Кіріспе
Тынық мұхитындағы дауыл маусымы
1997 жылғы Тынық мұхитындағы дауыл маусымы өте белсенді болды. Жүздеген адамның қаза болуына және жүздеген миллион долларлық зиянға әкелген бұл маусым, Тынық мұхитындағы ең өлімге жеткізген және ең қымбат дауыл маусымдарының бірі ретінде тарихқа енді. Бұл 1997–1998 жылдардағы ерекше күшті Эль-Ниньо құбылысының салдарынан болды. Маусым Тынық мұхитының шығысында 15 мамырда, ал орталық бөлігінде 1 маусымда ресми түрде басталды және 30 қарашаға дейін жалғасты. Бұл мерзімдер әдетте әр жылдың солтүстік-шығыс Тынық мұхитында тропикалық циклонның пайда болатын кезеңін белгілейді. Бірнеше дауыл құрлыққа тиді. Алғашқысы – «Андрес» тропикалық даулы, ол төрт адамның өліміне және тағы екі адамның жоғалуына себеп болды. Тамыз айында «Игнасио» тропикалық даулы бассейндік ерекше жолмен өтіп, оның қалдықтары Тынық мұхитының солтүстік-батысы мен Калифорнияда минималды зиян келтірді. «Линда» даулы тарихтағы ең күшті шығыс Тынық мұхиты даулы рекордын орнатты, бірақ 2015 жылы «Патрисия» даулы осы көрсеткішті басып өтті. Бұл дауыл құрлыққа тимесе де, Оңтүстік Калифорнияда үлкен толқындар тудырып, бес адамды құтқару қажет болды. «Нора» даулы АҚШ-тың оңтүстік-батысында су тасқыны мен зиян келтірді, ал «Олаф» екі рет құрлыққа тиіп, он сегіз адамның өліміне және бірнеше адамның жоғалуына себеп болды. «Паулин» даулы Мексиканың оңтүстік-шығысында жүздеген адамның қаза болуына және рекордтық зиянға әкелді. Сонымен қатар, «Олива» және «Пака» супер тайфундары аймақта пайда болып, Халықаралық дата сызығын кесіп өтіп, Тынық мұхитының батысында елеулі зиян келтірді. Маусымда 5-санатты «Линда» және «Гильермо» даулы болды. Маусымдық белсенділік орташа деңгейден жоғары болды. Маусым 17 аталатын дауылды тудырды, бұл қалыпты көрсеткіштен сәл жоғары. Жыл сайынғы аталатын дауылдардың орташа саны – 15. 1997 жылғы маусымда 9 дауыл болды, ал орташа көрсеткіш 8 дауылды құрады. Сондай-ақ, орташа 4 дауылға қарағанда 7 күшті дауыл тіркелді.
Маусым қорытындысы
1997 жылғы Тынық мұхитындағы дауыл маусымы ресми түрде 1997 жылдың 15 мамырында Шығыс Тынық мұхитында, ал 1997 жылдың 1 маусымында Орталық Тынық мұхитында басталды және 1997 жылдың 30 қарашасына дейін жалғасты. Бұл мерзімдер әдетте әр жылдың қыркүйек-желтоқсан айларында Солтүстік-Шығыс Тынық мұхитында тропикалық циклондардың көп бөлігі қалыптасатын кезеңді белгілейді. Бірінші дауыл Андрес 1 маусымда пайда болды. Соңғы дауыл Пака 6 желтоқсанда Халықаралық күндік сызықты кесіп, Солтүстік-Батыс Тынық мұхиты алабына өтті. 1997 жылғы Тынық мұхитындағы дауыл маусымы сол кездегі күшті Эль-Ниньо құбылысының салдарынан өте активті болды. Эль-Ниньо желдің жылдамдығын азайтып, су температурасын көтереді, нәтижесінде Шығыс Тынық мұхитында тропикалық циклондардың пайда болуына қолайлы жағдайлар туады. Барлығы 24 тропикалық циклон тіркелді, оның ішінде бес атаусыз тропикалық депрессия болды. Тропикалық дауылға айналған қалған 19 тропикалық циклонның 10-ы дауыл статусына жетті (Батыс Тынық мұхиты алабына өткеннен кейін тайфун статусына жеткен Олива және Пака тропикалық дауылдары есепке алынбағанда). Сонымен қатар, он дауылдың жетісі Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 3-ші немесе одан жоғары санатқа жетіп, күшті дауылдарға айналды. Ұлттық дауыл орталығы дауыл маусымдарын қалыптыдан жоғары, қалыптыға жақын және қалыптыдан төмен деп бағалау үшін жинақталған циклон энергиясын (ACE) пайдаланады. Осы маусымның жалпы ACE көрсеткіші Шығыс Тынық мұхитында 160*104 kt2 құрады, бұл осы маусымды қалыптыдан жоғары деп сипаттауға мүмкіндік береді.
Андрес тропикалық дауыл
Андрес 1 маусымда бірте-бірте ұйымдасып, 1-Е тропикалық депрессияға айналды. Келесі күні тропикалық дауылға дейін күшейіп, бастапқы циркуляцияның солтүстік-батысында екінші циркуляция қалыптасты. Бірақ, бұрынғы циркуляция басымдық танытып, Андрес сәл күшейді. Қысқа ғана уақыт бойы солтүстік-батысқа қалыпты бағытта жылжығаннан кейін, Андрес батыс желдерімен қауіп төндіріп, Орталық Америкаға жеткен алғашқы дауылға айналды. Бастапқы болжам бойынша, ол құрлықтан өтіп Кариб теңізіне шығуы керек еді, бірақ Андрес оңтүстік-шығысқа бұрылып, жағалаумен қатарласа қозғалды. Шығыс Тынық мұхитындағы дауылдар тарихында бұндай жолмен жылған алғашқы оқиға осы болды. Кейін Андрес солтүстік-шығысқа қайта бұрылды. Ол депрессияға дейін әлсіреп, 7 маусымда Сан-Сальвадор маңына құрлыққа шығып, жақын арада тарап кетті. Зардап шеккендердің арасында хабарсыз жоғалған екі балықшы болды. Андрес салдарынан электр қуаты үзіліп, өзендер тасыды, бірнеше көлік апаты болды және шамамен он үйге зақым келді. Никарагуаның кейбір аймақтарында да зақымдар тіркелді.
Бланка тропикалық даулы
9 маусымда кең аумақты төмен қысым аймағынан Екі Е тропикалық депрессия пайда болды. Алты сағаттан кейін депрессия күшейіп, Бланка тропикалық дауылына айналды. Бұл жүйе жақсы шығыс ағысын дамытты және 45 миль/сағ (75 км/сағ) желмен ең жоғары қарқынына жетті. Алайда, оның айналымы анық болмады және әлсіреу басталды, нәтижесінде 12 маусымда Бланка депрессия деңгейіне төмендетілді. Ол көп ұзамай жабық айналымын жойды және таратылған деп жарияланды. Бланка Мексика жағалауының оңтүстігінен өте бергенде, Финча Чаябе/Марагаритас аймағында белгілі бір мөлшерде жауын-шашын жауды. Бланканың әсері минималды болғандықтан, едәуір зақым немесе құрбандықтар болған жоқ. Депрессия ешқашан құрлыққа тимеді.
Карлос тропикалық дауыл
22 маусымда, құрлықтан бірнеше жүз шақырым қашықтықта тропикалық толқынның әсерінен жаңбырлар көбейді. Үш күннен кейін терең конвекция жинақыланып, жүйе тропикалық депрессияға айналды. Жолақты құрылымдар күшейіп, шығыс ағыны жақсы байқалғанда, ол "Карлос" тропикалық дауылына қарқынды дамыды. Батысқа қарай жылжу барысында, Карлос суының салқындауына байланысты конвекция әлсірегенімен, желдің күшін жоғалтты. Ұзақ өтпей, желдің күшеюі Карлосқа кері әсер етіп, терең конвекциядан төменгі деңгейдегі орталық ашық қалды. Карлос 27 маусымның таңында депрессияға дейін әлсіреп, 28 маусымда тарап кетті. Дегенмен, бұлттар бірнеше күн бойы сақталды. "Карлос" Сокорро аралынан жақын жерден өтті, бірақ басқа құрлық аймақтарына қауіп төндірмеді. Зардап шеккендер мен келтірілген зиян туралы ешқандай хабарлама түспеді.
5 - Е тропикалық депрессиясы
29 маусым күні түстен кейін 5E тропикалық депрессия пайда болды. Ол батысқа қарай шарлап, тұрақсыз қозғалды. 1 шілдеде депрессия сәл әлсірегенімен, тез күшейді. 4 шілдеде ол құлдырап, ешқандай құрлыққа қауіп келтірмеді. 1 шілдеде Баха-Калифорнияның оңтүстігіндегі жоғары атмосфералық төмен қысымдық аймақ депрессияға кедерлес болып келген солтүстік-шығыстан соққан тік желдің күшін әлсідетіп, жүйенің орталығына жақын жерде терең конвекцияның қайта дамуына және NHC-нің ескертулер беруді жаңадан бастауына себеп болды.
Долорес даулымы
Шілде айының басында ауа райы бұзылуымен байланысты жауын-шашын белсенділігі артты. Тропикалық бұзылыс үшін қалыптыдан төмен жер бетіндегі қысымның нәтижесінде терең конвекция одан әрі күшейді және 5 шілдеде тропикалық депрессия 6 E пайда болды. Келесі күні тропикалық дауыл дәрежесіне жетіп, Долорес деп аталды. Желдің орташа күшті болуына қарамастан, желдің күшейіп, орташа тропикалық дауылға айналуымен бірге өте суық бұлттар қалыптасты. Батысқа қарай жылжып, 7 шілдеде Долорес маусымның алғашқы дауылына айналып күшін арттырды, көздің пішіні нашар болды. Екі күннен кейін Долорес одан әрі күшейіп, желдің ең жоғарғы жылдамдығына жетті, 1-санаттағы күшті дауылға айналды. Осы уақытқа дейін Долорес екі жылдан астам уақыттан бері 125° батыс бойлықтан өткен алғашқы дауыл болды. Содан кейін, дауыл суық суларға өткенде күшін жоғалта бастады. Спутниктік суреттерде көз жоғалып, онымен байланысты найзағай белсенділігі ыдырады. 10 шілдеде Долорес қайтадан тропикалық дауылға, ал келесі күні тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. Содан кейін циклон Орталық Тынық мұхиты дауылдар орталығының жауапкершілік аймағына (140°W бойлықтан батысқа қарай) өтті, минималды жауын-шашын тудырды. 12 шілдеде ол тарады. Бұл дауыл ешқандай құрлыққа қауіп төндірмеді.
Фелисия дауылы
13 шілдеде үлкен аумақта ауа райы бұзылды. 14 шілдеде ол Колимадағы Мансанильоның оңтүстігінде депрессияға ұласты. Энрикеге жақын болғандықтан, желдің қиылуы салдарынан күшеюі шамамен екі күнге кешікті. Бірақ, 15 шілде күні кешке батыс-солтүстік бағытта қозғалғанда тропикалық дауылға айналды. Күшейе беру кезінде, оның ортасы қалыптасты. Осыған байланысты 17 шілдеде Фелисия дауылға дейін күшейтілді. Оның дамуы қайтадан желдің күшеюімен тоқтатылды, нәтижесінде қарқындылығы тұрақталды. Желдің қиылуы азайғаннан кейін Фелисия күшеюге кірісті және дауылдың желдері күшейіп, қысымы 948 мбар (hPa) дейін төмендеді, осылайша ол 4-санаттағы дауылдың төменгі шегіне жатты. Желдің қиылуы үшінші рет күшейді, содан кейін ол салқын суларға көшті. Батыс-солтүстік бағытта қозғалғанда әлсіреуге кірісті. 20 шілдеде ол күшті дауыл статусын жоғалтты. Тропикалық дауылға дейін төмендетілгенге дейін 140°W координатасын кесіп өтті. Қатты желдің салдарынан Фелисия әлсіреп, 22 шілдеде тропикалық депрессияға дейін төмендетілді. Дауылдың салдарынан зардап шеккендер мен қаза тапқандар туралы хабарламалар түспеді.
Тропикалық депрессия 1-С
Тропикалық депрессия "Бір С" 26 шілдеде соңғы үш күн бойы ұйымдасу белгілерін көрсеткен бұзылыстан пайда болды. Ол батыс-оңтүстік бағытта қолайсыз жағдайда қозғалды. 27 шілде күні таңертең жоғары атмосфералық қатты желдің әсерінен тарап кетті. Бұл жүйе ешқашан құрлыққа тимегендіктен, зақым туралы хабарламалар түспеді. "Гиллермо" кейіннен баяу әлсіреп, 8 тамызда тропикалық дауылға айналды. Ол 140° батыс бойламынан өтіп, Тынық мұхитының орталық бөлігіне енді. 10 тамыздың соңында депрессияға дейін әлсірегенімен, 24 сағаттан кейін жылы су аймағына тап болғанда қайтадан дауыл күшіне жетті. 15 тамызда екінші және соңғы рет әлсіреп, келесі күні экстратропикалық циклонға айналды. Дауылдың қалдықтары Тынық мұхитының солтүстік бөлігінде қайта бұрылып, Ванкувер аралының батысынан ізделді. Қалдықтары бірнеше күн бойы сақталып, оңтүстікке қарай итерілді, содан кейін 24 тамызда Калифорния жағалауындағы орта ендіктегі циклонға сіңірілді.
Игнасио тропикалық дауыл
Тропикалық дауыл Игнасио алғаш рет 17 тамызда ауа райы бұзылған аймақта депрессия ретінде қалыптасты. 12 сағаттан кейін ол тропикалық дауылға ұласты. Тропикалық циклонның пайда болған орны, әдеттегідей Шығыс Тынық мұхитында тропикалық циклон қалыптасатын жерлерден солтүстікке және батысқа қарай орналасқан. Игнасионы бағыттайтын ағымдар оны солтүстікке қарай итерді, онда желдің бұрылысы және судың салқындауы байқалды. Игнасионың жылдамдығы сағатына 65 км-ден аспады, содан кейін 18 тамызда депрессия деңгейіне төмендеді. Ол 24 сағаттан кейін экстратропикалық циклонға айналды. Кейіннен Гильермо даулының қалдықтарымен байланысты циклон оны сіңіріп алды. 97 тас жолындағы су тасқынынан қалдықтардың шамамен 1 км және 2 метр тереңдікте ағыны тіркелді. Олар АҚШ-тың Вашингтон штатына дейін жаңбыр әкелді. Калифорнияның орталық бөлігіндегі найзағайлар электр қуатын үзіліске ұшыратты. 30 сағат бойы ең жоғары қарқындылығын сақтағаннан кейін, ол солтүстік-батысқа қарай жылжыды және желдің күшеюіне тап болды, нәтижесінде желдің жылдамдығы 24 сағат ішінде төмендеді. Химена 30 тамызда Орталық Тынық мұхиты бассейніне кіргеннен кейін көп ұзамай толығымен ыдырады, құрлыққа қауіп төндірмеді. Олива 6 қыркүйекте Уэйк аралының оңтүстігінен өтті, онда қатты жаңбыр жауды, бірақ зақым келтірмеді. 7 қыркүйекте Олива күшті күшею кезеңін бастады, 8 қыркүйекте тайфунға, ал сегіз сағаттан кейін – супер тайфунға айналды. Олива екі күннен астам уақыт бойы осы күйде тұрды. Әлі де күшті тайфун болғанда, Олива Солтүстік Мариана аралдарының жанынан өтті. Содан кейін ол Жапонияға қарай бұрылып, әлсіреуге көшті. 16 қыркүйекте ол ең нашар тайфун ретінде құрлыққа шықты және сол күні тез ыдырады. Олива тайфуны 12 адамның өмірін қиып, 30 000 адамды баспанасыз қалдырды. Зардаптың жалпы сомасы 4,36 миллиард иенді ($50,1 миллион АҚШ доллары) құрады.
Кевин тропикалық дауыл
Кевин тропикалық дауыл Панаманың жанында даму белгілерін көрсетті, ал Тынық мұхитына шыққаннан кейін анық айналым пайда болды. 3 қыркүйекте Бая Калифорнияның оңтүстік-батысында тропикалық депрессия ретінде жіктелді. Конвекция күшейіп, дауылдың шығысы жақсырақ анықталды. Соның салдарынан, 4 қыркүйек күні таңертең тропикалық дауылға айналды. Бірте-бірте күшейе келе, 5 қыркүйекте орта деңгейдегі тропикалық дауыл ретінде ең жоғары қарқынына жетті. Батысқа қарай жылжығанда, 12 сағат бойы қарқынын сақтап тұрды. Қоршаған орта қолайсыз болды, екі күннен кейін Кевин конвекция тоқтағандықтан депрессияға дейін әлсіреді. 7 қыркүйекте ерте тарап, ешқашан құрлыққа қауіп төндірмеді.
Линда дауылы
9 қыркүйекте тропикалық бұзылыс пайда болды және сол күні 14-Е тропикалық депрессияға айналды. Циклон солтүстік-батысқа қарай жылжып, 10 қыркүйекте тропикалық дауылға айналды. Линда тез күшейіп, келесі күні ортасы қалыптасып, қатты дауылға дейін жетті. 12 қыркүйекте Линда ең жоғары қарқынына жетті, максималды тұрақты жел жылдамдығы — оны Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 5-санатты қатты дауылға айналдырды— және ең төменгі қысым 902 мбар (902 гПа) құрады, бұл 2015 жылы Патрисия дауылы одан басып өткенге дейін тіркелген Тынық мұхитындағы ең күшті дауыл болды. Алайда, Линда көп ұзамай салқын суларға шығып, әлсіреуге кірісті, 16 қыркүйекте қатты дауыл статусынан төмен түсті. Содан кейін ол баяу әлсіреп, 17 қыркүйекте тарап кетті. Линда Сокорро аралынан өте жақын жермен өтті.
Марти тропикалық дауыл
10 қыркүйекте ауа райының бұзылу аймағы пайда болды. Екі күннен кейін конвекция күшейіп, жүйе жақсы ұйымдасты, содан кейін 12 қыркүйек күні кешке 15-ші тропикалық депрессияға айналды. Батысқа қарай баяу жылжып, 14 қыркүйек күні таңертең тропикалық дауылға дейін күшейді. Сол күні жүйе ең жоғары қарқынына жетті, ал дауылдың жылдамдығы одан әрі төмендеді және оңтүстікке бұрылды. Кейін ол күшті желдің әсеріне тап болды, нәтижесінде 15 қыркүйекте депрессияға дейін әлсіреді, оның орталық айналымы терең конвекциядан ығыстырылды. Желдің әсері азайды және 16 қыркүйек күні кешке тропикалық циклон тарап кетті. Құрбандықтар мен зардаптар болған жоқ.
Нора даулымы
12 қыркүйекте Тынық мұхитына үлкен аумақты қозғалтқан ауа райының бұзылуы келді. 16 қыркүйекте ол 16E тропикалық депрессиясына айналып, тез арада тропикалық дауылға күшейді. 18 қыркүйек күні таңертең инфрақызыл суреттерде анық емес, жапырылғандай көзге көрінетін ортасы пайда болды. Ұзақ өтпей, оның желдері күшейіп, Нора деп аталды және 4-санатқа жетті. Содан кейін су температурасының өзгеруіне тап болып, күші ауытқып тұрды. Кейіннен, бір ойыс Нораны солтүстікке қарай тартып, дауылдың жылдамдығын арттырды. 1-санатқа дейін әлсіреген Нора Солтүстік Бажа Калифорнияға құрлыққа шығып, АҚШ-қа кіргенде тропикалық дауыл күйінде қалды. Бірақ сол кезде терең конвекцияның көп бөлігі солтүстік-шығысқа ығысты. Нора Аризонада тарап кетті, бірақ оның қалдықтары солтүстікке қарай жылжуын жалғастырды. Нора ураганы 1976 жылғы Кэтлиннен бері Құрама Штаттарға дауылдық жел әкелген алғашқы Тынық мұхиты ураганы болды. Мексикада Нора жоғары толқындар, су тасқыны және ауыр зақымдар келтірді. Көптеген үйлер қирады. АҚШ-та жаңбыр көп жауып, зақым шамамен бірнеше жүз миллион долларды құрады. Бірнеше жүз адам үйсіз қалды, Аризонада жел мен су тасқынынан зардап шекті. Нора Мексикада екі адамның өмірін алды, ал Калифорнияда бірнеше тікелей емес өлім жағдайлары тіркелді. Олаф тропикалық депрессия ретінде батысқа қарай, теңізге қарай жылжыды. Бастапқы мәліметтер бойынша, Олаф алты күн бойы жоғалып кеткен деп есептелді. Алайда, ураганның аяқталуынан кейін бірнеше ай өткен соң жарық көрген тропикалық циклон туралы есепте, ол барлық уақытта тропикалық циклон болып қалып қойғаны айтылды. Сәл күшейгеннен кейін, 5 қазанда Олаф Паулин ураганының әсерінен оңтүстік-шығысқа қарай жылжыды. Олаф солтүстікке бұрылып, 12 қазанда Мансанильо, Колима маңында екінші рет құрлыққа тропикалық депрессия ретінде шықты. Олафтың беттік айналымы әлсіреп, қалдықтары теңізге қайта оралды, бірақ қайта дамымады. Бірнеше адамның жоғалғаны хабарланды. Оның көп бөлігі алғашқы құрлыққа шығу кезінде келген зақымдардан болды.
Паулин дауылы
3 қазанда ерекше дауылды ауа райы пайда болды. Ол шығысқа қарай жылжып, жақын арада төмен қысым аймағы қалыптасты. 5 қазанда ол 18E тропикалық депрессиясы ретінде тіркелді. Келесі күні таңертең ол Паулин тропикалық дауылына күшейді. 7 қазанда дауылдың көзі анық байқалды, соның салдарынан Паулин қысқартылып, дауылға дейін жетті. Қолайлы жағдайда циклон тез күшейіп, 4-санатты күшке жетті. Күшінің өзгеруінен кейін, құрлыққа тиген кезде 9 қазанда Паулин 2-санатқа дейін әлсіреген болатын. Ол солтүстік-батысқа қарай жылдамдықпен қозғалды және таулы аймақтан өтті. Таулар Паулиннің айналымын бұзды және дауылдан ылғалды сығып алды. Паулин 10 қазанда Халиско штатының үстінде тарап кетті. Паулин даулы маусымның ең қауіпті дауылы болды. Күшті жаңбырдың салдарынан болған көшкін мен су тасқыны трагедиялық өлімге алып келді және мыңдаған адамды баспанасыз қалдырды. Кем дегенде 230 адам қаза тапты. Қызыл Крест 400 адамның қаза болғанын хабарлады, бірақ бұл Мексика билігі тарапынан жоққа шығарылды. Паулин Мексикада 1976 жылғы Лиза дауылынан бері болған ең қасіретті дауыл болды.
Тропикалық депрессия үш-С
140° батыс бойламында тропикалық бұзылыс пайда болды. 6 қазанда ол Тропикалық депрессия 3C-ге айналды. Су температурасы жоғары болды және желдің жылдамдығы орташа деңгейде болды. Дегенмен, депрессия қарқынды дамымай, батысқа қарай баяу жылжыды және келесі күні тарап кетті. 31 қазанда атмосфералық конвекция күшейгеннен кейін, CPHC ескертулер жариялады және жүйені Тропикалық депрессия 4C деп атады.
Дауыл ағаштарды құлатты, жақында жөнделген жолдарды шайып кетті және кейбір шағын елді мекендерде байланысты үзіліске әкелді. Мексикада құрлыққа түскен жерге жақын Астата/Сан-Педро-Хуамелукада белгілі бір мөлшерде жаңбыр жауды. Ешкім қаза болған жоқ. Пака батысқа қарай жылжу кезінде құрғақ ауа мен желдің жылдамдығының өзгеруі оның дамуына кедерес келтірді, ол 6 желтоқсанда дата сызығын кесіп өтіп, Кваджалейн аймағынан өтті. Желдің күші одан әрі артты және екі рет 5-санатты тайфун деңгейіне жетті. Пака супер тайфун ретінде 17 желтоқсанда Гуам аралынан өте жақын жерден өтіп, ауқымды зардаптарға себеп болды. Содан кейін Пака қолайсыз жағдайға тап болып, 22 желтоқсан кешінде толығымен тарап кетті.
Маусымдық әсерлер
Бұл 1997 жылғы Тынық мұхиты маусымында қалыптасқан барлық тропикалық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, мерзімі (аймақ ішінде), ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың жалпы саны көрсетілген. Қашандағы қазалар қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес қазаға жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қазалар дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысым аймағы болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомалары 1997 жылғы АҚШ долларымен есептелген.