Жалпақ түбі бар қайықтар: Шарпи тарихы мен эволюциясы
Sharpie (boat)
Sharpie қайықтары: АҚШ-та пайда болған, тегіс түбі, орташа суға арналған, орталық тақтасы бар жарыс қайығы. Балық аулауға, шалшық суларда жүзуге қолайлы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шарпи – қабырғалары тік, түбі жалпақ, өте аз суға батып, орталық тақталары және тік, кеңейіп жатқан қабырғалары бар желкенді қайықтардың бір түрі. Олардың АҚШ-тың Коннектикут штатындағы Нью-Хейвен және Лонг-Айленд бұғазы аймағында пайда болғаны саналады. Бұлар бұрын острица балық аулауға қолданылатын дәстүрлі қайықтар еді, кейіннен басқа да аймақтарда қолданысқа енді. Орталық тақталары мен тепе-теңдікті сақтайтын, шалғың суға батып жүретін рульдерінің арқасында олар жағалаудың ағын суларында жүзуге өте қолайлы.
Sharpies are a type of hard chined sailboat with a flat bottom, extremely shallow draft, centreboards and straight, flaring sides. They are believed to have originated in the New Haven, Connecticut region of Long Island Sound, United States. They were traditional fishing boats used for oystering, and later appeared in other areas. With centerboards and shallow balanced rudders they are well suited to sailing in shallow tidal waters.
Көші-қон
Шарпи түрі оңтүстікке және батысқа, терең су кемелерінің жүзе алмайтын басқа аймақтарға көшті, оның ішінде Чесапик шығанағы, Каролина штаты, Ұлы көлдер (Огайо) және Флорида. Көптеген шарпилер қой еті тәрізді мысық кешпен жабдықталған, бос тұрған мачталары мен спирит-бумдары болғанмен, үлкендері, әсіресе Каролина және Флоридада кездесетін, қалқалы гафф шхуна жабдықтарын қолданды, оларға жүзбекше де кірді.
The sharpie type migrated south and west to other regions where shallow water prevented deep draft vessels from operating, including Chesapeake Bay, the Carolinas, the Great Lakes (Ohio) and Florida. Although most sharpies were rigged as a leg o mutton cat ketch with free standing masts and sprit booms, larger versions especially those found in the Carolinas and Florida used stayed gaff schooner rigs which included a jib.
Дамыту және өзгеру
Шарпилер 1881 жылы Флоридаға әкелінді, когда коммодор Ральф Мунро өзінің жобасы бойынша 33 футтық Нью-Хейвен стиліндегі шарпиді, «Кингфишті» Флориданың Майами аймағына жеткізді. Ең танымал шарпилердің бірі – коммодордың «Эгрет» дизайны, қазір WoodenBoat журналында қолжетімді жоспарларда мәңгілікке сақталған. Коммодор Монро 1886 жылы «Эгретті» жобалап, оны Стейтен аралында салдырып, Ки-Вестке жеткізді. «Эгрет» ерекшелігі – оның қабырғалары әдеттегіден биік және екі жаққа да кеңейген. Бұл кемеге жүк тиелгенде тұрақтандыруды қамтамасыз етті және соңынан келе жатқан толқындарда қабырғаларына толқындар шаппауына мүмкіндік берді. Осы қасиеттері коммодордың «Эгретті» «шарпи құтқару қайығы» деп атауына себеп болды. 19 ғасырдың соңында коммодор және басқалар осы типті дамытуға көмектесті. Жұмыс істейтін шарпилердің сызықтарын тартымды деп тапқандар әртүрлі шарпи яхталарын жасады. Томас Клэпхам өзінің «Nonpareil шарпилерінде» V-төменгі бөлігін пайдаланды, ал Ларри Хантингтон Брюс Кирби және Реуэль Паркер сияқты заманауи дизайнерлер қолданған дөңгелек, доға тәрізді төменгі бөлігін енгізді. Кейбіреулер Чесапик шығанағындағы V-төменгі бөлігі бар skipjack кемесі ертедегі шарпилерден пайда болған деп санайды. Қалай болғанда да, Чесапик шарпи қайықтары, әсіресе кішігірім өлшемдердегі, оңай және арзан құрылыс болғандықтан кең таралған. Теңіз тарихын зерттеуші және кеме жасаушы Говард Шапель дәстүрлі жұмыс кемелері мен кеме жасау туралы бірнеше кітап жазды, олардың кейбіреулері шарпи дизайны мен құрылысын қамтиды. Ол жұмыс кемелерінің үлгілеріне негізделген демалыс қайықтарын жақтады және көптеген шарпи желкенді қайықтарын, крейсерлер мен яхталарын жобалады. Оның жұмысының бір мысалы үшін 14 футтық шарпи туралы мақаланы қараңыз.
Sharpies were introduced to Florida in 1881, when Commodore Ralph Munroe brought the 33 foot New Haven style sharpie, of his own design, Kingfish to the Miami area of Florida. Perhaps the most famous of sharpies was the Commodore's Egret design, now immortalized in plans available from WoodenBoat magazine. Commodore Monroe designed Egret in 1886 and had her built on Staten Island and delivered to Key West. Egret was unique in that she had higher, flaring sides than the typical sharpie and was double ended. This meant more stability as she was loaded and the ability to run before a following sea without waves breaking over the stern. These attributes contributed to behavior that led the Commodore to call the Egret a "sharpie lifeboat". Throughout the late 19th century, the Commodore and others helped to evolve the type. Various sharpie yachts were designed by those who found the lines of working sharpies appealing. Thomas Clapham used a v bottom in his "Nonpareil sharpies", and Larry Huntington introduced a rounded, arc bottom that has been used by modern designers like Bruce Kirby and Reuel Parker. Some believe the Chesapeake Bay skipjack with its v bottom may have evolved from the early sharpies. Whatever the case, Chesapeake sharpie skiffs were common, especially in the smaller sizes, because of their easy and cheap construction. Howard I. Chapelle, a naval architect and curator of maritime history, wrote several books on traditional work boats and boat building, some of which include sharpie design and construction. He was a particular advocate of pleasure boats based on work boat models and designed many sharpie sailboats, cruisers and yachts. For a typical example of his work, see the article on a 14 foot sharpie.
Қазіргі заманғы шарпилер
Соңғы жылдары, американдық дәстүрлі шағын кемелер сияқты, sharpie де дизайнерлер мен теңізшілердің шалшық суға батып, құрастыруы оңай қайықтарды іздеуіне байланысты жаңа қызығушылыққа ие болды. Дегенмен, көпшілігі жеке тұрғындар жасаған немесе бір реттік құрылымды қайықтар. Бұл ережеден Брюс Кирбидің Норвок аралдары сериясының sharpie қайықтары, Chesapeake Marine дизайн бюросының Catbird 24, Chesapeake Light Craft компаниясының Johns Sharpie, Тед Брюердің Mystic Sharpie, Parker Marine компаниясының түрлі дизайндық шешімдері және Фил Болгердің ерекше дизайндық жұмыстары басқаша.
In recent years, the sharpie, as with many traditional American small craft, has enjoyed renewed interest as designers and sailors have sought boats with the virtues of shallow draft and ease of construction. However, most are home built or of one off construction. Exceptions include Bruce Kirby's Norwalk Islands series of sharpies, Catbird 24 by Chesapeake Marine design, Johns Sharpie by Chesapeake Light Craft, Ted Brewer's Mystic Sharpie, various designs by Parker Marine, and Phil Bolger's unique designs.
Құрылыс мәселесі
Дори сияқты, шарпилер де бастапқыда жұмсақ, себебі олардың суға батуы терең емес. Теңіз қайығы ретінде қабылдануы үшін орталық бөлігіне көп мөлшерде балласт салу қажет: 30 футтық қайық үшін 600-ден 900 фунтқа дейін қалыпты. Шарпилер желге қарсы немесе соқпақпен жүргенде жоғарырақ орналасқан бортына сүйенеді. Екі мачталы конструкция арқандауды оңайлатып, шығындарды азайтады. Мачталардың иілгіштігі желкендердегі желдің ағынын реттеуге мүмкіндік береді, бұл тұрақтылыққа көмектеседі. Тегіс түбі, тар су сызығы және кең жұмыс жайлы желкендер қайықтың желге қарсы жылдам жүзуін қамтамасыз етеді, ал тегіс түбі күшті желде серфинг немесе жоғары жылдамдықта жүзуге көмектеседі. Тар корпусы, жоғары ауырлық орталығы, орталық тақтаның төмен коэффициенті және бойлық рульдің пішіні желге қарсы өнімділікке көмектеспесе де, көбінесе осы ерекшеліктер жағалау суларында немесе қайықтың бағытын жиі өзгерту қажет болғанда, мысалы, тасқын сулы немесе тасты сағаларда тиімді болады. Шатырлы шарпилер үлкен орталық тақтаға орын беруі және төменгі биіктігімен жиі кездеседі. Тіпті 30 футтық дәстүрлі шарпиге бір аптаға саяхаттағанда ең көп дегенде 2 адам сыяды. Шарпидің терең келіші бар яхта сияқты өзін-өзі тіктеп алу қабілеті жоқ, сондықтан ол тыныш суларға жақсырақ сәйкес келеді. Оған дизайндағы ерекшеліктерді түсіне білетін тәжірибелі капитан қажет. Жаңа Зеландияда жасалған шарпи стиліндегі корпус фанерадан жасалады, тіркемемен жүретін кезде босатылатын астыңғы резервуарларда су балласты қолданылады, тік (қамыс) балласты тақталар (шамамен 80-100 фунт салмақта) және әдетте 20-24 фут LOA ұзындығындағы орталық тақталар (сада 4:1 блоктық жүйемен көтеріледі). Олар дәстүрлі түрде жасақталмайды, оның орнына стандартты фракциялық шлюп конструкциясын қолданады. Олар 1980 және 1990 жылдары қысқа мерзімге танымал болды. Iain Oughtred сияқты дизайнерлер кейбір кемшіліктерді жойып, көптеген дәстүрлі ерекшеліктерді сақтайтын заманауи нұсқаларды жасады, әсіресе, терең емес, теңгерімді рульді (үлкен толқындарда бағытты жоғалтуға бейім) дәстүрлі трансомға орнатылған айналмалы рульмен алмастыру. Haiku дизайны желге қарсы өнімділікті жақсарту үшін толыққанды жағаланған желкендерді қолданады. Oughtred Haiku-ды екі иілгіш орталық тақтамен ұсынады, олар гидродинамикалық тиімділіктен айырылып, ішкі кеңістікті арттырады немесе бір орталық тақтамен, ол көбірек орын алады. 30 футтық Haiku шағын отбасы үшін тыныш суларда саяхаттауға арналған. Фил Болгер кемедегі корпустың тербелісін азайту үшін, 3 фут ұзындығындағы, овал пішіндес, көп қабатты қаптамадан жасалған, шамамен 2 дюйм тереңдіктегі антитербеліс жастығын ойлап тапты, одан кейін оны көлденең доғаға айналдырды. Бұл дыбыс терең V корпусты моторлы қайықтардағы иелеріне таныс қытай шапқырының дыбысына ұқсайды. Басқа дизайнерлер алдыңғы бөлігін тереңдетіп, оны суға батырып, тыныштандырды. Иелері түнде бекіткен кезде бортқа қосымша салмақ салса және орталық тақтаны төмендетсе, шу азаятынын анықтады, бұл жұқа қабаттар мен жеңіл конструкциямен күшейеді.
Like dories, sharpies are initially tender since they have a shallow draft without a keel. They need large amounts of ballast stowed on the central floor before they become acceptable as sea boats: 600 to 900 lbs is normal in a 30 ft boat. Sharpies rely on their high flared topsides to provide stability when heeled on a reach or to windward. The twin unstayed masts makes rigging very easy and saves on cost. The unstayed flexible masts also allow wind to be spilled from the sails which helps with stability. The flat bottom, narrow water line and ample working sail means the boat is fast down wind where the flat bottom helps promote surfing or planing in stronger winds. The narrow beam, the high center of gravity, the low aspect ratio of the centre board and the longitudinal rudder shape do not help windward performance, but mostly these same features help in shallow waters or where the boat has to change direction often, such as in a tidal or rocky estuary. Cabin sharpies are an acquired taste due to the space taken up by the large central centerboard case and the restricted headroom. Even a 30 foot traditional sharpie is only suited to a maximum of 2 people when cruising for a week. A sharpie does not have the strong self righting ability of a more conventional deep keeled yacht, so it is best suited to sheltered waters. It needs an experienced skipper who understands the foibles of the design. Sharpie style hulls that are developed in New Zealand are made of plywood, use water ballast in underseat tanks that empty when trailered, vertical (dagger) ballasted boards (about 80 100 lbs) type centerboards (hoisted with a simple 4:1 block arrangement led back to the cockpit) and are commonly about 20–24 feet LOA. They are not traditionally rigged, instead having conventional fractional sloop rigs. They went through a brief period of popularity in the 1980s and 1990s. Designers such as Iain Oughtred have produced modern versions that incorporate many traditional features while addressing some of the drawbacks, in particular the replacement of the shallow, balanced rudder (which had a tendency to lead to wild and erratic steering in big following seas) with a more conventional transom hung pivoting rudder blade. The Haiku design also has fully battened sails in an effort to improve windward performance. Oughtred offers the Haiku with either twin swinging centreboards, which give more interior room, at the expense of hydrodynamic efficiency, or a single central board, which takes up more space. At 30 feet long the Haiku is set up for a small family to cruise in sheltered waters. Phil Bolger designed a rudimentary solution to the problem of hull slap at anchor, which effects flat bottom boats, by making a 3 foot long, oval shaped anti slap pad of multiple layers of ply about 2 inches deep, which were then rounded into a shallow arc. The noise is the same as chine slap familiar to owners of deep V powerboats at anchor. Other designers have made the forefoot deeper so that it is immersed in the water at rest. Owners have found that putting extra weight in the bow and lowering the centreboard when anchored at night reduces the noise which is accentuated by thinner ply and lighter overall construction.
Анықтамалар / қосымша оқу
Brewer ES және Brewer T (1993) Қайық құрылымын түсіну, 10–11 беттер, McGraw Hill Professional. .
Brewer ES and Brewer T (1993) Understanding Boat Design Pages 10–11, McGraw Hill Professional. .