Кіріспе

Дүниежүзілік мұра орны

Окапи жабайы табиғат қорығы – Конго Демократиялық Республикасының солтүстік-шығысындағы Итури орманында орналасқан жабайы табиғат қорығы. Ол Оңтүстік Судан және Угандамен шектес. Шамамен 14 000 км² аумақты қамтиды, бұл орманың аумағының шамамен бес бөлігінен бірін құрайды. 1996 жылы Окапи жабайы табиғат қорығы жойылып бара жатқан окапилердің көп саны мен жоғары биологиялық әртүрлілігіне байланысты ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орны деп жарияланды.

Экология

Бұл табиғи қорық Итури орманының жалпы аумағының шамамен бірден бес бөлігін құрайды. Плейстоцендік пана ретінде орман тығыз мәңгі жасыл және жартылай мәңгі жасыл ормандарды қамтиды, олар мабу ағаштарымен (Gilbertiodendron dewevrei) басым. Қорықта анықталған басқа сүтқоректілерге леопард, орман бұқасы, су шевротейна, бонго, Бейтс пигмей антилопасы және алып орман шошқасы жатады. Қорықта кездесетін көптеген құс түрлері Конго алабына ендемик, соның ішінде құрып кету қаупі төнген Конго тауысы. Окапи табиғи қорығы 1997 жылы қауіп төндіретін Әлемдік мұра орындары тізіміне қосылды. Қорыққа ең үлкен қауіп – орманның кесу және өртеу егістігінен туындаған орман жойылуы және ет үшін коммерциялық аң аулау. Алтын кену де қорық үшін мәселе тудырды. 2005 жылға қарай елдің шығысындағы қақтығыстар қорықтың шегіне көшті, бұл оның қызметкерлерін қашуға немесе эвакуациялауға мәжбүр етті. Конго Демократиялық Республикасының нашар саяси және экономикалық жағдайына байланысты қаржыландырудың жетіспеушілігі де қиындық тудырды. Аймақтағы экожүрек туризмді дамыту арқылы қаржыландыруды арттыруға және халықтың хабардарлығын жақсартуға үміт тігілуде.

Қорғау

Епулу қорғанысы мен зерттеу орталығы орналасқан жабайы табиғат қорығы Епулу өзенінің бойында орналасқан. Бұл нысан 1928 жылы американдық антрополог Патрик Путнам құрған лагерьге дейін барып жетеді, онда жабайы окапилер тұтқындалып, Америка мен Еуропа зоопарктарына жіберілді. 2012 жылға дейін ол бұрынғы қызметін атқарып келді, бірақ мүлдем басқа әдістемемен, себебі окапилер Конгода қалды. 2012 жылы бүлікшілердің шабуылы салдарынан орталықтағы тұтқындағы окапилер қаза тапты және қауіпсіздік мәселелері болған жағдайда қорықтағы жабайы окапилерді сақтауға толыққанды назар аударуға шешім қабылданды. 2021 жылдың маусым айындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Конго Демократиялық Республикасы жөніндегі сарапшылар тобының баяндамасында Бандегайдодан оңтүстікке қарай 12 шақырым жерде, Окапи жабайы табиғат қорығында жартылай индустрияландырылған қазба жұмыстарының жүргізілуіне қатысты алаңдаушылық білдірілді. Кен өндіру Muchacha Ming Complex (MMC) кешенінің аумағында жүзеге асырылды, ол КДР-дің ресми кен кадастрынан рұқсат алған, ол қытай бизнесмені Конг Маохуайға тиесілі MCC Resources компаниясына қатысты. "Kimia Mining Investment sarl" компаниясы кен орнында жұмыс істеді. Қорықта кен өндіру заңсыз, және FARDC әскерлері кен орнын күзетіп тұрды, бұл конголық заңнаманы бұзу болып табылады. Сол айдың соңында конголық билік Мучаха кенішінен 31 кг алтынды (шамамен 1,9 миллион долларлық құнмен) тәркіледі. 2022 жылдан бері, Экологиялық қорғау жөніндегі заңдық және іздестіру кеңесі (CODELT) және Конгоның қоршаған орта және адам құқықтары жөніндегі кеңесі (ACEDH) сияқты үкіметтік емес ұйымдар қорықтағы табиғи жаңбырлы ормандарды жоюға кінәлі деп тау-кен жұмыстарын айыптайды.

Көтерілісшілердің шабуылдары

2012 жылдың 24 маусымында Пол Садала (лақабы Морган) басқарған май-май көтерілісшілерінің тобы Эпулу қорғау және зерттеу орталығына шабуыл жасап, тонап, өртеп жіберді. Олардың құрамында піл аңшылары мен заңсыз кеншілер болды. Шабуыл кезінде орталықтағы 14 окапидің 13-і өлтірілді (алғашқы шабуылда алған жарақаттарынан кейін соңғысы да қайтыс болды), сондай-ақ екі жабайы табиғатты қорғаушысы бар алты адам қаза тапты. Тамыз айының басында конголық армияның әскерлері мен конголық жабайы табиғат басқармасының күзетшілері келгеннен кейін қауіпсіздік жағдайы жақсарды және орталықты жөндеуге дайындық жұмыстары басталды. Әлемнің түкпір-түкпірінен түскен қаржылық көмектердің арқасында орталық шабуылдан кейін бір жыл өткен соң қайта салынды. Шабуыл жасағандардың бірнешесі де қаза тапты.