Кіріспе

Йодты босататын ерігіш кешен. Йодфор – йодтың суда ерітетін затпен, мысалы, беттік белсенді заттармен немесе повидон сияқты суда ерігіш полимерлермен (повидон йодын түзетін) кешенделген түрі. Бұл ерітіндіде еркін йодты босататын суда ерігіш материалды қамтиды. Йодфорлар йодты ерітетін затпен араластыру арқылы дайындалады, реакцияны жылдамдату үшін жылу қолданылуы мүмкін. Повидоннан басқа, поливинил спирті, крахмал туындылары (мысалы, декстрин кадексомер йодын түзетін), хитозан және целлюлоза да ерітетін заттар ретінде қолданылған.

Коммерциялық пайдалану

Ағынды йодофор сыра және шарап өндірушілер жабдықтар мен бөтелкелерді зарарсыздандыру үшін жиі қолданады. Оның басқа зарарсыздандырғыштардан басты артықшылығы – дұрыс пропорцияда қолданғанда шаю қажеттілігі туындамайды. Дегенмен, пластик бөлшектер мен жабдықтармен ұзақ тікелей жанасқанда, олар көзге жағымсыз қызғылт-қоңыр дақтар қалдыруы мүмкін. Ол әдетте әртүрлі концентрацияларда ұсынылады және қолдану алдында сумен сұйылтылады. Қаптамада тиісті сұйылту қатынасы көрсетіледі, көбінесе 1:1000 немесе 1:100. Зарарсыздандырылатын жабдық мұқият тазаланып, кемінде 2 минутқа ерітіндіде қалдырылуы керек. Сұйылтылған йодофор сүт өнеркәсібінде, әсіресе Ұлыбританияда, сауын залдарын дезинфекциялау үшін кеңінен қолданылады. Бұл дезинфекциялық құралды үздіксіз пайдалану Ұлыбританиядағы сиыр сүтіндегі жоғары йодид мөлшерін сақтауға көмектесті, бұл Ұлыбританияда зоб ауруын жоюда маңызды рөл атқарды.

Қолдану жөніндегі нұсқаулар

Иодофорлар қышқыл ортада (pH 2-ден pH 5-ке дейін) ең тиімді, бірақ pH 7-ге дейін тиімділігін сақтайды. pH 4-тен жоғарыласа, протеиндер оны біртіндеп белсенділігінен айырады және температура 50°C-ден жоғарыласа, йод газ күйінде буланып кететіндіктен белсенділігін жоғалтады. Оптималды концентрация – 2 минут контактілік уақытпен 200 мг/л еркін йод, ал тазартылған және кептірілген жабдықтар үшін 100 мг/л еркін йод. Тағамдық өнімдермен тікелей жанаспайтын жағдайларда концентрация 500–800 мг/л-ге дейін артуы мүмкін.

Адамға әсері

Қолда бар токсикологиялық деректерді қарастырғаннан кейін, [АҚШ ЭҚА] йод және йодофор кешендерінің ауыз жолымен, тері арқылы және ингаляция арқылы әсер ету жолдарымен өте төмен улы екендігіне қорытынды жасады.