Мамаду Диа – Сенегалдың тұңғыш премьер-министрі (1957-1962). Өмірбаяны, саяси мансабы, президент Сенгорға қарсы әрекеттері туралы ақпарат. Сенегал тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сенегалдың 1-ші премьер-министрі
1st Prime Minister of Senegal
Мамаду Диа (18 шілде 1910 – 25 қаңтар 2009) – Сенегал саяхатшысы, 1957 жылдан 1962 жылға дейін Сенегалдың тұңғыш премьер-министрі қызметін атқарған. Ол президент Леопольд Седар Сенгорды құлату үшін әскери төңкеріс жасауды жоспарлап отыр деген күдікпен отставкаға кетуге мәжбүр болды және кейін түрмеге қамалған.
Mamadou Dia (18 July 1910 – 25 January 2009) was a Senegalese politician who served as the first Prime Minister of Senegal from 1957 until 1962, when he was forced to resign and was subsequently imprisoned amidst allegations that he was planning to stage a military coup to overthrow President Léopold Sédar Senghor.
Ерте өмір және білім
Ауылдық жерде дүниеге келген Мамаду Диа 1910 жылғы 18 шілдеде Сенегалдың Тиес аймағындағы Хомболеде туған. Оның әкесі, бұрынғы әскери қызметші, кейін полиция қызметкері болған, суфилік ислам дінін ұлына жеткізуде маңызды рөл атқарды және Диа үшін туралықтың үлгісі болды. Сент-Луистегі Бланшо бастауыш мектебінің түлегі Диа ресми білімін Құран мектебінде бастап, 1920-30 жылдары Француз Африкасының элитасын даярлаған Уильям Понти мектебінде батыстық білім алды. Кейін Париж университетінде экономика мамандығы бойынша жоғары білім алды. 1940 жылдардың басында саясатқа қадам басуға дейін (Виши режимі құлағаннан кейін ғана оған қызығушылық танытқан), ол журналист, мұғалім және мектеп директоры болып жұмыс істеді. "Африка, Бостандықтың бағасы" (2001, L'Harmattan баспасы) атты кітабында ол әкесіне тиесілі құжаттарды қарап, 1910 емес, 1911 жылғы шілдеде туғанын айтты. Бір мұғалім оның Уильям Понти мектебіне қабылдану үшін ресми құжаттарды өзгертіп, жасын дұрыс көрсеткен, әйтпесе ол конкурсқа қатысуға тым жас болар еді.
Of rural origin, Mamadou Dia was born in Khombole, in the Thies Region of Senegal, on 18 July 1910. His father, a veteran turned into a policeman, played a key role in transmitting the faith of Sufi Islam to his son and was an important example of rectitude for Dia. A former pupil of the Blanchot elementary school in Saint Louis, Dia began his more formal education in a Quranic school and transitioned into receiving a Western education at the École William Ponty, the principal training ground of the elite in French Africa in the 1920s and 30s. Eventually, he pursued graduate studies in economics at the University of Paris. Before entering politics in the early 1940s (becoming motivated to so only after the Vichy regime collapsed) , he worked as a journalist, teacher and school director. In his book “Africa, the Price of Freedom” (2001, edited by L'Harmattan) he stated his belief that he was born (according to some papers belonging to his father he had found) in July 1911, not 1910. A teacher altered official documents to allow him to pass the competition for the William Ponty school, as he would have been too young to compete otherwise.
Саяси мансап
Диа өзінің саяси мансабын 1947 жылы Батыс француз Африкасының (AOF) Ұлы кеңесіндегі жетекші ретінде және 1948 жылдан бастап Сенегалдық демократиялық блоктың (BDS) Бас хатшысы ретінде бастады. Ол 1948-1956 жылдары Франция Сенатында, ал 1956-1958 жылдары Франция Ұлттық Ассамблеясының депутаты болды, «Теңіз артындағы тәуелсіздер» (IOM) парламенттік тобында отырды. Сенгормен бірге Диа 1957 жылғы қаңтарда BDS-тен Африка конвенциясы партиясын (PCA) құрды. 1958 жылы француз президенті Шарль де Голль француз қауымдастығына қатысты референдум ұсынғанда, Диа мен Сенгор бұл ұсынысқа қарама-қарсы пікір білдірді: Диа Франциядан бөлінуді жақтады, ал Сенгор Сенегалды қауымдастықта ұстап тұруға үміттенді. Сенатор ретінде қызмет еткен екі мерзімінде Мамаду Диа Атлантикалық шартты ратификациялауға (28 шілде 1949), жеке білім беруді қолдайтын Мари заңын (12 қыркүйек) және Еуропалық көмір және болат қауымдастығын құру шартын ратификациялауға (1 сәуір 1952) дауыс берді. 1955 жылғы 26 наурызда ол Батыс Еуропа Одағына (WEU), Германиядағы оккупацияның аяқталуына, оның НАТО-ға кіруіне және Саар келісіміне қатысты жоспарларға қарсы дауыс берді. Алжирдегі төтенше жағдай режимі туралы заң жобасын (1 сәуірде) мақұлдады және округтік сайлау жүйесін қайта орнатуды көздейтін сайлау реформасы жобасына қатысты дауыс беруден бас тартты (15 қарашада). Ол сондай-ақ парламенттің белсенді мүшесі болды, жиі сөз сөйлеп, теңіз артындағы аумақтардың мәселелеріне ден қойды. Диа Сенегал мен Судан Республикасының (кейін Мали) Мали Федерациясының құлдырауына дейін басты тұлғалардың бірі (оның ішінде вице-премьер) болды. Сенегал тәуелсіздігі 1960 жылғы 20 тамызда ресми түрде жарияланғаннан кейін, ол Сенегал Республикасының президенті Сенгормен бірге премьер-министр болды. Сенгор, негізінен ислам елдегі католик болғандықтан, өзінің орынбасары ретінде кең танылған және қабілетті мұсылманды бағалады. Алайда, Дианың премьер-министрлік қызметі көбінесе даулы болды және оның радикалды социалистік көзқарастары көбінесе орташа Сенгордың пікірлерімен келіспеді.
Dia embarked on his political career in 1947 as a leader in the Grand Council of the Afrique occidentale française (AOF) and as Secretary General of the Senegalese Democratic Bloc (BDS) from 1948. He served in the French Senate from 1948 to 1956 and as deputy in the French National Assembly from 1956 to 1958, sitting with the parliamentary group of Overseas Independent (IOM). With Senghor, Dia formed the African Convention Party (PCA) in January 1957 from the BDS. When French President Charles de Gaulle proposed a referendum on the French community in 1958, Dia and Senghor held opposite views of the proposal: Dia favored breaking with France, whereas Senghor hoped to keep Senegal in the community. During his two terms as a senator, Mamadou Dia voted for the ratification of the Atlantic Pact (July 28, 1949), the Marie law favorable to private education (September 12), and the ratification of the Treaty establishing the European Coal and Steel Community (1st April 1952). On March 26, 1955, he opposed plans relating to the WEU, the end of the occupation in Germany, its entry into NATO, and the Saar Agreement. It approved the draft law on state of emergency in Algeria (1 st April) and abstained on the draft electoral reform restoring the district election (15 November). He was also an active member of parliament, being a frequent speaker and devoting himself to the concerns of the overseas territories. Dia was one of the main figures (namely, the Vice Premier) of the abortive Mali Federation of Senegal and Sudanese Republic (later Mali) until its collapse. Once Senegalese independence became official on August 20, 1960, he became Prime Minister, in tandem with Senghor as President of the Republic of Senegal. Senghor, as a Catholic in a largely Islamic country, valued having a widely connected and able Muslim as his deputy. However, Dia’s time as Prime Minister was often controversial and his radical socialist views often clashed with those of the more moderate Senghor.
Сенгордан кету және тұтқындалу
Заң шығарушы органға екі жылдан астам қатысқаннан кейін Мамаду Диа президент Сенгорға қарсы төңкеріс жасауға тырысқаны үшін айыпталды. Бірақ айыптаушылар өз талаптарын нақты дәлелдермен растамады. Ол кезде бұл жаңа құрылған мемлекеттерде билікті бөлісудегі қиындықтардың классикалық мысалы ретінде қарастырылды: Диа екі басшылық парламенттік жүйеде мемлекеттің билігін (экономика және ішкі саясат оның құзырында болса, сыртқы саясат президенттікі) бейнеледі. Экономика жөніндегі екі адамның әртүрлі пікірлері олардың арадағы жікке үлкен үлес қосты: либералдық және Францияға жақын, консервативтік және патриоттық бағыттар арасындағы күрт айырмашылық болды. Шындығында, Диа өзінің 1960 жылы жарық көрген «Қара Африка экономикасы туралы ойлар» атты кітабында айтқан кейбір идеяларын іске асыра бастады. Осының нәтижесінде, жер жаңғағы саудасын бақылап, француз мүдделеріне қарсы тұрған ықпалды діни көшбасшылар – Марабуттардың алаңдаушылығын тудырды. Екі бұрынғы саяси одақтас арасындағы қақтығыстың салдарынан, Сенгор қолдаған депутаттар тобы үкіметке, яғни Диаға сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізді. Ол өкілдік өкілеттіктерін пайдаланып, парламент ұсынысқа дауыс беруге үлкермес бұрын армияға ғимаратты жабуға бұйрық берді. Сенгор Диа төңкеріс жасауға тырысқанын мәлімдеді және әскерді жұмылдырды, олар толығымен Сенгордың жағына қосылды. Диа мен оның бірнеше министрлері тұтқындалды және мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталды. Ақырында ол отставкаға кетуге мәжбүр болды және кейіннен өмір бойы түрмеге кесілді. Бастапқыда шығыстағы Кедугу қаласында түрмеге қамауға алынған ол 1974 жылдың 27 наурызында президент Сенгордың кешірімімен босатылды және 1976 жылы рақымшылыққа ие болды.
After slightly more than two years of participation in the legislature, Mamadou Dia was accused of plotting a coup against President Senghor. However, the accusers did not produce definitive evidence of their claim. It was taken at the time as a classic example of the difficulties of power sharing in newly formed states: Dia embodied the summit of the State in a two headed parliamentary system (economic and internal policy for him, foreign policy for the President). The pair's different views concerning the economy contributed greatly to their split: there was a serious liberal and pro French versus conservative and patriotic policy divide. In fact, Dia began to implement some of the ideas he had articulated in his book Réflexions sur l'Économie de l'Afrique Noire (1960). In so doing, he caused concern among the Marabouts, powerful religious leaders who controlled the groundnut business and ran counter to French interests. As result of the grave power struggle between the two former political allies, a group of dissident parliamentarians whom Senghor supported tabled a motion of no confidence against the government—thus against Dia. He responded by invoking his executive powers and ordering the army to lock the assembly building before the parliament could vote on the motion. Senghor declared that Dia attempted a coup and mobilized the army, whom allied themselves with Senghor overall. Dia and several of his ministers were arrested and tried for treason. Eventually, he was forced to resign and received a sentence of life imprisonment subsequently. Initially sentenced to imprisonment in the eastern town of Kédougou, he was pardoned by President Senghor on March 27, 1974 and granted amnesty in 1976.
Диа премьерлігі кезінде шіркеу мен мемлекет қатынастары
Леопольд Сенгор (католик) және Мамаду Диа (мұсылман) Сенегалды тәуелсіздікке бастаған кезде, жаңа мемлекеттің негізін құрайтын идеологиялық және философиялық құндылықтар туралы нақты түсініктерге ие болды. Африкалық социализм, руханият және зайырлылық – бұл елді төзімділік және көп түрлілік рухымен қазіргі заманға және дамуға бағыттау үшін негізгі ұғымдар болды. Екі тұлға да зайырлы мемлекеттің қажеттілігіне және діни ынта – жаңғыруға жету үшін маңызды мәдени күш екендігіне толық сенімді болды. Олар өздерін және халықты, мемлекеттік институттарды, партияны, әсіресе саяси пікірталасқа қатысушыларды рухани жаңарумен, зайырлылыққа адал және соның нәтижесінде гүлденген ұлтты құру миссиясымен жүктеді. Мысалы, Дианың Ислам туралы ойлары (оның «Ислам, Африка қоғамы және индустриялық мәдениет» еңбегінде жазылғандай) оның Сенегалда дамудың қозғаушы күші ретінде осы рухани социализмге деген сенімін түсіну үшін пайдалы. «Ислам діні мұсылман әлеміне егер іс-қимыл қажет болса, онда ол адамның өзін толыққанды жүзеге асыруына, одан да бай болуына мүмкіндік беруі керек екенін еске салмауы керек. Индустриялық даму адамзат үшін құт береке болсын, апатқа ұшыратпасын үшін, оның адамдық өлшемдерін сақтауы, өнімділік немесе тиімділік деген желеумен жаңа түрдегі құлдыққа орын бермеуі, шын мәнінде бұрмалаушылыққа, жақсырақ емес, жақсы өмір сүруге ұмтылысқа айналатын прогреске әкелмеуі өте маңызды».
When Léopold Senghor (Catholic) and Mamadou Dia (Muslim) led Senegal to independence, they had very clear ideas of what ideological and philosophical values would form the basis of the new State. African socialism, spirituality, and secularism were the concepts to guide the country towards modernity and development with a spirit of tolerance and pluralism to define their project. The two figures were both fundamentally convinced of both the necessity of a secular state and that religious fervor is an essential cultural energy for achieving modernization. As such, they charged themselves and their public, the nation’s institutions, the party, and especially those involved in political discourse altogether with the mission of realizing the ideal of a nation uplifted by the spirit, committed to secularism and thus, ultimately, prosperous. For example, Dia’s reflections on Islam (like those contained in his Islam, African Societies and Industrial Culture) are useful to understand the degree of faith he had in this spiritual socialism as a motivating force of development in Senegal. “Islam must remind the Muslim world [ ] that if it is required to act, it is so that one may fulfill oneself, that one may achieve even richer being. For industrial development to be a boon and not the ruin of mankind, it is crucial that it retain a human dimension, that it not give rise to a new kind of slavery under the pretense of promoting productivity or efficacy, that it not create progress that is in reality perversion, desire of well being and not of better being [ ]”
Бұл – әділеттілік талаптарына сай өзін және әлемді өзгерту процесіне белсенді қатысатын, қазіргі заманғы Исламның философиясы. Мұндай зайырлылық түсіндіруі Сенегалды Францияның мұрагері (онда діннің кез келген көрінісіне тұрақты қарсылық танылады) емес, ағылшын-саксондық үлгідегі шіркеу мен мемлекет арақатынасына жақындатты: діни қауымдардың автономиясын қамтамасыз ету. Алайда, екі көшбасшының үміттері жаңа тәуелсіз Сенегалдағы шындықтан өзгеше болды. Сенгор мен Диа өз идеяларынан біршама бас тартып, саяси қолдауды, әсіресе сайлау кезінде (сол арқылы ол Сенегал саяси өмірінің ажырамас бөлігіне айналды) кепілдік беру үшін марабуттармен келісімге келуге мәжбүр болды. Соңында, дін мен саясат арасындағы шекаралар олар бастапқыда күткеннен де нашарлап кетті.
It is the philosophy of a modern Islam actively participating in a process of transformation of itself and of the world in conformity with demands of justice. This interpretation of secularization put Senegal out of the heir of France (where takes the form of a permanent hostility to any manifestation of religion) and more in Anglo Saxon model of relation between church and State: aim to guarantee the autonomy of religious communities. Unfortunately for the two leaders, the reality differed from their hopes for the newly independent Senegal when they undertook their work. Senghor and Dia had to renounce to their ideas somewhat and accept a compromise with the Marabouts to guarantee their political support, especially during elections (which thus became an integral part of Senegalese political life). Eventually, the boundaries between religion and politics in the public sphere blurred more than they hoped would happen initially.