Кіріспе

Феникстегі аймақтық көлік жүйесі, Аризона штаты

Valley Metro Regional Public Transportation Authority, көбінесе Valley Metro деп танылатын, Феникс қалалық аймағының аймақтық қоғамдық көлік жүйесінің біріктірілген бренді болып табылады. Жүйе Valley Metro Bus деп аталатын барлық автобус тасымалдарын жүзеге асыратын бөлімшеге және Valley Metro Rail деп аталатын, аймақтағы жеңіл теміржол және трамвай тасымалдарын басқаратын бөлімшеге бөлінеді. 2016 жылы автобус және теміржол жүйесінің жалпы жолаушы саны 300 мың адамды құрады, яғни апта сайын шамамен 300 мың адам тасымалданды. Valley Metro – мүшелік ұйым. Көптеген қызметтер Үлкен Феникс аймағындағы жеке қалалар мен қала маңындағы елді мекендермен жеке қаржыландырылады және басқарылады. Бұл қалалар қызмет көрсетуді оңайлату және жолаушылар арасындағы жаңсақтықты азайту мақсатында Valley Metro брендіне бірігуге келісім берді. Әр қала RPTA директорлар кеңесіне өкіл тағайындайды, ал кеңес мүшелері арасынан бір жылдық мерзімге төраға, төраға орынбасары және қазынашы сайланады. Автобус тасымалдарын ең көп жүзеге асыратын екі оператор – Феникс қаласы және Өңірлік қоғамдық көлік басқармасы (негізінен Меса, Чандлер, Гилберт және Темпе қалаларындағы бірнеше қалалық маршруттар мен қызметтерді қамтиды). Глендейл қаласындағы айналымдық қызметті Глендейл қаласы тікелей басқарады, ал Скотсдейлдегі троллейбус айналымдық қызметтері Скотсдейл қаласымен шарттық негізде жүзеге асырылады. Глендейл және Пеория қалаларындағы қала ішіндегі арнайы көлік қызметтерін тиісті қалалар тікелей басқарады. RPTA клиенттерге қызмет көрсету, маркетинг және ұзақ мерзімді көлік жоспарлау жұмыстарын Феникс қаласының орталық ауданында орналасқан штаб-пәтерінен жүргізеді, ол барлық Valley Metro мүше қалаларымен бөліседі. Бірнеше мүше қалалардың аумағында жүретін кейбір маршруттардың қаржыландырылуы мен басқарылуы осы қалалар арасында бөліседі. RPTA қаражатының бір бөлігі мүше қалалар ұсынатын қызметтерді жақсартуға жұмсалады (2004 жылы өткен дауыс беру нәтижесінде транзиттік қаржыландыру үшін 1985 жылғы сату салығы ұзартылғандықтан, бұл көрсеткіш алдағы бірнеше жылда артуы күтілуде). Феникс қаласы жалғыз Valley Metro маршруттарының 73 пайызын басқарады (олардың бірнешеуі қала маңындағы қалаларға да қызмет көрсетеді).

Тарих

RPTA 1985 жылы Феникс аймағының сайлаушылары жергілікті тас жол желісін кеңейту және қоғамдық көлікті дамыту үшін сату салығын жарты пайызға арттыруды мақұлдағаннан кейін құрылды. Содан кейін RPTA Аризона штатының заңдарына сәйкес тіркелді. Ол кезде Феникс аймағындағы көліктің басым бөлігін Феникс көлік жүйесі (Phoenix Transit System) жүзеге асырды, ал 1990 жылдар шамасында Меса (Mesa Sunrunner) және Скоттсдейл (Scottsdale Connection) сияқты бірнеше автобус қызметтері іске қосылды. Valley Metro, бірыңғай аймақтық көлік жүйесі ретінде, 1993 жылға дейін өз брендімен жұмыс істеуді бастамады, ол кезде RPTA директорлар кеңесі төменде сипатталғандай атауын, логотипін және түс схемасын таңдады. Осы кезде Феникс көлік жүйесі және Меса Санраннер Valley Metro болып қайта аталды, сондай-ақ RPTA басшылығымен бірнеше жаңа бағыттар ашылды. RPTA құрылғанға дейін Феникс көлік жүйесінің автобус бағыттарының құрылымы нөмірлеу және маршруттар тұрғысынан мүлдем өзгеше болды. Бұрын көлік жүйесі «орталықтан таралатын» (hub-and-spoke) құрылымға негізделген, көптеген бағыттары Феникс қаласының орталық бөлігінен басталатын. Бұл бағыттардың көпшілігі Орталық даңғылмен екіге бөлінді, оны қала орталығына жету үшін пайдаланды. Мысалы, Ван Бюрен көшесінің батыс жағы 3W бағытымен, ал шығыс жағы 3E бағытымен қамтылды. Көптеген автобус бағыттары Феникс көшелік теміржолынан мұра еткен, көбінесе ретсіз болған, бірақ уақыт бойынша тағайындалған жүйеге ие болды (мысалы, 0 Орталық бағыты бастапқыда 5 бағыт ретінде саналды). Экспресс бағыттары 80-90 жылдары нөмірленді (мысалы, Скоттсдейлге қатынайтын 510 бағыты бастапқыда 90 бағыты ретінде саналды, бүгінде ол 90 Dunlap/Cave Creek бағытына тағайындалған). 1980 жылдардың ортасында бағыттардың құрылымы өзгертіліп, қазіргі жүйенің негізі қаланды. Көптеген бағыттар қайта құрылды, осылайша олар қала орталық терминалында емес, бір көшеде қалуына мүмкіндік берді. Бірнеше көшеде жүретін бағыттар да бөлінді (мысалы, 22 Camelback Crosstown бағыты бүгінгі 50 және 72 бағыттарының бөліктерін қамтиды). Бағыттарды нөмірлеу жүйесі оңайлатылды, сондықтан автобус бағыттары олар жүретін көшенің блогының нөміріне сәйкес нөмірленді. Мысалы, 50 Camelback бағыты көбінесе 5000 блокта орналасқан Camelback жолында жүретіндігі үшін нөмірленген. 80-90 жылдары бағыттарды нөмірлеудің нәтижесінде экспресс бағыттары 500 сериясына қайта нөмірленді, олар бүгінге дейін солай. 500 сериялы экспресс бағыттарының екінші цифры автобустың баратын қалалық аймақтың аймағын көрсетеді (мысалы, 510 сериясы Скоттсдейлге, 530 сериясы Месаға, ал 570 сериясы Солтүстік-Батыс аймағына қатынайды). Толық «супержелі» (supergrid) құрылымына эволюция бүгінге дейін жалғасуда, бағыттардың тармақтары циркуляторлармен ауыстырылады немесе жаңа бағыттарға бөлінеді.

Түстер сұлбасы

Бастапқыда, Valley Metro-ның алдыңғыларының бірі – Phoenix Transit System автобустары, қызғылт сары және қызғылт түсті жолақтармен боялған, ал бүкіл қабырғаларында, артқы және алдыңғы жағында «Тико» деп аталатын логотип орналасқан. «Тико» – күн көзілдірігі мен сомбреро киген күн бейнесінде болған. 1980-жылдардың соңында бұл логотип жоғалып, автобустарда жай ғана «Феникс қаласының көлік жүйесі» деген жазу болды. 1993–1994 жылдары RPTA жасыл және күлгін түстерге өтті, жасыл жолақ пен жолаушылар жағында үлкен күлгін «V» әрпі, ал жүргізуші жағында керісінше бейнеленді. 2006 жылы C40LFR автобустарын жеткізу кезінде түстер схемасы жеңілдетілді. Бұл схема бұрынғысына ұқсас болды, бірақ «V» әрпі алынып тасталды (көп жағдайда автобустың ішінен көрінуге кедеріл келтірген), автобустың сыртында тек жасыл жолақ болды, Valley Metro логотипі автобустың алдыңғы, артқы және бүкіл қабырғасында көрсетілді, ал қабырғаларында «Valley» қызғылт түспен, ал «Metro» ақ түспен жазылды. 2006 жылдан бастап RPTA-ға жеткізілген барлық жаңа автобустардың ішкі бөлігі Лос-Анджелес округінің Метрополитендік көлік басқармасының (LACMTA) ішкі бөлігіне ұқсас, бірақ терезелері қараңғырақ, Transit TV жоқ (Phoenix қаласы мен Valley Metro Rail бөлімдерінен басқа Valley Metro бөлімдерінің барлығында жарнамаға тыйым салынған), және орындықтары көк түсті матамен қапталған (LACMTA автобустарында қолданылатын «радуга» түсті орындық матасынан өзгеше). 2006–2008 жылдары Phoenix қаласына жеткізілген автобустардың ішкі бөлігі 1993–2006 жылдары жеткізілген автобустарға ұқсас, бірақ RAPID қалааралық автобустарында қолданылатын орындық матасымен бірдей. 2008 жылдың 27 желтоқсанында Valley Metro 1993 жылдан бері қолданылып келген «V» логотипін жаңа логотипке алмастырды. Жасыл және күлгін түстер сақталды, бірақ жасыл түс ашық, ал күлгін түс қараңғырақ болды. Жаңа логотип, сондай-ақ жасыл және күлгін түстердің жаңа тоннары Valley Metro LINK магистральдық жылдам транзит қызметіне, сондай-ақ интерьердің жаңа түсті схемасына енгізілді. 2009 жылдың 30 қазанында Valley Metro екі New Flyer C40LFR автобусында жаңа схеманың демонстрациялық үлгілері ретінде қолданылатын тұжырымдамалық бояу схемасын ұсынды. Схема күміс түсті корпус пен алдыңғы дөңгелектің алдынан СЖҚ резервуарларының артқы жағына дейін созылатын жасыл және күлгін түсті иілімнен тұрды. Жүргізушілерге сауалнамалар жүргізіліп, алынған ақпараттар зерделенді. Бұл схема 2010 жылдан бастап салынған барлық RPTA автобустарына (LINK автобустарын қоспағанда) ресми түрде енгізілді. LINK автобустары осы схеманың өзгеше нұсқасын қолданды, күміс емес, күлгін түсті алдыңғы жағы бар. 2010 жылы Tempe қаласы жаңа Valley Metro схемасының нұсқасын бір New Flyer L40LFR автобусында күміс емес, жасыл түсті алдыңғы жағымен енгізді. Бұл 2011 жылы жаңа Flyer C40LFR автобустарынан бастап барлық Tempe автобустары үшін ресми схема болды. 2013 жылы Phoenix қаласы өзінің автопаркі үшін жаңа схеманы енгізді. Олар RPTA және Tempe автопарктерінен ерекшеленеді, өйткені автобустың корпусы көбінесе ақ түспен боялған, ал жасыл және күлгін түсті иілім автобустың алдыңғы және артқы жағына оралады. Бұл дизайнға өзгертулер терезелердің астындағы жарнамаларды орналастыру үшін жасалған болуы мүмкін, өйткені Phoenix қаласы – өзінің автопаркінде жарнамаларға рұқсат беретін жалғыз оператор (Valley Metro Rail-ден басқа).

РПТА аясында қызмет көрсетуді жақсарту

Valley Metro-ның алғашқы жылдары мен 1990-шы жылдары Финикс қалалық аймағы АҚШ-тағы транзиттік қызмет тек дүйсенбіден сенбіге дейін жұмыс істейтін ең ірі аймақ болды, жексенбі күні немесе сенбі күні кешке (сағат 20:00-ден кейін) қызмет көрсетілмейтін. Тіпті апта ішінде кейбір автобус бағыттары кешкі сағат 7-де немесе 8-де аяқталар еді. Бұл кесте Финикстің көптеген жұмыс істейтін халқы үшін үлкен қиындық тудырды (автобус жүрмейтін кезде кейбіреулері жұмысына қашықтан жаяу немесе велосипедпен баруға мәжбүр болды) және Финикс аймағына көшіп келгісі келетіндердің кейбіреулерін тоқтатқан болуы мүмкін. Бұл 2001 жылы өзгерді, ол кезде Valley Metro Финикс, Глендейл және Скоттсдейлде жексенбілік қызметке кеңейді, Темпеде 1999 жылдан бері жексенбілік қызмет бар (бұл көп жағдайда 2000 жылғы Транзит аймақтық көлік жоспарының (RTP) мақұлдануының нәтижесінде болды, ол Финикс қаласында жаңа 0,4 пайыздық сату салығын енгізді, ал басқа қалалар да осыған ұқсас шараларды бір уақытта мақұлдады). 2002 жылы Темпе және Скоттсдейл қалалары Valley Metro брендін біріктіру және шатасуды азайту мақсатында BOLT (Жергілікті көліктің жақсы нұсқалары) және Scottsdale Connection жүйелерін Valley Metro жүйесімен біріктірді (әсіресе Қызыл желі бойында, оны Феникс және Темпе басқарды және Valley Metro және BOLT брендті көліктерді пайдаланды). BOLT автобустарының барлығы стандартты Valley Metro түстеріне боялды (бірақ олардың ішкі жабдықталуы басқа Valley Metro автобустарынан өзгеше), ал Scottsdale Connection автобустары жаңа автобустармен ауыстырылды. Алайда, бірігуге дейін бұл жүйелер Valley Metro Bus Book-та көрсетілген және жүйедегі қалғандарымен бірдей тарифтік саясатты ұстанды, яғни, негізінен, басқа бренд болды. Сонымен қатар, 2004 жылы 400-ші ұсыныс қабылданды, ол бастапқыда тас жолдарға ғана бөлінген жарты центтік сату салығын ұзартты. Салық қайта қаралып, тек тас жолдарды ғана емес, сонымен қатар "супержелілік" автобус қызметін (Финикстің желілік көшелері бойында шоғырланған), автобуспен жылдам транзитті және жеңіл рельстік жолдарды кеңейтуге қаржыландыру үшін бөлінді. 2008 жылдың күзіне дейін қызмет көрсету аймағының қалған бөлігінде жексенбілік қызмет жоқ еді, 72-ші бағыттың (төменде қараңыз) Чандлерге, 156-шы бағыттың Чандлер арқылы өтетін бөлігіне және 61-ші және 96-шы бағыттарға ерекшелік жасалды, олар 2008 жылдың шілдесінде Меса қаласының таңдалған бөліктерінде тұрақты жексенбілік қызмет көрсетуді бастады. 2018 жылдан бастап, Шығыс аймағында 104 Алма мектебі, 120 Меса драйві, 128 Стейпли драйві, 136 Гилберт жолы және 140 Рей жолынан басқа барлық жергілікті бағыттарда жексенбілік қызмет көрсетіледі. 2018 жылдан бастап 45 Бродвей және 77 Базалық бағыттары жексенбі күндері Месаға қызмет көрсетпейді, ал 96 Добсон бағыты жексенбі күндері Чандлерге қызмет көрсетпейді.

Транзит 2000 жеңіл теміржол жобасы

2000 жылы Финикс қаласындағы сайлаушылар 0,4 пайыздық салықты көздейтін «Транзит 2000» аймақтық көлік жоспарын (АҚЖ) мақұлдады. Оның мақсаты жергілікті автобус қызметін жақсарту, сондай-ақ автобус жедел транзиті мен жеңіл рельстік көлікті құру еді. Valley Metro Rail тарифтік түсімнің үштен бір бөлігін қамтамасыз етуді көздейді, ал АҚЖ 2025 жылға қарай бұл көрсеткішті 45%-ға дейін арттыруды күтеді. Жоспар болашақтағы рельстік көлік желілерін зерттеуді де қарастырды. Бұған қоса, ол 1989 жылғы жоспардан маршруттарды орналастыру және түс белгілеу жүйесін пайдаланды.

104-талап

2015 жылдың тамызында Феникс сайлаушылары 104-қадамды қабылдады, ол транзитке бөлінетін сату салығын 0,4%-тан 0,7%-ға дейін арттырды. Бұл 35 жыл ішінде 31 миллиард долларлық транзит жоспарын ішінара қаржыландыруға бағытталған. Жоспарға сәйкес, түскен қосымша қаражаттың жартысы автобус қызметіне, үштен бірі жеңіл рельстік көлікке, 7%-ы көшелерді жақсартуға, ал 10%-ы қарызды өтеуге жұмсалады. 68 шақырым жеңіл рельстік жол салу жоспарлануда.

Автобустар қызметі

Valley Metro Финикс аймағындағы Финикс, Меса, Темпе, Глендейл және Марикопа округінің басқа да аймақтарында жеке компаниялар арқылы автобус бағыттарын іске асырады. Оларға қала көшелеріндегі белгілі бір бағыттар, қала маңындағы экспресс автобустар, RAPID автобустары, сондай-ақ Финикс, Глендейл, Темпе, Меса, Авондейл және Скоттсдейлдің кейбір аудандарындағы айналма жолдар кіреді.

Жеңіл рельс

Valley Metro Rail Финикс, Темпе және Меса қалалары арасындағы маршрутты пайдаланады. Жүйе соңғы рет 2019 жылдың мамыр айында кеңейтілді, ал қазіргі кезде жобалау немесе құрылысқа дайындық кезеңінде төрт қосымша кеңейтім жоспарлануда, олардың ашылу мерзімі 2018 жылдан 2030 жылға дейін күтілуде. Болашақ кеңейтімдерге Базелин жолы мен Desert Sky Mall-ға қызмет көрсету кіреді, екеуі де Финикс қаласында орналасқан.

Трамвай

Темпе трамвайы, аймақтық көлік карталарында "Трамвай желісі" деп белгіленген, Valley Metro Rail жүйесінің трамвай тармағы болып табылады. Ол қаланың орталық аймандарының әртүрлі бөліктерін, сондай-ақ Аризона мемлекеттік университетінің Темпе кампусын және Valley Metro Rail негізгі желісін қамтитын 3 мильдік (4.8 шақырымдық) жол бойында 14 аялдамаға қызмет көрсетеді.

Саяхаттасу

Басқа жол жүру мүмкіндіктері Вали Метроның Ридшер бөлімімен үйлестіріледі, ол Марикопа округімен және Марикопа үкіметтері қауымдастығымен жасалған келісімшарттар арқылы қаржыландырылады. Ридшер командасының басты жұмысы – Марикопа округінің Саяхатты азайту бағдарламасы, ол аңғардың барлық айманындағы ауаның ластануын және шығарындыларын азайтуға бағытталған. 50 немесе одан көп штатты жұмыспен қамтыған кез келген жұмыс беруші осы бағдарламаға қатысуға міндетті, ол қызметкерлерді қоғамдық көліктің басқа түрлерін пайдалануға итермелейді. Аризона штатының мемлекеттік органдарында жұмыс істейтін және аңғарда тұратын 25 000 қызметкердің өздерінің жеке Ридшер бөлімі бар, ол "Капитолийлік Ридшер" деп аталады.