Кіріспе

Өртке қарсы формалдық тәсіл

Өртке қарсы инженерия – адамдарды, мүлікті және олардың қоршаған ортасын өрт пен түтіннің зиянды және қирату әсерінен қорғау үшін ғылым мен инженерия принциптерін қолдану. Ол өртті анықтау, сөндіру және жоюға бағытталған инженерияны, сондай-ақ өрт қауіпсіздігі инженериясын қамтиды, ол адамның мінез-құлқына және өрттен эвакуация үшін қауіпсіз ортаны сақтауға бағытталған. АҚШ-та «өртке қарсы инженерия» термині көбінесе «өрт қауіпсіздігі инженериясын» да қамтиды. Өрт инженериясының пәні мыналарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді:
Өртті анықтау – өрт сигнализациясы және бригада шақыру жүйелері
Белсенді өртке қарсы қорғаныс – өрт сөндіру жүйелері
Пассивті өртке қарсы қорғаныс – өрт пен түтін тосқауылдары, кеңістікті бөлу
Түтін бақылау және басқару
Эвакуациялық жабдықтар – авариялық шығулар, өрт сөндіру лифттері және т.б. Ғимараттың дизайны, орналасуы және кеңістікті жоспарлау
Өртке қарсы бағдарламалар
Өрт динамикасы және өрт моделін құру
Өрт кезінде адамның мінез-құлқы
Тәуекелді талдау, экономикалық факторларды қоса алғанда
Жабайы өртті басқару

Өртке қарсы инженерлер тәуекелдерді анықтайды және өрттің алдын алуға, бақылауға және оның салдарынан қорғануға көмектесетін қауіпсіздік шараларын жобалайды. Өрт инженерлері архитекторларға, ғимарат иелеріне және құрылыс салушыларға ғимараттардың қауіпсіздігі және мүлікті қорғау мақсаттарын бағалауға көмектеседі. Өрт инженерлері өртке қарсы тергеушілер ретінде де жұмыс істейді, соның ішінде Әлемдік сауда орталығының құлауын талдау сияқты аса ірі жағдайларда. NASA қауіпсіздікті жақсарту үшін ғарыш бағдарламасында өрт инженерлерін пайдаланады. Өрт инженерлері сондай-ақ жергілікті құрылыс ережелерін қолдау үшін ұсынылған өртке қарсы инженериялық шешімдерге үшінші тараптан сараптама беру үшін жұмыс істейді.

Тарих

Өрт инженериясының тамыры ежелгі Римге дейін жетеді, онда император Нерон қаланың өрттен қорғаудың пассивті әдістерін, мысалы, кеңістікті бөлу және жанбайтын құрылыс материалдарын пайдалана отырып, қайта құрылуын бұйырды. Бұл шаралар қатаң өрттен кейін қабылданды. Өрт инженериясының ғылымы 20-шы ғасырдың басында азаматтық, механикалық және химиялық инженериядан бөлек, дербес мамандық ретінде қалыптасты. Мұның себебі Өнеркәсіптік революциямен байланысты жаңа өрт проблемаларының туындауы болды. Осы дәуірдегі өрттен қорғау инженерлерінің басты міндеті – ірі зауыттарды, әсіресе иіру фабрикаларын және өндіріс орындарын қорғау үшін жаңа әдістерді әзірлеу болды. Мамандықты ұйымдастыруға, тәжірибелерді анықтауға және инновацияларды қолдау үшін зерттеулер жүргізуге тағы бір ынта 19-шы ғасырдың екінші жартысында көптеген ірі қалаларды қамтыған апатты өрттер мен жаппай қалалық өрттерге жауап ретінде болды (қалалық және аймақтық өрттерді қараңыз). Сақтандыру индустриясы да өрт инженериясының дамуына, сондай-ақ өрттен қорғау жүйелері мен жабдықтарының жетілдірілуіне үлкен үлес қосты. 20-шы ғасырдың басында болған бірнеше ірі өрттер адамдар мен мүлікті өрттен қорғауды жақсарту мақсатында құрылыс нормаларына өзгерістер енгізуге әкелді. Алайда, өрттен қорғау инженериясы 20-шы ғасырдың екінші жартысында ғана ерекше инженерлік мамандық ретінде толыққанды қалыптасты. Бұл мамандықтың дамуының басты себебі – 1950 жылдан кейін пайда болған, мамандыққа тән білімдер жиынтығының қалыптасуы болды. Мамандықтың өсуіне сонымен қатар 1918 жылы Ұлыбританияда Өрт инженериясы институтының, ал 1950 жылы АҚШ-та Өрттен қорғау инженерлері қоғамының құрылуы, тәуелсіз өрттен қорғау жөніндегі кеңесші инженерлердің пайда болуы және өрттен қорғау саласындағы инженерлік стандарттардың енгізілуі де ықпал етті.