Кіріспе

Какамега және Нанди округтеріндегі (Кения) жаңбырлы орман

Какамега орманы – Кенияның Какамега және Нанди округтерінде, астана Найробидің солтүстік-батысында және Уганда шекарасына жақын орналасқан тропикалық жаңбырлы орман. Бұл Кениядағы жалғыз тропикалық жаңбырлы орман және ол бір кезде континентті жапқан ежелгі Гвинея-Конго жаңбырлы орманының Кениядағы соңғы қалдығы деп есептеледі.

География

Орман көбінесе 1500 және 1600 метр биіктікте, толқынды жер бедерде орналасқан. Ол Исиуху және Яла өзендерінің суайдынында жатыр, олар шығыстағы Нанди жартасынан басталып, Виктория көліне құятын алдында орман арқылы батысқа қарай ағады. Орман, қорықтармен қоса, шамамен 238 шаршы километрді құрайды, оның жартысынан азы ғана қазіргі таңдағы табиғи орман болып табылады. Орманның солтүстігінде 1985 жылы ұлттық орман қорығы мәртебесі берілген Какамега ұлттық қорығы орналасқан. Солтүстікке қарай Кисере орман қорығы бар. Орман ішінде 1-ден 50-ге дейінгі ауданы бар, сондай-ақ одан да үлкендері бар көптеген шұңқырлы алаңдар кездеседі. Алаңдардың пайда болуы белгісіз. Кейбіреулері жақында ғана пайда болған, ал басқалары бұрынғы жазбаларда көрсетілмеген. Олар бұрынғы адамдардың қызметінен, мысалы, мал жаюдан немесе бұқа мен піл сияқты ірі жануарлардың (қазір аймақтан жойылған) өсімдіктермен қоректенуінен және қозғалысынан туындаған болуы мүмкін. Алаңдар құрылысы жағынан әртүрлі: кейбіреулері ашық шалғынды, ал енді біреулерінде көптеген ағаштар мен бұталар өседі. Қорық арқылы көптеген өзендер мен кішкентай арналар ағып өтеді. Ірі арналардың екі жағынан да бірнеше метрден ондаған метрге дейін орманмен шектеледі, бұл алаңдарды бөліп тұрады, ал ең кішкентай арналар ашық шалғынды жерлер арқылы ағып, көбінесе кішкентай батпақты жерлерді құрайды.

Климат

Кенияның 1980–2016 жылдардағы Кёппен климаттық жіктелу картасы. Какамега орманı өте ылғалды, жылына орташа 1200–1700 мм жаңбыр жауады. Жаңбырдың көп бөлігі сәуір және мамыр айларында ("ұзақ жаңбырлар") жауады, маусым айы біршама құрғақ болып келеді, ал тамыз-қыркүйек айларында екінші жаңбыр шаруашылығының жоғарылауы байқалады ("қысқа жаңбырлар"). Қаңтар және ақпан айлары ең құрғақ айлар болып табылады. Температура жыл бойына салыстырмалы түрде тұрақты, 20°C мен 30°C аралығында өзгереді.

Биологиялық әртүрлілік

Орман Виктория бассейнінің орман-саванна мозаикасының экорегионында жатыр. Орманның флорасы мен фаунасына Гвинея-Конго аймағының ылғалды ормандарымен байланысты көптеген түрлер кіреді, олар Конго өзенінің бассейнінде батысқа қарай орналасқан. Паркте кездесетін флораға Африканың ең ірі қатты және жұмсақ ағаштарының бірнешесі жатады: Эльгон тикі (Olea welwitschii), қызыл иісті ағаш (Prunus africana), ақ иісті ағаш, кротонның бірнеше түрі және Анингерия альтиссима. 380 түрге жуық өсімдік тіркелген. Оның ішінде 60 түрдегі папоротниктер, 150 түрдегі ағаштар мен бұталар, сондай-ақ 170 түрдегі гүлді өсімдіктер бар, оның ішінде 60 түрдегі орхидеялар, олардың 9-ы осы орманға ғана тән. Орман құстарымен әйгілі. Орман ішінде 367 түрдегі құстар тіркелді, мысалы, Батыс Африканың көк туракосы және қара-ақ қасқырлы мүйізді құс. Кем дегенде 9 түрдегі құстар басқа еш жерде табылмайды. Паркте кездесетін сүтқоректілерге бұта шошқасы, дуикер, бұлан, африкалық тырнақсыз су құмырсқасы, мангуст, алып африкалық су сорғасы, батпақ тышқандары, ағаш панголині, шошқақұйрық, жартасқа жабысатын құстар және көк маймыл, қызылқұйрықты маймыл, Де Бразза маймылы, павиан, потто және кейде кездесетін вервет маймылы кіреді. Барс кездесетіні туралы хабарлар болған, бірақ соңғы ресми байқау 1991 жылы тіркелген. Қақамега орманнда қосмекенділер мен жорғалаушылар да кездеседі. Жәндіктер көптеп таралған, олардың кейбіреулері өте әдемі, мысалы, Голиат қоңыздары, қызғылт және жасыл гүлді жапырақшалар, және көптеген түрлі-түсті көбелектер (489 түр). Әсіресе жақсы өкілдік етілген топтар – құмырсқалар (Formicidae), Lepidopterans, Orthopterans және қоңыздар. Gastropodтар, мыңаяқтылар және өрмекшілер де жиі кездеседі. Какамега орманның флорасы мен фаунасы толыққанды зерттелмеген.

Қорғау

Какамега орман қоры 1933 жылы құрылды. Қазіргі таңда оның ауданы 178,38 км² құрайды. 1967 жылы орман қорығының ішінде Исечено және Яла немесе Лирханда табиғат қорықтары ұйымдастырылды. 1985 жылы Какамега ұлттық қорығы жарияланды, ол Какамега орман қорығының солтүстік бөлігінен және солтүстікке орналасқан Кисере орман қорығынан тұрады. Оның ауданы 44,7 км² шамасында. Көптеген жергілікті тұрғындар маңызды ресурстар – отын, құрылыс ағаштары және дәстүрлі медицина үшін орманға тәуелді. Кейбір ашық жерлерде мал жайылады. Аймақ әлемдегі ең тығыз бейіттелген ауылдық аймақтардың бірі болып саналады, сондықтан орман ресурстарына қысым зор. Германияның қаржылық қолдауымен іске асырылған BIOTA East жобасы 2001 жылдан 2010 жылға дейін орманды зерттеп, көптеген тіршілік формаларының инвентаризациясын жасады және орманды тұрақты пайдалану стратегияларын табуға ұмтылды.

Туризм

Какамега орманының оңтүстік бөлігі, Кения Орман қызметі басқаратын Исечено орман станциясы туризм үшін ең қолайлы. Мұнда танымал Мама Мтере ағашы, тарихи маңызы бар және Какамега орманында ең көп суретке түсірілген ағаш, сондай-ақ тұншықтырған инжир ағаштары бар. Орман ішінде жаяу серуендеуге, кемпингке, тау сапарына, приматтарды, құстар мен көбелектерді бақылауға, жануарларды көруге және ауылдарды аралауға мүмкіндік беретін жаяу жолдары бар. Какамега жаңбырлы орманына экскурсия жүргізушілер (KRFTG) Какамега-Кисуму тас жолы бойында орналасқан Илисидегі «Жылау тасына» немесе Какамеганың солтүстігіндегі Дебраз маймылын көру үшін Кисере орманына саяхаттарды ұйымдастыра алады. Құстарды бақылау үшін таңғы сағат 6:30-дан 8:30-ға дейін немесе кешкі сағат 16:30-дан 18:30-ға дейін керемет серуен жасауға болады. Орманға жасалған саяхаттарға АҚШ-тың Кениядағы бұрынғы елшісі Роберт Годек сияқты көрнекті тұлғалар да қызығушылық танытқан. Ол 2018 жылдың сәуір айында орманда болып, оның әсемдігіне тәнті болды.