қолдануға болады. Бұл процесс көбінесе сахаридтерді флуоресцентті молекулалармен немесе биотин сияқты басқа таңбалармен белгілеу үшін пайдаланылады. Бұл процеске жақын орналасқан диолдар қажет болғандықтан, дезоксирибозада мұндай диолдар болмағандықтан, ДНК орнына РНК-ның 3' ұштарын (рибозада жақын орналасқан диолдар бар) таңдамалы түрде белгілеу үшін периодтық тотығу жиі қолданылады. NaIO4 органикалық химияда диолдарды екі альдегидке бөлу үшін қолданылады. 2013 жылы АҚШ армиясы қоршаған ортаға зиянды заттар – барий нитраты мен калий перхлоратын – олардың із кесетін оқ-дәрілерінде қолданылатын натрий метапериодатымен алмастыратынын хабарлады.
Sodium periodate can be used in solution to open saccharide rings between vicinal diols leaving two aldehyde groups. This process is often used in labeling saccharides with fluorescent molecules or other tags such as biotin. Because the process requires vicinal diols, periodate oxidation is often used to selectively label the 3′ ends of RNA (ribose has vicinal diols) instead of DNA as deoxyribose does not have vicinal diols. NaIO4 is used in organic chemistry to cleave diols to produce two aldehydes. In 2013 the US Army announced that it would replace environmentally harmful chemicals barium nitrate and potassium perchlorate with sodium metaperiodate for use in their tracer ammunition.