Кіріспе

Шарпи – қабырғалары тік, түбі жалпақ, өте аз суға батып, орталық тақталары және тік, кеңейіп жатқан қабырғалары бар желкенді қайықтардың бір түрі. Олардың АҚШ-тың Коннектикут штатындағы Нью-Хейвен және Лонг-Айленд бұғазы аймағында пайда болғаны саналады. Бұлар бұрын острица балық аулауға қолданылатын дәстүрлі қайықтар еді, кейіннен басқа да аймақтарда қолданысқа енді. Орталық тақталары мен тепе-теңдікті сақтайтын, шалғың суға батып жүретін рульдерінің арқасында олар жағалаудың ағын суларында жүзуге өте қолайлы.

Көші-қон

Шарпи түрі оңтүстікке және батысқа, терең су кемелерінің жүзе алмайтын басқа аймақтарға көшті, оның ішінде Чесапик шығанағы, Каролина штаты, Ұлы көлдер (Огайо) және Флорида. Көптеген шарпилер қой еті тәрізді мысық кешпен жабдықталған, бос тұрған мачталары мен спирит-бумдары болғанмен, үлкендері, әсіресе Каролина және Флоридада кездесетін, қалқалы гафф шхуна жабдықтарын қолданды, оларға жүзбекше де кірді.

Дамыту және өзгеру

Шарпилер 1881 жылы Флоридаға әкелінді, когда коммодор Ральф Мунро өзінің жобасы бойынша 33 футтық Нью-Хейвен стиліндегі шарпиді, «Кингфишті» Флориданың Майами аймағына жеткізді. Ең танымал шарпилердің бірі – коммодордың «Эгрет» дизайны, қазір WoodenBoat журналында қолжетімді жоспарларда мәңгілікке сақталған. Коммодор Монро 1886 жылы «Эгретті» жобалап, оны Стейтен аралында салдырып, Ки-Вестке жеткізді. «Эгрет» ерекшелігі – оның қабырғалары әдеттегіден биік және екі жаққа да кеңейген. Бұл кемеге жүк тиелгенде тұрақтандыруды қамтамасыз етті және соңынан келе жатқан толқындарда қабырғаларына толқындар шаппауына мүмкіндік берді. Осы қасиеттері коммодордың «Эгретті» «шарпи құтқару қайығы» деп атауына себеп болды. 19 ғасырдың соңында коммодор және басқалар осы типті дамытуға көмектесті. Жұмыс істейтін шарпилердің сызықтарын тартымды деп тапқандар әртүрлі шарпи яхталарын жасады. Томас Клэпхам өзінің «Nonpareil шарпилерінде» V-төменгі бөлігін пайдаланды, ал Ларри Хантингтон Брюс Кирби және Реуэль Паркер сияқты заманауи дизайнерлер қолданған дөңгелек, доға тәрізді төменгі бөлігін енгізді. Кейбіреулер Чесапик шығанағындағы V-төменгі бөлігі бар skipjack кемесі ертедегі шарпилерден пайда болған деп санайды. Қалай болғанда да, Чесапик шарпи қайықтары, әсіресе кішігірім өлшемдердегі, оңай және арзан құрылыс болғандықтан кең таралған. Теңіз тарихын зерттеуші және кеме жасаушы Говард Шапель дәстүрлі жұмыс кемелері мен кеме жасау туралы бірнеше кітап жазды, олардың кейбіреулері шарпи дизайны мен құрылысын қамтиды. Ол жұмыс кемелерінің үлгілеріне негізделген демалыс қайықтарын жақтады және көптеген шарпи желкенді қайықтарын, крейсерлер мен яхталарын жобалады. Оның жұмысының бір мысалы үшін 14 футтық шарпи туралы мақаланы қараңыз.

Қазіргі заманғы шарпилер

Соңғы жылдары, американдық дәстүрлі шағын кемелер сияқты, sharpie де дизайнерлер мен теңізшілердің шалшық суға батып, құрастыруы оңай қайықтарды іздеуіне байланысты жаңа қызығушылыққа ие болды. Дегенмен, көпшілігі жеке тұрғындар жасаған немесе бір реттік құрылымды қайықтар. Бұл ережеден Брюс Кирбидің Норвок аралдары сериясының sharpie қайықтары, Chesapeake Marine дизайн бюросының Catbird 24, Chesapeake Light Craft компаниясының Johns Sharpie, Тед Брюердің Mystic Sharpie, Parker Marine компаниясының түрлі дизайндық шешімдері және Фил Болгердің ерекше дизайндық жұмыстары басқаша.

Құрылыс мәселесі

Дори сияқты, шарпилер де бастапқыда жұмсақ, себебі олардың суға батуы терең емес. Теңіз қайығы ретінде қабылдануы үшін орталық бөлігіне көп мөлшерде балласт салу қажет: 30 футтық қайық үшін 600-ден 900 фунтқа дейін қалыпты. Шарпилер желге қарсы немесе соқпақпен жүргенде жоғарырақ орналасқан бортына сүйенеді. Екі мачталы конструкция арқандауды оңайлатып, шығындарды азайтады. Мачталардың иілгіштігі желкендердегі желдің ағынын реттеуге мүмкіндік береді, бұл тұрақтылыққа көмектеседі. Тегіс түбі, тар су сызығы және кең жұмыс жайлы желкендер қайықтың желге қарсы жылдам жүзуін қамтамасыз етеді, ал тегіс түбі күшті желде серфинг немесе жоғары жылдамдықта жүзуге көмектеседі. Тар корпусы, жоғары ауырлық орталығы, орталық тақтаның төмен коэффициенті және бойлық рульдің пішіні желге қарсы өнімділікке көмектеспесе де, көбінесе осы ерекшеліктер жағалау суларында немесе қайықтың бағытын жиі өзгерту қажет болғанда, мысалы, тасқын сулы немесе тасты сағаларда тиімді болады. Шатырлы шарпилер үлкен орталық тақтаға орын беруі және төменгі биіктігімен жиі кездеседі. Тіпті 30 футтық дәстүрлі шарпиге бір аптаға саяхаттағанда ең көп дегенде 2 адам сыяды. Шарпидің терең келіші бар яхта сияқты өзін-өзі тіктеп алу қабілеті жоқ, сондықтан ол тыныш суларға жақсырақ сәйкес келеді. Оған дизайндағы ерекшеліктерді түсіне білетін тәжірибелі капитан қажет. Жаңа Зеландияда жасалған шарпи стиліндегі корпус фанерадан жасалады, тіркемемен жүретін кезде босатылатын астыңғы резервуарларда су балласты қолданылады, тік (қамыс) балласты тақталар (шамамен 80-100 фунт салмақта) және әдетте 20-24 фут LOA ұзындығындағы орталық тақталар (сада 4:1 блоктық жүйемен көтеріледі). Олар дәстүрлі түрде жасақталмайды, оның орнына стандартты фракциялық шлюп конструкциясын қолданады. Олар 1980 және 1990 жылдары қысқа мерзімге танымал болды. Iain Oughtred сияқты дизайнерлер кейбір кемшіліктерді жойып, көптеген дәстүрлі ерекшеліктерді сақтайтын заманауи нұсқаларды жасады, әсіресе, терең емес, теңгерімді рульді (үлкен толқындарда бағытты жоғалтуға бейім) дәстүрлі трансомға орнатылған айналмалы рульмен алмастыру. Haiku дизайны желге қарсы өнімділікті жақсарту үшін толыққанды жағаланған желкендерді қолданады. Oughtred Haiku-ды екі иілгіш орталық тақтамен ұсынады, олар гидродинамикалық тиімділіктен айырылып, ішкі кеңістікті арттырады немесе бір орталық тақтамен, ол көбірек орын алады. 30 футтық Haiku шағын отбасы үшін тыныш суларда саяхаттауға арналған. Фил Болгер кемедегі корпустың тербелісін азайту үшін, 3 фут ұзындығындағы, овал пішіндес, көп қабатты қаптамадан жасалған, шамамен 2 дюйм тереңдіктегі антитербеліс жастығын ойлап тапты, одан кейін оны көлденең доғаға айналдырды. Бұл дыбыс терең V корпусты моторлы қайықтардағы иелеріне таныс қытай шапқырының дыбысына ұқсайды. Басқа дизайнерлер алдыңғы бөлігін тереңдетіп, оны суға батырып, тыныштандырды. Иелері түнде бекіткен кезде бортқа қосымша салмақ салса және орталық тақтаны төмендетсе, шу азаятынын анықтады, бұл жұқа қабаттар мен жеңіл конструкциямен күшейеді.

Анықтамалар / қосымша оқу

Brewer ES және Brewer T (1993) Қайық құрылымын түсіну, 10–11 беттер, McGraw Hill Professional. .