Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниялық музыкант (1879–1963)
Danish musician (1879–1963)
Якоб Тун Хансен Гад (29 қараша 1879 – 20 ақпан 1963) – даниялық скрипкашы және композитор, негізінен оркестрлік эстрадалық музыка жазған. Ол бүгінде «Jalousie» (сондай-ақ «Jalousie "Tango Tzigane"» және «Tango Jalousie» деп те аталады) атты бір ғана пьесасымен танымал.
Jacob Thune Hansen Gade (29 November 1879 – 20 February 1963) was a Danish violinist and composer, mostly of orchestral popular music. He is remembered today for a single tune, Jalousie (also known as Jalousie "Tango Tzigane" and Tango Jalousie).
Ерте өмір
Якоб Тун Хансен Гаде 1879 жылғы 29 қарашада Данияның Вейле қаласында дүниеге келді және 1963 жылғы 20 ақпанда қайтыс болды. Ол музыканттар отбасында өскен. Оның әкесі мен атасы жақын ауылдарға барып, түрлі мерекелерде музыка ойнайтын. Сондықтан ол да ерте жасынан музыкамен айналысып, музыкалық топтың бір мүшесі болғаны заңды еді. Тоғыз жасында ол алғаш рет трубашы ретінде өнер көрсетті. Бір жыл өткен соң, оны Копенгагенге шақырып, әйгілі ойын-сауық паркі – Тиволи бағының оркестрінде солист болуға шақырды, себебі ол көптің назарын аударған еді. Ол тек 12 жасында скрипканы үйренуге кірісті, алғаш әкесінен, кейін білімі жоғары ұстаздардан сабақ алды. Ұзақ уақыт өтпей ол өзінің амбициясын көрсетті, танылғысы келді және осы мақсатта елордаға көшуді шешті. Композитор Нильс Гадемен туыстық байланысы жоқ екенін атап өткен жөн.
Jacob Thune Hansen Gade was born in Vejle, Denmark on 29 November 1879 and died on 20 February 1963. He belonged to a family of musicians. His grandfather and his father used to go around the nearby villages to play at all kinds of parties. And it was natural that, from an early age, he also began to play and was another member of the musical group. He was nine when he made his debut as trumpeter. He might have been an attraction because only a year later he was invited to Copenhagen to become a soloist in the orchestra of the Tivoli Garden, a famous amusement park. It was only at age 12 when he began to study violin, firstly with his father and later with teachers of greater knowledge. Soon he evidenced his ambition, he wanted to be recognized and for that he decided to move to the capital. Note that there's no family connection with the composer Niels Gade.
Музыкалық композитор
Ол кантри, полка және осыған ұқсас ырғақтарда музыка жаза бастады. Аз ғана қаржысымен ол тағдырына асығысқандай аттанды. Ол оркестр дирижері болуды және вальстер жазуды армандады, сол кезде ол бұл әлемдегі ең жақсы музыка деп сенді. Оның жағдайы қиын болды, түнде ғимараттардың кіреберісінде, баспалдақ алабында ұйықтады. Ол шағын кафелерде жұмыс істей бастады, және шамамен екі жылдан кейін, 18 жасқа келгенде, оны Фредериксбергтегі опереттада ойнауға шақырған адамдармен танысты, сол кезде ол түнгі ойын-сауық орталығы еді. 1900 жылы ол алғаш рет "Der er sollys i modne druer" ("Жетілген жүзімде күн сәулесі") атты әнін жариялады, оның мәтінін оны таныстырған Лорри Фейлберг жазған. Ән өте танымал болды, және басқалармен бірге, оның алғашқы махаббаты болған, өзінен он жас үлкен театр актрисасы Эльна Фром орындады. Олар ешқашан үйленбесе де, оның үш баласы болды. 1906 жылы олар ажырасып, екі жылдан кейін Норвегияның сол кездегі астанасы Кристианияда тағы бір актрисаға үйленді: Мими Миккелсен, ол 1951 жылы қайтыс болғанға дейін олар бірге өмір сүрді.
He began to compose country music, polkas and similar rhythms. With a scarce capital he left hurrying up his fate. He dreamed of being an orchestra conductor, and of writing waltzes, by then he was convinced that it was the best music in the world. He had a hard time, at night, he used to sleep at the entrance of buildings, at the hall near the stairs. He started to work at small cafeterias and, about two years later, when he was only 18, he began to be connected with people who summoned him to play at an operetta in Frederiksberg, the night center of entertainment at that time. A prolific composer, in 1900, for the first time a toast song of his was published titled “Der er sollys i modne druer” (There is sunshine in ripe grapes), with lyrics by his finder, Lorry Feilberg. It turned out a very popular song and, among others, it was sung by Elna From, a theater actress ten years older than he, who was his first love. Although they never married, he had three children with her. They separated in 1906 and two years later, in Christiania, then capital of Norway, he married another actress: Mimi Mikkelsen, with whom he lived until she died in 1951.
Оркестрлер
Ол 1903 жылға дейін бірнеше оркестрге қосылды, содан кейін өзінің оркестрін басқарды. Ол бағытын өзгертпеді, ол би музыкасының авторы және таратушысы болды. 1909 жылы еңбегінің арқасында ол Копенгагеннің басты алаңының алдында орналасқан танымал Бристоль қонақ үйіне жұмысқа орналасты. Музыкалық білімін жетілдіру үшін ол маңызды концерттік орындаушы, маэстро Макс Шлюлерге жүгінді. Гаде 30 жаста болды және классикалық музыканың концерттік музыканты болу үшін тым есейген еді. Осы себеппен ол бұрын Дания Корольдік музыка консерваториясына қабылданбаған болатын. 1914 жылы ол театрларда және ең ірі кинотеатрларда үнсіз фильмдерге қосымша оркестрлерді басқара бастады. Сонымен қатар, ол Паганинидің шығармасын қоса, солист ретінде бірнеше концерттер берді. Композитор ретінде ол француз тіліндегі атаулары бар вальстер жазды. Ол Морис Рибо, Леон Боннар, Джеймс Веллингтон, Фред Маршалл және Яша Тженко сияқты бірнеше псевдонимдерді қабылдады. Оның айтуынша, олар оны кеңінен таныстырып, халықаралық деңгейде белгілі болды. Қаланың бас газеті оны вальс патшасы деп атады. Оның балалық арманы орындалды. 1919 жылы ол Нью-Йоркке сапар шегіп, кинотеатрлардағы оркестрлерге қосылды, 80-ге дейін мүшесі бар топтар құрды, көп ұзамай ол тағы бір қуанышқа ие болды – Нью-Йорк филармониялық оркестріне қатысу үшін сайыстан өтті. Екі жыл бойы ол тек классикалық музыка ойнаумен айналысты. Ол елге оралып, Паладс кинотеатрының оркестрін басқарды және фильмдер көрсетілімінде ойналатын музыканы жазды және ұйымдастырды. Осы кезде ол «Жалосы» (Jalousie) шығармасын жазды. Олардың айтуынша, оның атауы мелодияға шабыттандырған. Ол Кристианияда, қаладан алыс жел тегершігінің жанында демалыста болғанда, газеттен қызғаныштан әйелін өлтірген адам туралы оқыды. Оның алтын дәуірі 1929 жылға дейін, дыбысты фильмдер пайда болғанға дейін созылды. Бірақ бұл оған көп әсер етпеді. 1931 жылы ол Ұлттық Скала театрын ашты, онда ол би үшін көңіл көтеру музыкасын ойнауды жалғастырды. Оркестр жетекшісі және музыкант ретіндегі мансабын ол өзінің қалауымен аяқтады.
He joined several orchestras up to 1903 when he already led his own. He didn't change his orientation; he was creator and diffuser of danceable music. In 1909, the recognition he achieved by his work got him hired by the famous Hotel Bristol, located in front of the main plaza of Copenhagen. In order to enhance his musical knowledge he turned to maestro Max Schlüler, an important concert player. Gade was already 30 and was too old to become a concert instrumentalist of classical music. Some time before, for the same reason he had not been accepted in the Royal Conservatory of Danish Music. In 1914 he began to lead orchestras that played at theaters and as well at the most important cinema theaters as accompaniment to silent films. At the same time he performed a series of concerts as soloist, including a Paganini composition. As composer he was in a period when he wrote waltzes with a title in French. He adopted several pseudonyms, like Maurice Ribot, Leon Bonnard, James Wellington, Fred Marshall and Jascha Tjenko. He used to say that they made him widely known and provided him with an international touch. The principal paper of the city mentioned him as the king of waltz. His juvenile dream was coming true. In 1919 he traveled to New York, joined orchestras that played at cinema theaters, and put together aggregations that included up to 80 members, and soon he had another satisfaction, he was chosen in a contest to join the Philharmonic Orchestra of New York. For two years he only devoted to playing classical music. He returned to his country to conduct the orchestra of the Palads Cinema theater and to compose and arrange music to be played during the projection of movies. By that time he composed “Jalousie”. They say that its title had inspired the melody. He was on leave in Christiania, near a windmill far from the city, when he read on a paper that a man had murdered his wife because of jealousy. His golden period lasted until 1929 when sound films arrived. But it scarcely affected him. In 1931 he opened the National Scala theater, and there he continued to play entertainment music for dancing. His career as orchestra leader and player before public audiences ended by his own decision.
Дүниежүзілік хит
"Гадтың қызғанышы" әлемдік хитке айналды. 1925 жылдың 14 қыркүйегінде америкалық "Зорроның ұлы" фильмінің премьерасында алғаш рет орындалды, онда Дуглас Фэрбенкс пен Мэри Астор басты рөлдерде ойнады. Бұл туынды Данияны музыка әлемінің картасына енгізді. Композитор ретінде алған гонорары соншалықты жоғары болды, 1970 жылдары әннің планетадағы кейбір радиостансаларда минут сайын кем дегенде бір рет ойналатыны есептелді. "Қызғаныштан" кейін ол өзінің бар күшін музыкалық шығармаларға арнады, зейнеткерлікке шығып, елдегі үйіне қоныстанды. Сол жерде, басқа туындылармен бірге, Копенгаген мен Парижде жарық көрген "Rhapsodietta" және тағы бір танго "Romanesca" дүниеге келді. 1939 жылы ол Америка Құрама Штаттарына оралды, онда оның барлық шығармаларын жариялау туралы ұсыныс жасалды. 1940 жылдың 8 сәуірінде ол өз еліне қайтып келді. Келесі күні нацистер Данияны басып алды. Ол Фискерлее аралына көшіп, онда композиторлық қызметін жалғастырды. Сол жерде сәтті вальс – "Capricious" дүниеге келді. Сонымен қатар, "El matador", "Tango charmeuse", "Lille Mary Anne", "Laila" және "Tango Glamour" сияқты басқа да танголар жазылды. "Қызғаныш" бастапқыда аспаптық туынды ретінде жазылған, бірақ кейін әр елде олардың талғамы мен коммерциялық сұранысына сәйкес ән сөздері жазылды. Мысалы, Вера Блумның Фрэнки Лэйн үшін жазған ән сөзі. Финляндияда Кулиерво жазған ән сөзі белгілі. Ұлыбританияда Джеральд Брайт басқарған оркестр Монтеррей (нағыз аты Монтгомери) атты әншісін Е. Уэйдің ән сөзімен таныстырды, осылайша осындай әншілер көптеп пайда болды. "Қызғаныштың" танымалдылығы Данияның "Wilhelm Hansen" баспасымен құқықтық дауға себеп болды, себебі Гад белгілі бір мерзімге дейін жасайтын барлық шығармаларының авторлық құқығын оларға берген еді. Композитор келісімге сәйкес әрекет етпеді және келісімшарттың мерзімі өткенін ойлап, жоғарыда аталған премьера күні өзінің "Gade & Warny" баспасы арқылы "Қызғаныш" туындысын жариялады. Гад авторлық құқығының бір бөлігін ұсынудан кейін мәселе шешілді. Бұл туынды 100-ден астам фильмде, көптеген телесериалдарда және жазбалар пайда болғаннан бері барлық жаңа ойнату тәсілдерінде толық немесе ішінара қолданылды.
Gade's Jalousie was a worldwide hit. Performed for the first time on Monday 14 September 1925 at the premiere of the American movie Don Q. Son of Zorro, starring Douglas Fairbanks and Mary Astor, it placed Denmark in the world map of music. His royalties as composer were so ample that in the 1970s it was estimated that the song was played, at least, once every minute on some radio of the planet. After Jalousie he devoted solely to musical composition, retired and based in a country house. There, among others, were born Rhapsodietta and another tango Romanesca which were published in Copenhagen and in Paris. He returned to the United States of America in 1939 where they offered to publish his whole output. On 8 April 1940 he returned to his country. The following day the Nazis invaded Denmark. He endured it by settling on the Fiskerleje Island where he continued composing. There a successful waltz was born: Capricious. Also other tangos: El matador, Tango charmeuse, Lille Mary Anne, Laila, and Tango Glamour. Jalousie was born as an instrumental, but later in every country a lyric was written, according to their taste and commercial preference. This is the case of the above mentioned Vera Bloom for the previously cited Frankie Laine. In Finland a lyric written by Kuliervo is known. In Great Britain, the orchestra led by Gerald Bright presented his vocalist Monterrey (whose true name was Montgomery) singing a lyric by E. Way and so appeared many others of the kind. The boom of Jalousie stirred up a legal conflict with the Danish publishing house Wilhelm Hansen to which Gade had granted the royalties of all the pieces he would compose until a certain date. The composer did not stick to what was agreed and published Jalousie by his own publishing house, Gade & Warny, thinking that the contract had expired, on the same day of the above mentioned premiere. The issue was solved after Gade yielded a part of his royalties. The number was included totally or partially in over 100 movies, in numerous television series and on all new ways of playing back since records appeared.
Мүліктік
Гад 1956 жылы өсиет жазғанда, барлық мүлкі мен болашақ авторлық гонорарлары оның атымен құрылатын, жас дарынды музыканттарды қолдау үшін арналған қорға берілуін тіледі. Ол себебін былай түсіндірді: «Мен әлі күнге дейін жастығымда, музыкамен айналысып өмір күшін табу үшін Копенгагенге келген кездегі қаржылық және білім алудағы қиындықтарды есімде сақтаймын». Оның өсиетімен ол 100 000,00 даттық кронасы салыммен банкте шот ашты. 1993 жылы Гадтың негіздеген баспаханасы Хансенді “Жалозия” шығармасынан түскен үлкен роялтилерді жинағаны үшін сотқа берді, бірақ сот баспахананың пайдасына шешім шығармады. Келісімдерді сақтау қажет еді. Қор жыл сайын Гадтың туған қаласында жас скрипкашылар арасында байқау өткізеді. 1970 жылдың 8 қарашасында оның туғанына 100 жыл толуына орай пошта маркасы шығарылды. “Жалозия” шығармасының ағаш аспаптар квинтеті үшін ерекше аранжировкасы бар, ол Дания королевасы Маргарет таққа отырғанның жиырма жылдығын мерекелеу кезінде 1992 жылдың маусымында Эльсинор сарайында тұңғыш рет орындалды.
When Gade drew up his will in 1956, he included his wish that all his estate and future royalties were granted to a foundation that had to be created under his name to sponsor young talented musicians. Explaining that reason, he said: «I still remember the financial and educational difficulties I had when I was young, when I arrived in Copenhagen with the purpose of making a living with music». With his will he opened a bank account with the deposit of 100,000.00 DDK. In 1993 the publishing house founded by Gade sued Hansen's for the huge figures that the latter collected as royalties from “Jalousie”, but the court passed judgment against the former. Agreements had to be respected. Every year the foundation holds a contest for young violinists in Gade's hometown. On 8 November 1970 a postage stamp commemorating the centenary of his birth was issued. There is a peculiar arrangement of “Jealousy” for a woodwind quintet which was premiered on the celebration of the twentieth anniversary of the accession to the throne of the queen Margaret of Denmark, in the Elsinore Castle in June 1992.
Жазбалар
1998 жылы Dacapo Recordings оның шығармаларының бір бөлігін – жарияланбағандары да бар – Маттиас Эшбахер жетекшілігімен Оденсе симфониялық оркестрінің орындауында жариялады, онда скрипкашы Бьярне Хансен жеке орындаушы болды. Сынақшылар былай деп жазды: «Танылмаған, бірақ керемет музыканың "Қызғану" танымалдылығының арқасында жарыққа шығуына сену қиын». Гаде Паладс кинотеатры оркестрінің жетекшісі болған кезде, "Зорроның ұлы" атты нұсқаусыз кезеңдегі блокбастерге қосымша жазылған танго 1925 жылдың 14 қыркүйегінде тұңғыш рет орындалып, бірден халықаралық деңгейде танымал болды. Дыбысты фильмдер пайда болғаннан кейін, ол көптеген фильмдерде пайда болды.
In 1998 Dacapo Recordings published a record with a part of his works—some unpublished—performed by the Odense Symphonic Orchestra conducted by Mathias Aeschbacher featuring the soloist Bjarne Hansen on violin. Critics commented: «It is incredible that an unknown and so good music has been displayed because of the popularity of “Jealousy”». Written to accompany the silent era blockbuster Son of Zorro when Gade was leader of the orchestra of the Palads Cinema, the tango premiered on 14 September 1925 and was an instant international hit. When talkies were introduced it was featured in numerous films.
Музыкалық композиция
Роялти Гадқа өмірінің соңына дейін толық уақыт композицияға берілуге мүмкіндік берді. Артур Фидлер бұл туындыны 1935 жылы Бостон Попс оркестрімен алғаш жазды, бұл Гадтың кірісін одан әрі арттырды. Ал қазіргі таңда ол роялти есебінен жас музыканттарға арналған қоры қаржыландырылады. Симфония жазушы ретінде Гадтың жағдайы осылай болған жоқ. Фидлер өлімінен екі жыл бұрын берген сұхбатында Гадтың жазу үшін оған ризашылық білдіру үшін Бостонға арнайы келгенін айтты. Гад Фидлерге симфонияның ноталарын да сыйлады, оны Фидлер "мен көрген ең жаман музыкалық шығармалардың бірі" деп еске алды.
The royalties allowed Gade to devote himself to composition full time for the rest of his life. Arthur Fiedler made the first recording of the piece with the Boston Pops in 1935, further increasing Gade's income. The royalties now fund a foundation for young musicians. As a symphony composer Gade did not fare as well. In an interview two years before his death, Fiedler recalled that Gade came especially to Boston to thank him for the recording. Gade also presented Fiedler with a score of a symphony which Fiedler recalled as "one of the worst pieces of music I ever looked at".