Кіріспе
Үндістандағы трамвайлар туралы мәліметтер
Үндістанда трамвайлар 19 ғасырдың соңында пайда болды. 1873 жылы Калькуттада атпен жүретін трамвайлар енгізілді; Мумбайда трамвайлар 1874 жылы қызмет көрсетуді бастады; Нашикте 1889 жылы; ал 1895 жылы Ченнаида электрлік трамвайлар іске қосылды, сондай-ақ Канпур және Делиде де трамвайлар пайда болды. Калькуттадан басқа, барлық үндістан қалаларында олар 1933 және 1964 жылдар аралығында тоқтатылды.
Trams in India were established in the late 19th century. Horse drawn trams were introduced in Kolkata in 1873; in Mumbai, trams began operations in 1874; in Nashik in 1889; electric trams began in Chennai in 1895, and trams were also introduced in Kanpur and Delhi. They were discontinued in all Indian cities between 1933 and 1964, except for Kolkata.
Калькутта
Батыс Бенгалиядағы Калькуттада (бұрынғы Калькутта) трамвайларды Батыс Бенгалия көлік корпорациясы (WBTC) басқарады. Бұл Үндістандағы жалғыз жұмыс істеп тұрған трамвай желісі және Азиядағы ең көне электр трамвай, ол 1902 жылдан бері үздіксіз жұмыс істеп келеді. Барлығы 257 трамвай бар, олардың 125-і бұрын Калькутта көшелерінде күнделікті жүріп тұрған, бірақ қазір тек 35 трамвай ғана жүреді. Бір қабатты, буыны бар вагондар 200 жолаушыны (60 орындық) тасымалдай алады. Үндістандағы алғашқы атпен жүргізілетін трамвайлар 1873 жылдың 24 ақпанында Силда мен Армян қақпасы көшесі арасында 4 километрлік қашықтықты жүріп өтті. Қызмет сол жылдың 20 қарашасында тоқтатылды. Калькутта трамвай компаниясы 1880 жылдың 22 желтоқсанында Лондонда құрылып, тіркелді. Метрлік арақашықтығы бар, атпен жүргізілетін трамвай жолдары Силдадан Армян қақпасына дейін Боубазар көшесі, Далхаузи алаңы және Странд жолы арқылы салынды. Жолды Вице-король Рипон 1880 жылдың 1 қарашасында ашты. 1874 жылдың 9 мамырында қалада алғашқы атпен жүргізілетін вагон пайда болды. Ол Колаба–Пыдониге Кроуфорд базары арқылы және Бори Бандерден Калбадеви бағыты арқылы Пыдониге дейін қатынайтын. Бастапқы бағасы үш анна (12 паиса) болды, ал билеттер сатылмады. Қызмет халыққа кеңінен таралғандықтан, бағасы екі аннаға (децималдық жүйеге дейін 8 паиса) төмендетілді. Кейін сол жылы билетсіз сапарларды азайту үшін билеттер енгізілді. Стернс пен Киттердждің қызмет ету кезеңінде 1360 жылқы болғаны айтылады. 1899 жылы Бомбей трамвай компаниясы электр трамвайларын іске қосу үшін муниципалитетке өтініш білдірді. 1904 жылы Британдық электрлік тракция компаниясы қалаға электр қуатын жеткізуге лицензия алуға өтініш берді, ал Brush Electrical Engineering Company оның өкілі болды. 1905 жылдың 31 шілдесінде Бомбей трамвай компаниясы, Бомбей муниципалитеті және Brush Electrical Company қол қойған Бомбей электр лицензиясын алды. 1905 жылы Бомбей электрмен жабдықтау және трамвай компаниясы (BEST) құрылды. BEST электрмен жабдықтау және электр трамвай қызметіне монополиялық құқық алып, Бомбей трамвай компаниясының активтерін 9 850 000 теңгеге сатып алды. Екі жылдан кейін қалада алғашқы электр трамвай пайда болды. Сол жылы Вари-Бундерде бу генераторы іске қосылды. 1916 жылы Tata Power (жеке компания) компаниясынан электр қуатын сатып алу басталды, ал 1925 жылға қарай барлық электр қуатын өндіру Tata компаниясына аутсорсингтелді. Сағат түскі уақыттағы қозғалысты жеңілдету үшін 1920 жылдың қыркүйегінде екі қабатты трамвайлар енгізілді. Трамвайлар қаланың теміржол желісі жақсарғанға дейін жолаушылардың қажеттіліктерін қанағаттандырды және қызмет 1964 жылдың 31 наурызында тоқтатылды.
Ченнаи (Мадрас)
Ченнаи (бұрынғы Мадрас) жолаушылар тасымалы үшін трамвай алған Үндістанның үшінші қаласы болды. Мадрастағы алғашқы атпен жүргізілетін трамвай қызметі 1874 жылғы маусым айында, Бомбей қаласында трамвай ашылғаннан кейін көп ұзамай жұмыс істей бастады. Трамвай бірнеше бағыттарда жұмыс істеді, олардың ең бастысы Рояпурам мен Трипликан арасындағы бағыт болды. Трамвай бірнеше жыл бойы қызмет етті, бірақ Калькуттадағы алғашқы атпен жүргізілетін трамвайлар сияқты, төмен қаржылық табысқа байланысты тоқтатылуға мәжбүр болды. 1895 жылы Мадрас электр трамвайларының ашылуымен қалада трамвайлар қайта жанданды. Олар доктар мен ішкі аймақтарды байланыстырып, жүк пен жолаушыларды тасымалдады. 1895 жылғы 7 мамырда іске қосылған бұл жүйе Үндістандағы ең көне электр трамвай жүйесі және Үндістандағы алғашқы электр трамвай жүйесі еді. Бастапқы жетектегі жүйе бірқатар қирастыратын муссондардан кейін дәстүрлі жоғары сым жүйесімен ауыстырылды. Трамвайлар ауыр жүктерді тасымалдай алатын, күніне мыңдаған жолаушы тасымалдайтын және танымал болатын. Бағытқа Маунт-роуд, Парри бұрышы, Пунамалли-роуд және Рипон ғимараты кірді. 1921 жылығы өркендеген кезеңінде 97 вагонда жол жүрді. 1950 жылы трамвай компаниясы банкротқа ұшырады, ал жүйе 1953 жылғы 12 сәуірде жабылды.
Канпур
1907 жылғы маусымда Канпур (кейін Каунпур) қаласында трамвайлар енгізілді. 6 километрлік трасса және 20 ашық, бір қабатты трамвай болды. Жалғыз рельстік желі теміржол стансасын Ганг өзенінің жағасындағы Сирсая қақпасымен байланыстырды. Каунпур трамвайларының фотосуреттері сирек кездеседі. Алғашқы паркте электрмен жүретін бір вагонды трамвайлар болды; Дели, Мумбаи және Ченнаиде де бір вагонды трамвайлар қолданылды. Қызмет 1933 жылғы 16 мамырда тоқтатылды. Палаккад ауданындағы Парамбикулам қорығынан Триссур ауданындағы Чалакудиге дейін созылған орман трамвай жолы болды. 1907 жылдан 1963 жылға дейін жұмыс істеген ол Кочин мемлекетіне (қазіргі Кераланың бір бөлігі) қызмет етті және терек және палисандр ағашын әлемдік тасымалдау үшін орманнан әкелді.
Дели
Делидегі трамвайлар 1908 жылдың 6 наурызында жұмыс істей бастады. 1921 жылы өркендеген шағында 24 ашық вагоны бар еді. Жама мешіті, Чандни Чок, Чаври Базар, Катра Бадиян, Лал Куан, Дели және Фатехпури Сабзи Манди, Садар Базар, Пахарганж, Аджмери Гейт, Бара Хинду Рао және Тис Хазаримен байланыстырылды. 1963 жылы қалалық тығырындарға байланысты жүйе тоқтатылды. Патнадағы трамвай Ашок Раджпаттың көп тұрғын аймағында, Патна қаласынан Банкипореге дейін қатынайтын, батыс соңғы аялдамасы Сабзибагта (Пирбахор полиция бөліміне қарсы) орналасқан. 1903 жылы жолаушылар ағынының аздығына байланысты тоқтатылды, ал батысқа қарай маршрутты ұзарту жоспарлары іске аспады.
Бхавнагар қаласы
Бхавнагар қаласында 2 фут 6 дюймдік тар жолды трамвай салынған. Оны Бхавнагар мемлекеті тұрғызған. Бірінші бөлігі 1926 жылы Бхавнагардан оңтүстікке қарай Талажаға дейін салынды, ал 1938 жылы Махуаға дейін ұзартылды. Трамвайдың жалпы ұзындығы 67.5 миль (109 км) құрады. Трамвайда кейін Т класы деп аталған шағын 4-8-0 локомотивтері пайдаланылды. 1947 жылы трамвай Саураштра темір жолына, кейін Батыс темір жолына берілді. 1960 жылдары трамвай жабылды.