Кіріспе

Антителоның мақсатты антигендегі байланысу орнын анықтау

Иммунологияда эпитоп картасы – антидененің мақсатты антигендегі (әдетте, ақуыздағы) байланысу орнын немесе эпитобын эксперименттік жолмен анықтау процесі. Антителоның байланысу орындарын анықтау және сипаттау жаңа терапиялық препараттарды, вакциналарды және диагностикалық құралдарды табуға және жасауға көмектеседі. Эпитоптарды сипаттау антителоның байланысу механизмін түсінуге көмектеседі және зияткерлік меншікті (патенттік) қорғауды күшейте алады. Эпитоптарды эксперименттік түрде карталаудан алынған деректерді сенімді алгоритмдерге енгізуге болады, бұл B жасуша эпитоптарын тізбек немесе құрылымдық деректерге сүйене отырып, компьютерде болжауды жеңілдетеді. Эпитоптар көбінесе екі классқа бөлінеді: сызықтық және конформациялық/үзілісті. Сызықтық эпитоптар ақуыздағы аминқышқылдарының үздіксіз тізбегімен қалыптасады. Конформациялық эпитоптар бүктеліп қалған 3D құрылымда жақын, бірақ ақуыз тізбегінде алыс орналасқан аминқышқылдарынан қалыптасады. Конформациялық эпитоптарға кейбір сызықтық сегменттер де кіре беретінін ескеру керек. B жасуша эпитоптарын карталау бойынша жүргізілген зерттеулер антигендер мен антиденелер арасындағы, әсіресе аутоантиденелер мен қорғау антиденелері (мысалы, вакциналарда) арасындағы көптеген өзара әрекеттесулер үздіксіз эпитоптарға байланысуға байланысты екенін көрсетеді.

Антителоларды сипаттау үшін маңызы

Эпитоп картасы әсер ету механизмі туралы ақпарат беру арқылы терапиялық моноклоналды антиденелерді (mAb) әзірлеуде маңызды құрамдас бөлік болып табылады. Эпитоп карталау mAb-тың функционалдық әсерін қалай жүзеге асыратынын анықтай алады, мысалы, лигандтың байланысын бұғаттау арқылы немесе ақуызды функционалды емес күйде ұстап тұру арқылы. Көптеген терапиялық mAb тек ақуыз өзінің табиғи (дұрыс бүлінген) күйінде болған кезде ғана болатын конформациялық эпитоптарды нысаналайды, бұл эпитоп картасын жасауды қиын етеді. Эпитоп карталау, иммунизацияның ұзаққа созылатын әсерін қамтамасыз ететін антигендік элементтерді (эпитоптарды) анықтау арқылы, чикунгунья, денге, Эбола және Зика вирустары сияқты кең таралған немесе қауіпті вирустық патогендерге қарсы вакциналарды әзірлеуде шешуші рөл атқарды. Сондай-ақ, көп суббұрышты ақуыздар (мысалы, иондық каналдар) жаңа дәрілерді табудың маңызды нысаналары болып табылады. Бұл күрделі ақуыздарды экспрессиялау және тазарту қиын болғандықтан, олардағы эпитоптарды анықтау қиынға соғады. Мембраналық ақуыздарда көбінесе қысқа антигендік аймақтар (эпитоптар) болады, олар липидтік екі қабаттың құрамында ғана дұрыс бүгіледі. Осы себепті, осы мембраналық ақуыздағы mAb эпитоптары көбінесе конформациялық болып келеді, сондықтан оларды картаға түсіру қиынырақ. Антиденелерді ажырату қабілеті, әсіресе жақсы зерттелген терапиялық нысаналарға (мысалы, PD1 және CD20) қарсы антиденелерді патенттеу кезінде маңызды, олармен бірнеше бәсекелес антиденелер арқылы күресуге болады. Антиденелердің патентке алуға қабілеттілігін растаудан басқа, эпитоп картасының деректері АҚШ-тың Патент және Сауда белгілері бюросына ұсынылған антиденелердің кең ауқымды талаптарын қолдау үшін де пайдаланылды.