Кіріспе

Бұл қалалық трамвай (немесе көше трамвайы) жүйелері қоғамдық көлік жүйесінің бір бөлігі ретінде болған немесе әлі де бар қалалардың тізімі. Өте үлкен болғандықтан, бастапқы тізім географиялық орналасуына сәйкес жеке мақалаларға бөлінген.

Африка
Азия (Жапонияны қоспағанда)
Жапония
Еуропа (жеке тізімдері бар елдерден басқа)
Австрия
Беларусь
Бельгия
Болгария
Хорватия
Чехия
Дания
Эстония
Финляндия
Франция
Германия
Грекия
Венгрия
Ирландия
Италия
Литва
Нидерланды
Норвегия
Польша
Португалия
Румыния
Ресей
Сербия
Словакия
Словения
Испания
Швеция
Швейцария
Түркия
Украина
Ұлыбритания
Орталық Америка
Солтүстік Америка (жеке тізімдері бар елдерден басқа)
Канада
Мексика
Америка Құрама Штаттары
Оңтүстік Америка (Аргентина, Бразилия және Чилиден басқа)
Аргентина
Бразилия
Чили
Океания

Осы бетте тізімнің барлық бөлімдеріне сілтемелер мен көздер де келтірілген.

Ашылу және жабылу күндері

"Ашылу күні" – жолаушыларға қызмет көрсету алғаш рет ұсынылған күн. Сынақ жүргізулер мен салтанатты ашылу шаралары көбінесе осы "ашылу күнінен" бұрын өткізілген. "Жабылу күні" – жолаушыларға қызмет көрсетудің соңғы "толық" күні. Қызмет көбінесе келесі күннің таңғы сағаттарына дейін (яғни, түнгі жартыдан кейін) созылған. Жабылу рәсімдері мен қоштасу саяхаттары кейде жолаушыларға қызмет көрсету тоқтағаннан кейін ұйымдастырылған. Кейбір желілер дауылдар, жер сілкінісі немесе соғыс салдарынан келген зияннан кейін жабылды. Мұндай жағдайларда, жабылу кейбір уақытқа дейін тұрақты болып жарияланбаған, тіпті жолаушыларға қызмет көрсетудің соңғы күнінен кейін де. Тағы да, нақты "соңғы жұмыс күні" тізімде келтірілген. Кейбір жүйелердің жұмысы түрлі себептермен, соның ішінде табиғи немесе адам тудырған апаттар, қаржылық қиындықтар немесе трамвай мекемелері мен жергілікті билік арасындағы келіспеушіліктерге байланысты ұзақ мерзімге (бір жыл немесе одан да көпке) тоқтатылды. Белгілі болған жағдайларда, олар тізімде көрсетілген. Басқа жүйелер (көбінесе "кішкентай") тек маусымдық түрде жұмыс істеді. Мұндай деректер белгілі болған жағдайда тізімде көрсетілген. Кейбір жағдайларда, жолаушылар тасымалы тоқтатылғаннан кейін жүк тасымалы жалғасты. Бұл деректер толық болмағандықтан тізімге енгізілмеді. Қалалық трамвай жүйелері арқылы жүк тасымалы – жеке тізімге енгізілуі мүмкін категория.

Қала маңындағы трамвайлар, ауылдық трамвайлар және қалааралық трамвайлар

Көптеген қалалық трамвай желілері муниципалдық шекарадан асып түседі. "Қала маңы" муниципалитеттері, әдетте, ерекше "жергілікті" немесе "қалалық" қызметтерден басқа жағдайларда бөлек тізімделмейді. Мысалы, Австралиядағы Футскрей. Бұл қағидаға жалпы ерекшелік – Ұлыбритания, онда жапсарлас қалалар жеке муниципалдық мекемелер ретінде трамвайларды жүргізеді, олар тізімде (және аймақ бойынша топтастырылады). Мысалы, Глазго және оның айналасы. Қалалық трамвай желілерінің "қала маңы" кеңейтімдері белгілі болған жағдайда тізімде келтіріледі. "Ауылдық" немесе "қалааралық" сипаттағы желілер, әдетте, тізімделмейді. Көптеген қала маңындағы, ауылдық және қалааралық жеңіл теміржол мекемелері желідегі қалалар ішінде арнайы "жергілікті" немесе "қалалық" қызмет көрсетті. Егер олар белгілі болса, тізімде келтіріледі. Көптеген қала маңындағы, ауылдық және қалааралық (қалааралық) жеңіл теміржол қызметтерінде әртүрлі қалалардағы "жергілікті" жолаушылар тасымалданды. Мұндай қалалар тізімде көрсетілмейді. Бельгия, Франция және Нидерландының ауылдық трамвай желілері, сондай-ақ АҚШ-тың "қалааралық" және "ауылдық троллейбус" желілері (соңғылары көбінесе Жаңа Англия штаттарында кездеседі) әдетте тізімделмейді. Бұл санаттар өздерінің жеке тізімдеріне лайық.

"Қағаз трамвайлар" және белгісіз трамвайлар

Көптеген қалалар жоспарлаған трамвайлар салынбады. "Қағаз трамвайлар" деп аталатын мұндай жолдар осы тізімге кірмейді. Дегенмен, шамалы жағдайларда қала трамвай жүйесінің құрылысы басталды (ал өте сирек жағдайларда аяқталды), бірақ жүйе халыққа қызмет көрсету үшін ашылмады. Белгілі болған жағдайларда олар тізімде келтірілген. Мысалдарға Аякчо (Корсика), Франция және Ульришехамн, Швеция жатады. АҚШ-қа тән ерекшелік – тарихи құжаттарда жұмыс істейтін жүйелердің арасында көрсетілген, бірақ іс жүзінде болмаған трамвайлардың мысалдарына кездесуі мүмкін. Сондай-ақ, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы суреттерде трамвайлар жоқ қалаларда трамвайлардың жүріп тұрғаны бейнеленгенін табу да сирек емес. (Осындай жағдайлар басқа елдерде де болуы мүмкін.) Кейбір мысалдар белгілі тарихи жазбалар мен тізімдерде кездесетіндіктен тізімде келтірілген. Тарихи деректерде бұрынғы барлық қалалық трамвайлардың тізімделмеуі мүмкін деп саналады. Тарихшылардың (және реттеуші органдардың) назарынан тыс қалған қалалық трамвайлардың 1) Еуропадан алыс орналасқан және 2) электр энергиясынан өзге күшпен жұмыс істеген (мысалы, жылқы, бу) болуы ықтимал. Мүмкін елдерге Бразилия (географиялық аумағының үлкендігі және трамвайлар туралы толық емес мәліметтерге байланысты), Мексика (жылқы және есекпен жұмыс істейтін трамвайлардың көптігіне байланысты) және АҚШ (географиялық аумағының үлкендігі және трамвайлар туралы орталықтандырылған мәліметтердің болмауына байланысты) жатады. Тарихи деректерде бұрынғы барлық электрлі қала трамвайларының тізімделмеуі мүмкін, бірақ бұл ақпараттың жоқтығының ықтималдығы төмен деп есептеледі.

Мерзімді басылымдар

Көлік автобустарының жасы. Парамус (Нью-Джерси), АҚШ: Автобус қоғамы. Тоқсан сайын жарияланады. Трамвайлар және қалалық көлік. Питерборо, Ұлыбритания: LRTA Publishing Ltd. Ай сайын жарияланады. Транзит Австралия. Сидней: Транзит Австралия баспасы. Ай сайын жарияланады.