Кіріспе

Францияда туған немесе француз тегінен шыққан американдықтар, осы адамдардың кейбіреулері қолданатын тіл.

Француздық американдықтар немесе франкоамерикандықтар – өздерін толық немесе ішінара француз немесе француз канадалық мұра, этникалық және/немесе ата-бабалар байланыстарымен байланыстыратын АҚШ азаматтары немесе ұлттары. Олардың ішінде француз-канадтық американдықтар да бар, олардың тәжірибесі мен өзіндік ерекшеліктері жалпы қоғамнан өзгеше. Француз тегі бар адамдардың үлесі ең жоғары штат – Мэн, ал француз тегі бар адамдардың саны ең көп штаты – Калифорния. АҚШ-тың көптеген қалаларында француз американдықтарының саны көп. Француз тегіне жататын адамдардың ең көп шоғырланған қаласы – Мэн штатының Мадаваска қаласы, ал АҚШ-та француз тілінде сөйлейтін халықтың ең көп пайызы Луизиана штатының Сент-Мартин округінде кездеседі. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, еліміздің барлық аймақтарында шамамен 9,4 миллион АҚШ тұрғыны француз тегі немесе француз канадалық ұрпағы екенін мәлімдеді, ал 2010 жылғы халық санауы бойынша шамамен 1,32 миллион адам үйде француз тілінде сөйлейді. 2011 жылғы Американдық қоғамдық сауалнамаға сәйкес, тағы 750 000 АҚШ тұрғыны француз тіліне негізделген креол тілінде сөйлейді. Франкоамерикандықтар басқа, осыған ұқсас этникалық топтарға қарағанда көрінуі аз және Франция халқының мөлшерімен немесе неміс, итальян, ирланд немесе ағылшын американдықтарының санымен салыстырғанда сирек кездеседі. Бұл ішінара франкоамерикандық топтардың француз канадалық, акадиялық, брайондық, Луизиана француз (каджун, креол) сияқты Солтүстік Американың аймақтық бірегейліктерімен тығыз байланысты болуына және 19 ғасырда Франциядан эмиграцияның Еуропаның қалған бөлігімен салыстырғанда төмен деңгейде болуына байланысты. Нәтижесінде, басқа еуропалық американдық этникалық топтары сияқты біртұтас француздық американдық өзіндігі аз, ал француз тегі Луизиана мен Жаңа Англияда шоғырланған. Дегенмен, француздық қатысу американдық топонимдерге зор әсер етті.

Тарих

Кейбір франкоамерикандықтар Америка Құрама Штаттары құрылғанға дейін келіп, Орта Батыс, Луизиана немесе Солтүстік Жаңа Англия сияқты жерлерге қоныстанды. Осы аймақтарда көптеген қалалар мен географиялық нысандар алғашқы франкоамерикандық тұрғындар берген аттарын сақтап қалды. Жалпы алғанда, Америка Құрама Штаттарының 23 штаты француз пионерлері немесе француз канадалықтарымен, соның ішінде Айова (Де-Мойн), Миссури (Сент-Луис), Кентукки (Луисвилл) және Мичиган (Детройт) сияқты елді мекендермен жартылай мекенделді. Франкоамерикандықтар бүкіл елде кездессе де, бүгінде олардың саны ең көп Жаңа Англияда, Нью-Йорктің солтүстігінде, Орта Батыста, Луизианада және Калифорнияның солтүстігінде. Көбінесе франкоамерикандықтар француз канадалықтары, каджундар немесе Луизиана креолдары деп нақтырақ айтылады. Франкоамерикандық тарихтың маңызды бір бөлігі – 1840-1930 жылдардағы Квебек диаспорасы, онда шамамен бір миллион француз канадалықтары АҚШ-қа көшіп, негізінен Жаңа Англияның фабрикалық қалаларына қоныстанды. Олар Квебектегі экономикалық төмендеуден қашып, АҚШ-та өндіріс жұмыстарын іздеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, француз канадалықтары дүниежүзіндегі ең жоғары туу көрсеткіштеріне ие болды, Франциядан аз көшіп келгеніне қарамастан, олардың салыстырмалы түрде көп халыққа ие болуын осымен түсіндіруге болады. Бұл көшіп келгендер негізінен Квебек пен Акадияда қоныстанды, бірақ кейбіреулері кейін Онтарио мен Манитобада да тұрды. АҚШ-қа алғашқы француз канадалық көшіп келгендердің көпшілігі Жаңа Англияның ағаш өңдеу өнеркәсібінде, ал азды-көпті Жоғарғы Ұлы көлдердегі дамып келе жатқан кен өнеркәсібінде жұмыс істеді. Бұл алғашқы маусымдық көші-қон толқынынан кейін француз канадалық диірменшілердің АҚШ-қа тұрақты көшуі жүрді.

Луизиана

Луизиана креолдары – Луизианадағы отарлаушылардан тараған адамдар, әсіресе француз және испан тегінен шыққандар, сондай-ақ аралас нәсілді мұраға ие адамдар (мыс., Түсті креолдар). Кез келген нәсілі бар Луизиана креолдарының ортақ еуропалық мұрасы бар және олардың мәдени байланыстары бар, мысалы, француз тілін дәстүрлі түрде қолдану және католицизмді сақтау; көбінесе адамдар бір-бірімен туыс. Аралас нәсілді адамдардың арасында африка және американдық үндістерден тарағандар да болуы мүмкін. Топ ретінде аралас нәсілді креолдар білім, дағдылар (жаңа Орлеанда көптегендер қолөнершілер мен шеберлер болып жұмыс істеді), бизнес және мүлікке тез қол жеткізді. Олардың көпшілігі католик, отарлық француз тілінде сөйледі (бірақ кейбіреулері Луизиана креол тілінде де сөйледі) және француздық әлеуметтік әдет-ғұрыптарды сақтады, олар өз тегінің және Луизиана мәдениетінің басқа аспектілерімен өзгертілді. Түсті адамдар өздерінің сыныбы мен әлеуметтік мәдениетін сақтау үшін бір-бірімен үйленді. Луизиана каджундарының ерекше мұрасы бар, олар өздерін Луизиана креолдарынан өзгеше санайды, бірақ тарихи құжаттардың көптеген тұжырымдарында акадиялықтардың ұрпақтары креолдар ретінде де танылады. Олардың ата-бабалары 17 және 18 ғасырларда Акадияға қоныстанды, қазіргі Канаданың Нью-Брансуик, Нова-Скотия, Принс-Эдуард аралы және Мэн штатының бір бөлігі. 1755 жылы британдық армия аймақтағы Бозжур бекінісін басып алғаннан кейін, акадиялықтарды британдық тәжге адалдық серт беруге немесе жер аударылуға мәжбүр етті. Мыңдаған адам серт беруден бас тартты, осылайша оларды оңтүстікке қарай он үш колонияға, «Ұлы дүрлігу» деп белгілі болған оқиғаға жіберді. Келесі ұрпақта шамамен төрт мың адам Луизианаға ұзақ сапар жасап, жаңа өмір бастады. «Каджун» атауы – «акадиялық» сөзінің бұрмалануы. Көптегендер әлі де «Каджун елі» деп аталатын жерде тұрады, онда олардың отарлық мәдениетінің көп бөлігі сақталған. Француз Луизианасы, 1803 жылы Наполеон сатқаннан кейін, он бес қазіргі АҚШ штатының барлық немесе бір бөлігін қамтыды және француз және канадалық отаршылар оның барлық бөліктеріне тараған, бірақ олардың саны оңтүстік бөлігінде ең көп болды. 1812 жылғы соғыс кезінде Луизиананың француз тегінен шыққан тұрғындары Нью-Орлеан шайқасына (1814 жылдың 23 желтоқсанынан 1815 жылдың 8 қаңтарына дейін) американдық тарапта қатысты. Жан Лафитт және оның баратариандары кейіннен АҚШ генералы Эндрю Джексон тарапынан Нью-Орлеанды қорғауға қосқан үлесі үшін құрметтелді. Бүгінгі Луизианада 2000 жылғы АҚШ халық санағында Каджун елінің тұрғындарының 15 пайызынан астамы үйде француз тілінде сөйлейтінін хабарлады. Луизианаға көшіп келгендердің тағы бір маңызды көзі – Сент-Доминг (қазіргі Гаити) болды; осы кезеңде көптеген Сент-Домингтіктер қашып кетті, ал диаспораның жартысы ақырында Нью-Орлеансқа қоныстанды. Миссисипидегі Билокси және Алабамадағы Мобил қалаларында әлі де француз-американдық мұра бар, өйткені олар канадалық Пьер Ле Мойн д'Ибервилл құрған. Луизианадағы Хума тайпасы әлі де 300 жыл бұрын үйренген француз тілінде сөйлейді.

Колониялық дәуір

XVII ғасыр мен XVIII ғасырдың басында Франция корольдігінің Людовик XIV-нің 1685 жылғы Фонтенбло жарлығынан кейін діни қуғын-сүргіннен қашқан бірнеше мың кальвинист босқындары – гугеноттар келіп қоныстанды. Олар шамамен бір ғасыр бойы американдық қоғамнан бөлініп тұруға мүмкіндік беретін ерекше француз протестанттық үлгісін қалыптастырды, бірақ американ революциясы кезінде көбінесе аралас некелерге тұрып, үлкен пресвитериан қауымына сіңіп кетті. 1700 жылы олар Каролина провинциясының ақ халықтың 13 пайызын, ал Нью-Йорк провинциясының ақ халықтың 5 пайызын құрады. Ұйымдасқан халықаралық гугенот қауымының көмегімен көптеген адамдар Вирджинияға да көшіп келді. Солтүстікте Бостондық Пол Ревир белгілі бір тұлға болды. Француз тегінің жаңа толқыны отарлық дәуірдің соңында болды. 1775-1776 жылдардағы Квебекке жасалған сәтсіз шабуылдан кейін Континенталдық армияға жазылған жүздеген француз канадалықтары әскер қатарында қалды. Полковниктер Джеймс Ливингстон мен Мозес Хейзен басшылығымен олар революциялық соғыстың басты майдандарында әскери қимылдарға қатысты. Соғыс аяқталғаннан кейін Нью-Йорк штаты Шамплейн көлінен батысқа қарай созылатын Канада және Нова-Шотландия босқындарының аймағын құрды. Көптеген ардагерлер осы кең аймақтағы өздерінің иеліктерінен айырылса да, біреулері қалды және елді мекен сақталды. 1780-ші жылдардағы алғашқы отарлау әрекеттерінен бастап Квебектің "үлкен қан кету" дәуіріне дейін француз канадалықтарының Нью-Йорктің солтүстік-шығысындағы Клинтон округінде болуы күдіссіз болды.

Орта батыс

17 ғасырдың басынан бастап француз канадалықтары Жан Николе, Роберт де ЛаСалль, Жак Маркетт, Николас Перро, Пьер Ле Мойн д'Ибервилл, Антуан де ла Моте Кадиллак, Пьер Дуге де Бойсбриан, Люсьен Гальтье, Пьер Лакледе, Рене Огюст Шуто, Жульен Дюбук, Пьер де Ла Верендье және Пьер Парран сияқты саяхатшылары мен зерттеушілерімен бірге аймақты зерттеді және саяхаттады. Француз канадалықтары су жолдары бойында бірқатар елді мекендер құрды, оның ішінде Прайри-дю-Шиен (Висконсин), Ла-Бей (Висконсин), Кахокия (Иллинойс), Каскаскакия (Иллинойс), Детройт (Мичиган), Саулт-Сен-Мари (Мичиган), Сент-Игнас (Мичиган), Винсенс (Индиана), Сент-Поль (Миннесота), Сент-Луис (Миссури) және Сент-Женевье (Миссури) қалалары бар. Олар сонымен қатар аймақта Форт-де-Шартр, Форт-Кревкёр, Форт-Сен-Луис, Форт-Оиатенон, Форт-Майами (Мичиган), Форт-Майами (Индиана), Форт-Сен-Джозеф, Форт-Ла-Бей, Форт-де-Буаде, Форт-Сен-Антуан, Форт-Кревкёр, Форт-Тремпелео, Форт-Бьюарно, Форт-Орлеан, Форт-Сен-Шарльз, Форт-Каминистикия, Форт-Мичилимакинац, Форт-Руилле, Форт-Ниагара, Форт-Ле-Боуф, Форт-Венаго және Форт-Дюкесне сияқты бірнеше бекініс салған. Бұл бекіністерге әскерлер мен тері аңшылары қызмет еткен, олардың Ұлы көлдер арқылы Монреальге дейін жететін кең тармақтары болған. Иллинойс аймағында ірі шаруашылық қоныстар құрылды. Франция 1763 жылы Париж шартының нәтижесінде осы аймақты британдықтарға өткізді. Одан кейін үш жыл бойы үндістердің Понтиак соғысы деп аталатын соғысы болды. 1774 жылы ол Квебек провинциясының бір бөлігіне айналды және Революция кезінде АҚШ-тың басып алған жеріне кірді.

Жаңа Англия және Нью-Йорк штаты

Тоғызыншы ғасырда Квебек пен Нью-Брансуиктен көптеген француз текті адамдар Нью-Англия мен Нью-Йорк штатындағы өндіріс қалаларында, әсіресе тоқыма орталықтарында жұмыс істеуге келді. Олар "Кіші Канада" деп аталатын шағын елді мекендерде бірікті. Осы кезеңде Квебектегі франкофондар басқа аймақтар мен салалардағы жұмысшылардың көпшілігін құрады, мысалы, Адирондак таулары мен оның етегіндегі арақ фабрикаларында және орман шаруашылығы лагерлерінде. Олар аймақ халқының үнемі өсіп келе жатқан бөлігін құрады; ХХ ғасырдың ортасына қарай франкоамерикандықтар Мэн штаты халқының 30 пайызын құрады. Зауыттар бүкіл отбасыларға, балаларды қоса алғанда, жұмыспен қамтамасыз ете алды. Кейбір француз-канад әйелдері Жаңа Англияны мүмкіндіктер мен болашаққа үміт беретін орын ретінде қарастырды, онда олар Канададағы шаруа отбасыларының күтуінен өзгеше экономикалық мүмкіндіктерді жасай алады. ХХ ғасырдың басында кейбір адамдар Америка Құрама Штаттарына уақытша көшіп келуді өзін-өзі тану мен өмірлік тәжірибе алудың қадамдары ретінде қарастырды. Көбісі АҚШ-қа тұрақты көшіп, Квебекке уақыт-уақыт арзан теміржолмен сапар шекті. Бұл әйелдер үйленгеннен кейін, олардың балаларының саны канадалық әйелдерге қарағанда аз және балалар арасындағы үзіліс ұзақ болды. Кейбір әйелдер үйленбеді және ауызша айтылатын әңгімелерде өздеріне сену мен экономикалық тәуелсіздіктің неке мен ана болудан гөрі жұмыс таңдауға себеп болғаны айтылады. Бұл әйелдер өздерінің "канадтық" мәдениетін сақтау үшін дәстүрлі гендерлік идеалдарға сәйкес келді, бірақ олар бұл рөлдерді әйелдер мен аналар ретінде көбірек тәуелсіздікке мүмкіндік беретіндей етіп өзгертті. Әйелдер сондай-ақ діни ордендердің мүшелері ретінде франко-американдық тәжірибені қалыптастырды. Мэн штатының Льюистон қаласындағы алғашқы аурухана 1889 жылы Монреальдегі қайырымдылық сестері, "Сұр монахтар" Лурдес құдайымыздың паналау орнын ашқанда іске асырылды. Бұл аурухана Льюистонның негізінен француз-канадтық фабрика жұмысшыларына әлеуметтік қызмет көрсету жөніндегі Grey Nuns миссиясының орталық бөлігі болды. "Сұр монахтар" қаржының жетіспеуіне, тілдік кедергілерге және медициналық қауымдастықтың қарсылығына қарамастан, өздерінің институтын құру үшін күресті. Солтүстік-шығыстағы француз-канадтық қауым өзінің мұрагерлік мәдени нормаларын сақтауға тырысты. Бұл католик шіркеуінің институттарында болды, бірақ ирланд дін қызметкерлеріне қарсы күрестің нәтижесі аз болды. Реймонд Потвиннің айтуынша, негізінен ирландтық шіркеу басшылары француз тіліндегі приходтардың қажеттілігін мойындауға асықпады; бірнеше епископтар тіпті ассимиляция мен ағылшын тіліндегі приходтық мектептерді ұсынды. ХХ ғасырға қарай франкофондық студенттер үшін бірқатар шіркеу мектептері ашылды, бірақ олар ғасырдың соңында біртіндеп жабылып, француз тілді халықтың көп бөлігі шіркеуден шықты. Сонымен қатар, бұл шіркеулерде қызмет ететін діни қызметкерлердің саны азайды. Дін институттары сияқты, франко-американдық Le Messager және La Justice сияқты газеттер дәстүрлі мәдениетті сенім мен тіл арқылы сақтау үшін күш салу идеологиясының тірегі болды. Бұл аймақтардың сауда және өнеркәсіп экономикасының өнімі, 1913 жылға қарай Нью-Йорк қаласының француз және француз-канад халқы, Фолл-Ривер (Массачусетс) және Манчестер (Нью-Гэмпшир) елдегі ең үлкені болды. АҚШ-тағы 20 ірі франкоамерикалық тұрғындардың тек төртеуі Нью-Йорк пен Жаңа Англиядан тыс орналасқан, ал Нью-Орлеанс 18-ші орында тұрды. Осыған байланысты Жаңа Англияда бірқатар француз институттары құрылды, соның ішінде Бостондағы Société Historique Franco américaine және Вунсокеттің Union Saint Jean Baptiste dAmérique, ХХ ғасырдың басында АҚШ-тағы ең ірі француз католик мәдени және өзара көмек қоғамы. 1920 жылдары Квебектен көшіп келу азайды. 1920-1950 жылдар аралығында тоқыма өнеркәсібінің құлдырауы кезінде француз элементі жоғары мобильділік пен ассимиляция кезеңін бастан кешірді. 1970 және 1980 жылдары ассимиляция үрдісі күшейді, өйткені көптеген католик ұйымдары ағылшын тіліне ауысты және шіркеу балалары мемлекеттік мектептерге түсті; 1970 жылдары кейбір шіркеу мектептері жабылды. Соңғы онжылдықта француз тілінен өзін-өзі тану алыстады. Франко-американдық мәдениет жиырма бірінші ғасырда да дамып келеді. Жақсы қалыптасқан генеалогиялық қоғамдар мен қоғамдық тарих орындары әлі күнге дейін франко-американдық оқиғамен бөлісуге тырысады. Олардың жұмысы кейде Квебектің және солтүстік-шығыстағы штат үкіметтерінің коммерциялық және мәдени мүдделерімен қолдалады. Жаңа топтар мен шаралар бұл күш-жігерге үлес қосты. Кейбір сарапшылар жақындағы даму мен 1970 жылдардағы жастардың "франко" мәдениетін қабылдауы мен жаңартуы арасындағы ұқсастықтарды атап өтті. Кейбір адамдар үшін "жаңа өркендеу" немесе "қайта жандану" жүзеге асуда. Нью-Гэмпширдегі PoutineFest, Тимоти Болюнің құрылған, Квебектің мәшһүр тағамын мәдениетке қызығушылықты арттыру үшін пайдаланады. French Canadian Legacy подкасты француз-канадтық тәжірибелер туралы екі жақ шекарасындағы заманауи көзқарастарды ұсынады. Квебек үкіметі кеңсесімен және жергілікті институттармен бірлесіп, подкаст командасы Жаңа Англияның ірі қалаларындағы франко-американдық өмірге арналған GeoTour құрды. Еске алу шаралары жақында пионерлік сайлаушы Камиль Лессар Биссоннетке дейін жетті. Эбби Пейдж өз тарапынан қауымның тарихын және оның күрделі мұрасын сахнаға шығарды. Мәдениет және оның Луизиана, Орта Батыс және Солтүстік-шығыстағы көріністері Гарвард университетіндегі курстың тақырыбына айналды. Франкофония айы (наурыз) және Сен-Жан Баптист күні (26 маусым) мерекелеуге және көрінуді арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, қауымның кейбір мүшелері франкоамерикандықтардың нәсіл және класс туралы әңгімелердегі орнын қайта қарауға шақырып отыр. Француздық тамырларымен байланысын сақтаған танымал американдық мәдениет тұлғаларына музыкант Руди Валлей (1901–1986), француз-канадтық әкесі мен ирланд анасынан өскен және контрмәдениет авторы Джек Керуак (1922–1969), француз-канадтық иммигранттардың баласы және ағылшын және француз тілдерінде жазған кісілер жатады. Жаңа Англиядан шыққан франко-американдық саясаткерлерге АҚШ сенаторы Келли Айоут (Р, Нью-Гэмпшир), Мэн штатының губернаторы Пол ЛеПейдж және Президент кеңесшісі Джон Фавро, Массачусетсте туып өскен кісілер жатады.

Калифорния

Калифорниядағы алтын асығының алғашқы жылдары штатқа Франциядан 20 000-нан астам көшіп келген адам келді. 1850 жылдардың ортасына қарай Сан-Франциско Батыс жағалаудағы француз халқының орталығына айналды, онда 30 000-нан астам француз тегіндес адам болды, бұл немістерден басқа ең көп этностық топ еді. Осы кезеңде қаланың француз кварталы, сондай-ақ Будин нан пісірушілігі және француз ауруханасы сияқты маңызды кәсіпорындар мен мекемелер құрылды. 1921-1931 жылдар аралығында АҚШ-та жұмыс күшіне сұраныс жоғары болғандықтан, шамамен 2 миллион француз иммигранты жұмыс іздеп Америкаға келді. Бұл Америка экономикасына ғана емес, сонымен қатар Франция экономикасына да күшті әсер етті. 19 ғасырдың екінші жартысы дамыған сайын француз иммигранттары Сан-Францискоға көптеп келіп, француз кәсіпкерлері қаланың тағам, сәнде және қаржы секторын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Бұл қалаға «Тынық мұхитының Парижі» деген лақап ат берді. Француз иммигранттары мен олардың ұрпақтары қазіргі Солтүстік шығанаққа қоныстанды, шарап өндірісінің және қазіргі Калифорния шарап индустриясының дамуына зор үлес қосты. 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісінен кейін француз сәулеті (әсіресе Боз-Ар стилі) қаланы қайта жарақтандыруда кеңінен қолданылды, бұл қалалық әкімшілік ғимаратында, Ардагерлер легионы мұражайында және қала орталығындағы жаңалықтар стендтерінде көрінеді.

Азаматтық соғыс

Союз әскерлеріндегі франкоамерикандықтар Америка Азамат соғысы кезіндегі ең маңызды католик топтарының бірі болды. Нақты саны белгісіз, бірақ мыңдаған франкоамерикандық осы соғыста қызмет еткен болуы мүмкін. Одақ әскерлері шетелдік жалданушылар туралы сенімді статистика ұстамады. Дегенмен, тарихшылардың пікірінше, осы соғыста 20 000-нан 40 000-ға дейін франкоамерикандықтар қызмет еткен. АҚШ-та туғандардан өзге, Одақ әскерлерінде қызмет еткендердің көпшілігі Канададан келген немесе бірнеше жыл сол жерде тұрған. Канаданың ұлттық әнұранын осындай солдат – Каликса Лавалле жазған, ол Одаққа қызмет етіп, лейтенант шеніне жеткен кезде осы әнұранды жазды. Конфедерацияның жетекші генералы П. Г. Т. Борегар – франкофон Луизиана креолы болған.

Саясат

Уокер (1962) 1880-1960 жылдар аралығындағы АҚШ президенттік сайлауларындағы дауыс беру үлгілерін зерттейді, үшінде Жаңа Англиядағы 30 франко-американдық қауымдастықтың сайлау нәтижелері мен 1948-60 жылдардағы сайлаулардың іріктемелі сауалнама деректері қолданылған. Уокердің сөзіне сүйенсек, 1896 жылдан 1924 жылға дейін франко-американдықтар көбінесе Республикалық партияны оның консерватизмі, тәртіпке берілгендігі және шетелдік бәсекеден тоқыма жұмысшыларын қорғау мақсатындағы тариф саясатын қолдағандықтан жақтады. 1928 жылы, католик Аль Смит Демократиялық партиядан кандидат ретінде түскен кезде, франко-американдықтар Демократиялық партияға көшті және алты президенттік сайлау бойы олардың қатарында қалды. Олар «Жаңа мәміле» коалициясының бір бөлігі болды. Ирландиялық және неміс католиктерінен өзгеше, 1940 және 1944 жылдарғы науқандардағы сыртқы саясат және соғыс мәселелеріне байланысты өте аз франко-американдықтар Демократиялық партиядан бас тартыды. 1952 жылы көптеген франко-американдықтар Демократиялық партиядан бөлінді, бірақ 1960 жылы қайтадан олардың қатарына қосылды. Қосымша зерттеулер Уокердің талдауларын кеңейтті. Рональд Петрин 1890 жылдары Массачусетс штатындағы франко-американдықтар арасында Республикалық партияның беделінің артуын зерттеді; Президент Гровер Кливлендтің басшылығымен жүрген ұзақ экономикалық дағдарыс және франко-ирландтық діни жанжалдар Республикалық партияға қолдаудың өсуіне ықпал еткен факторлар болды. Петрин ірі қалалар мен шағын орталықтардағы саяси мінез-құлықтың ерекшеліктерін атап көрсетеді. Мадлен Гигер Льюистондағы президенттік сайлаулар туралы зерттеулері арқылы ХХ ғасырда Демократиялық партияға қарай бұрылысты растады. Франко-американдықтардың саяси таңдауларын ең терең зерттеген Патрик Лакруа Жаңа Англия мен Нью-Йорк штатында партиялық қатысудың әртүрлі үлгілерін анықтады. Жаңа Англияның оңтүстігінде Республикалық партия белсенді түрде «франко» дауысына қызығушылық танытып, үміткерлерді ұсынды. Партия Квебек тумасы Арам Дж. Потьеді Род-Айленд штатының губернаторы лауазымына ұсынды, ол жеті мерзім бойы осы лауазымда қызмет етті. Жаңа Англияның солтүстігінде франко-американдықтар билік орындарынан шеттетіліп, Демократиялық партияға көшкенімен оңайрақ болды. 1920 жылдары аймақтық айырмашылықтар жойылды. Республикалық партия штат үкіметтерінің популисттік емес және еңбекке қарсы саясатының нәтижесінде, кәсіби одақтарға біріккен франко-американдық жұмысшы табы Демократиялық партияға қолдау көрсетті. Элиталық «франко» қауымы Республикалық партияны жақсы көре берді. Франко-американдықтардың көптеген ата-бабалары француз революциясынан бұрын Францияны тастап кеткендіктен, олар көбінесе қазіргі француз триколорынан гөрі лилия гүлдерін (fleur de lis) артық жақсы көреді.

Француз-американдық күн

2008 жылы Коннектикут штаты 24 маусымды Франко-американдықтар күні деп белгіледі, француз канадалықтарының мәдениеті мен Коннектикутқа тигізген әсерін мойындай отырып. Мэн, Нью-Гэмпшир және Вермонт штаттары да қазір 24 маусымда Франко-американдықтар күнін тойлайды.

1790 жылғы колониялық француздық америкалықтар

Халық санағы бюросы Американың білімді қоғамдар кеңесімен бірлесіп, 1790 жылғы алғашқы АҚШ халық санағында тіркелген барлық ақ нәсілді отбасы басшыларының есімдерін ғылыми жіктеу арқылы Франциядағы тамырлары бар отарлық американдық халықтың санын бағалады. 1920 жылдары үкімет иммиграциялық квоталарды есептеу үшін отарлық тұқымның шығу тегін нақты санауды қажет етті; осы міндетті орындау үшін ғалымдар әр штат бойынша француздық тегіне жататын есімдердің үлесін бағалады. Есепте 1790 жылы француз-американдықтар құрама Штаттарда тұратын халықтың шамамен 2,3% құрағаны, ал француз-американдықтардың ең көп шоғырланған жерлері Британдық Американың батысында орналасқан, тарихи Жаңа Франция құраған аумақтар екені көрсетілді. Он үш колония ішінде ең ірі француз азшылықтары Нью-Йорк және Нью-Джерсидің орталық колонияларында, сондай-ақ Оңтүстік Каролина және Джорджияның оңтүстік колонияларында кездесті. Штат немесе аумақ Француз #%2,1000.90%7501.62% Джорджия (АҚШ штаты) 1,2002.27% & Теннеси 2,0002.15% 1,2001.25% 2,5001.20% 3,0000.80% 1,0000.71% 4,0002.35% Нью-Йорк (штат) 12,0003.82% 4,8001.66% 7,5001.77% 5000.77% 5,5003.92% 3500.41% 6,5001.47% 54,9001.73% 6,00057.14% 12,85064.25% Испан Америкасы 73,7502.29%

Білім

Қазіргі уақытта АҚШ-та Францияның шетелдегі білім беру агенттігі (AEFE) мен бірлесіп жұмыс істейтін бірнеше француз халықаралық мектебі бар.

АҚШ-тағы француз тілі

Ұлттық білім беру бюросының мәліметінше, француз тілі американдық мектептерде испан тілінен кейін екінші ең көп таралған шетел тілі болып табылады. АҚШ-та француз тілін үйренушілердің үлесі 12,3% құрайды. 17 және 18 ғасырларда қазіргі АҚШ-қа француз иммигранттарының қоныс аударуының нәтижесінде француз тілі бір кезде Орта Батыстағы бірнеше ондаған шашыраңқы ауылдарда кеңінен қолданылған. 1860 жылдан кейін Квебектен келген көшпендер тілді Жаңа Англияға әкелді. Француз тіліндегі газеттер көптеген американ қалаларында, әсіресе Нью-Орлеанда және Жаңа Англияның кейбір қалаларында жарық көрді. Француз тегіндес американдықтар көбінесе француз тілінде білім беретін мектептер мен шіркеулерге баратын, француз тілінде сөйлейтін аудандарда тұрды. 1920 жылға дейін француз канадалық аудандар кейде «Кіші Канада» деп аталды. 1960 жылдан кейін «Кіші Канадалар» жоғалып кетті. Католик шіркеулерінен басқа француз тіліндегі білім беру мекемелері аз болды. Француз газеттері де болды, бірақ 1935 жылы олардың жалпы таралымы 50 000 дананы құрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің өкілдері балаларына екі тілді білім беруден бас тарды және олардың ағылшын тілінде сөйлеуін қадағалады. 1976 жылға қарай, он франкоамерикалықтың тоғызы ағылшын тілінде сөйледі және ғалымдар «франкоамерикалық жастардың жас буыны өз мұраларын қабылдамады» деген пікірде бірауыздан келісті.

Ту

Франко-американдық ту – 1983 жылдың мамыр айында Манчестердегі Сент-Анселм колледжінде өткен франко-американдық конференцияда қабылданған, олардың Жаңа Англия қауымдастығын көрсететін этникалық ту. Оны Роберт Л. Кутюрье, адвокат және бір кезде Мэн штатының Льюистон қаласының мэрі, көк фонға ақ бес бұрышты жұлдызының үстінде ақ флёр-де-лис орналастырып жасаған. Бұл ту француз тілдес Канада провинцияларының қауымдастықтары үшін ту жасау дәстүрін АҚШ-қа таратуда. Көк және ақ түстер Америка Құрама Штаттары мен Франция немесе Квебек сияқты француз тілдес елдердің туларында қолданылады. Жұлдыз Америка Құрама Штаттарын, ал флёр-де-лис француз мәдениетін символдайды. Ол сонымен қатар Американың Солтүстік-Шығысында көпшілікті құрайтын француз канадалықтарын да бейнелейді.

Құрылған қалалар

Билокси, Миссисипи қаласын 1699 жылы Пьер Ле Мойн д’Ибервиль құрды. Бойз, Айдахо, 1820 жылдары француз тері саудагерлерімен негізделді, атауы "орманды" дегенді білдіреді. Бурбонне, Иллинойс, француз-канадтық тері саудагері Франсуа Бурбонне атымен аталады. Алғашқы тұрақты тұрғыны 1830 жылдары француз-канадтық тері саудагері Ноэль Левассер болды. Чикаго, Иллинойс атауы Майами Иллинойс тілінен алынған "шикаакуа" сөзінен шыққан, ол "жабайы пияз" немесе "жабайы сарымсақ" деп аударылады. Қазіргі Чикаго қаласы орналасқан жерге "Чекагу" деген алғашқы сілтеме 1679 жыл шамасында Роберт де ЛаСалл жазған естеліктерде кездеседі. Анри Жутель 1688 жылғы күнделігінде бұл аймақта "чикагуа" деп аталатын жабайы сарымсақ көптеп өсетінін атап өтті. Көп ұзамай француз-канадтық тері саудагерлері келіп, олармен бірге көрпелер, әшекейлер, құралдар, виски және қару-жарақ әкелді, оларды жергілікті американдықтардың терілеріне айырбастады. 1702 жылы Сиер Джушеро Винсенн қаласының жанында алғашқы сауда бекетін құрды. 1715 жылы Сиер де Винсенс Кекионгада Майами бекінісін, қазіргі Форт-Уэйнды салдырды. 1717 жылы тағы бір канадалық, Пикоте де Белетр, Уабаш өзенінде Уайатенон бекінісін салды. 1732 жылы Сиер де Винсенс Винсенн қаласында екінші тері сауда бекетін құрды. Француз-канадтық қоныс аударушылар, бұрынғы бекеттен қақтығыстардың салдарынан кеткен болатын, олар көптеп қайтып келді. Луизиана – Франция королі Людовик XIV құрметіне француз Луизианасынан алынған атау. Атауын Луизиананы құрған және Техаста қайтыс болған Кавельер де Ла Саль берген. Көптеген акадиялықтар Луизианаға көшіп келді және бүгінде каджундар деп танылады. Мэн – Француздар екі иезуит миссиясын құрды: біреуі 1609 жылы Пенобскот шығанағында, екіншісі 1613 жылы Маунт-Дезерт аралында. Сол жылы Кастин Клод де Ла Турмен құрылды. 1625 жылы Шарль де Сент-Этьен де ла Тур Кастин қорғау үшін Пентагоэ бекінісін тұрғызды. Мичиган – Мичиган (Mishiigan) сөзінің французша транскрипциясы, ол "үлкен көл" дегенді білдіреді. Мичиган аймағында, Жаңа Францияның бір бөлігі болған француз бекіністері Сент-Джозеф және Форт-Мичилимакинак, сондай-ақ Детройт және Сент-Игнас француз елді мекендері орналасқан. Миннесота – Бұл аймаққа алғаш келген еуропалықтар 17 ғасырда келген француз тері саудагерлері болды. Даниель Грейсолон, Сиер дю Лхут, әке Луи Хеннепин және Джозеф Николет сияқты саяхатшылар, сондай-ақ басқалар штаттың картасын жасады. Миссури – Алғашқы еуропалық қоныс аударушылар негізінен француз-канадтықтар болды, олар Миссуридегі алғашқы қоныстарын қазіргі Сент-Женевьевте, Сент-Луистен оңтүстікке қарай шамамен бір сағаттық жерде құрды. Олар 1750 жыл шамасында Иллинойс штатынан көшіп келген. Сент-Луиске 1764 жылы Жаңа Орлеаннан келген француздар негіз салды. Вермонт – француз сөздерінің қысқартылуынан пайда болған, "Vert" (жасыл) және "mont" (тау) сөздерінен құралған. Атауын француз саяхатшысы Сэмюэл де Шамплен берген. Жаңа Франция кезінде француз иеліктері Шамплен көлі бойында бөлінді, ол кейін 1763 жылы Париж шарты бойынша британдық колонияларға берілді. Висконсин – Мескузинг өзенінің атымен аталған. Бұл жазу француз саяхатшыларының жергілікті американдық тілден "Уисконсин" деп бұрмалануына ұшырады, және уақыт өте бұл нұсқа Висконсин өзенінің де, оны қоршаған жерлердің де французша атауы болды. Ла-Бей Жаңа Франция кезінде Висконсиннің негізгі қауымы болды. 19 ғасырдың басында ағылшын тілінде сөйлейтіндердің саны артып келе бастағанда, олар оны қазіргі түріне өзгертіп жазды.

Тарихнама

Ричард (2002) 1860–1930 жылдары Жаңа Англияға келген франкоамерикандықтарға қатысты тарихнамадағы маңызды тенденцияларды зерттейді. Ол үш санаттағы ғалымдарды бөліп көрсетеді: франкоамерикандықтардың ортақ тағдырын баса көрсетіп, олардың сақталуын тойлаған «тірі қалғандар»; Жаңа Англияның ерекше аймақтарындағы франкоамерикандықтардың өткенінің алуан түрлілігін ашуға ұмтылған аймақтық және әлеуметтік тарихшылар; және аккультурация күштерінің франкоамерикандық қауымдастыққа жеңілуіне қатысты дәлелдер келтірген «прагматиктер». Франкоамерикандық қауымдастықтың тағдыры жөніндегі «прагматиктер мен тірі қалғандар» арасындағы пікірсайыс франкоамерикандық тарихнамасының ең үлкен кемшілігі болуы мүмкін. Мұндай телеологиялық көзқарастар зерттеулердің дамуына бөгет болды, себебі ғылыми күш-жігер шектеулі бағыттарға шоғырланды, ал франкоамерикандық саясат, өнер және Квебекпен байланыстар сияқты көптеген басқа да мүмкіндіктер жеткілікті зерттелмеді. Франкоамерикандық тарихтың көптеген пионерлері 1990-шы жылдардың соңында осы саланы тастап кетті немесе мансаптарын аяқтады, бірақ соңғы он бес жылда басқа ғалымдар пікірсайыстың жаңа арналарына бағыт берді. Осы кезеңде Жаңа Англияның «франко» қауымдастықтарына ғылыми назар аз болды, бірақ маңызды зерттеулер пайда болды, себебі тарихшылар француз канадтық диаспораның американдық иммиграция, еңбек және дін тарихының кең ауқымымен байланысын көрсетуге тырысты. Ғалымдар Роберт Г. Лебланктың 1980 және 1990 жылдары дамытқан трансұлттық перспективасын кеңейту үшін жұмыс істеді. Юкари Такаи франкоамерикандықтар арасындағы отбасы құрылымы мен гендерлік рөлдерге шекарадан тыс үнемі жүретін көші-қонның әсерін зерттеді. Флоренс Мей Уолдрон Тамара Харевен мен Рэндольф Лангенбахтың бұрынғы еңбектерін кеңейтіп, американдық гендерлік нормалар аясында франкоамерикандық әйелдердің еңбегін зерттеді. Уолдронның Жаңа Англиядағы әйел дін қызметкерлерінің ұлттық мүдделері мен әрекеттері туралы инновациялық зерттеуі де ерекше атауға лайық. Тарихшылар Жаңа Англиядағы франкоамерикандықтарды зерттеудің басқа да бағыттарын да ұсынып отыр. Жақындағы зерттеулер салыстырмалы перспективаны енгізіп, бұрын жеткілікті зерттелмеген 1920-шы және 1930-шы жылдарға назар аударды және жаңа дереккөздер негізінде ассимиляция және діни қақтығыстар туралы ескі пікірсайыстарды қайта қарады. Сонымен қатар, Жаңа Францияның құлауынан кейінгі ғасырда континенттің орталық және батыс бөліктерінде (Американың орталық батысы, Тынық мұхитының жағалауы және Ұлы көлдер аймағы) француздықтардың болуына қатысты зерттеулер қарқынды түрде өсіп келеді.