Кіріспе

Нигериялық музыкант (1940–2020)
Нигериялық барабаншы

Тони Оладипо Аллен (20 шілде 1940 – 30 сәуір 2020) – Парижде, Францияда өмір сүрген және жұмыс істеген барабаншы, композитор және ән жазушы. Аллен 1968-1979 жылдары Фела Кутидің «Africa '70» тобының барабаншысы және музыкалық жетекшісі болды, сондай-ақ афробит жанрының негізін қалаушылардың бірі еді. Фела бір кезде: «Тони Аллен болмаса, афробит те болмас еді» деген есімді айтқан. Брайан Ино оны «мүмкін, ең ұлы барабаншы» деп сипаттады. Өмірінің соңында Аллен Деймон Албарнмен бірнеше жобада, оның ішінде Gorillaz, The Good, the Bad & the Queen және Rocket Juice & the Moon топтарымен бірге жұмыс істеді. Алленнің өмірі мен мансабы 2013 жылы жарық көрген «Тони Аллен: Афробиттің шебер барабаншысы» атты автобиографиясында баяндалған, оны бұрын Фела Кутидің толық өмірбаянын жазған Майкл Э. Вилмен бірлесіп жазған.

Ерте мансап

Аллен Нигерияның Лагос қаласында, британдық Нигериядан (қазіргі Нигерия) шыққан мотор механик Джеймс Алаби Аллен мен Голд-Косттан (қазіргі Гана) шыққан Пруденция Меттл отбасында дүниеге келді. Аллен жаңа, соғысшыл африкалық дыбысты жасады, ол жанды әуен мен әмбебап тартымдылыққа ие соул, джаз, хайлайф және йоруба дәстүрлерінің полиритмиялық үлгілерін үйлестірді. Аллен Феланың жаңа африкалық әуеніне толықтыру үшін ерекше стильді дамытты, бұл әртүрлі жанрларды біріктірді. Аллен 1970 жылы Феламен бірге жазғандарын еске алады: "Фела топтағы барлық музыканттарға нота жазып беретін (Africa '70). Мен ғана өзім ойнаған музыканың авторы болдым. Фела маған қандай ырғақ ойнағым келетінін сұрайтын. Жақсы барабаншыны төрт мүшесімен тануға болады, олар бір уақытта әртүрлі нәрсе ойнайды, үлгілер тек йорубадан ғана емес, Нигерия мен Африканың басқа да аймақтарынан шығады". Аллен Фела мен Africa '70 тобымен бірге 30-дан астам альбом жазды. Бірақ 1970 жылдардың соңына қарай Africa '70 қатарында келіспеушіліктер күшейді. Авторлық құқықтар/төлемдер және танылу мәселелері бойынша даулар шиеленісті. Афробит ырғақтарының авторы және музыкалық жетекші ретінде Аллен өзін ерекше назарсыздан қалған сезінді. Фела өзінің әндерінен авторлық құқықтарды өзі алатынын айтып, өз ұстанымын сақтады. Фела Алленнің үш жеке альбомын қолдады: Jealousy ('75), Progress ('77), No Accommodation For Lagos ('79), бірақ 1979 жылы Аллен көптеген мүшелерін алып, Africa '70 тобын тастап кетті. "Мені неліктен кетуге мәжбүр етті? Бәрі де, және оның бейжайлығы, ол ештеңеге қапаланбайды, өзінің ештеңе жасаған жоқ деп ойламайды. Ал айналасындағы паразиттердің көп болуы да бар – қазір гастрольде 71 адам, ал топта жұмыс істейтін 30 адам ғана, себебін сұрауыңыз керек. Сол жігіттер Феланың күшін, музыкасын тартып алды". Сөйтіп, Тони тағы да өз дыбысын іздеп, жолына түсті.

Афробаттан афрофункке дейін

Аллен 1980 жылы жеке тобымен «No Discrimination» әнін жазып, 1984 жылы Лондонға көшіп кеткенге дейін Лагоста өнер көрсетті. Кейін Парижге көшіп, King Sunny Adé, Ray Lema және Manu Dibango-мен бірге жазды. Аллен 1985 жылы «N. E. P. A.» әнін жазды. Феладан кейін Аллен афробитті электроника, дуб, R&B және рэппен үйлестіріп, жаңа гибридті дыбыс жасады. Аллен осы синтезді «афрофунк» деп атайды. Аллен өзінің 13-ші альбомы үшін көптен күткен жаңа жобасымен қайта оралды. Лагоста толық құрамды афробит тобымен тікелей жазылған «Lagos No Shaking» (Lagos is OK) Алленнің авангардтық электроникалық гибридтерге ұмтылғаннан кейін афробиттің бастауларына оралуын білдірді. «Lagos No Shaking» 2006 жылдың 13 маусымында жарық көрді.

Кейінгі жұмыстар

"Music Is My Radar" (2000) синглінде Blur оған құрмет көрсетеді, ал ән Деймон Албарнның "Тони Аллен мені биге тартты" деген сөз тіркесін қайталауымен аяқталады. Аллен Red Hot Organization ұйымының Red Hot and Riot (2002) жинағында Фела Кутиге арналған құрмет ретінде пайда болды. Аллен Res, Ray Lema, Baaba Maal, Positive Black Soul және Archie Shepp-пен бірге "No Agreement" атты тректе орындады. Аллен 2003 жылы Сушила Раманның Love Trap альбомында барабан ойнады және онымен бірге сахнада өнер көрсетті. Аллен "Live/Tony Allen" (2004) альбомын да жазды. 2006 жылы Аллен Деймон Албарн, Пол Симонон және Саймон Тонгқа "Good, the Bad & the Queen" тобының барабаншысы ретінде қосылды. Аллен 2000 жылы Альбарнның Blur тобының "Music Is My Radar" синглін естігеннен кейін Альбарнмен байланысқа түсті. Аллен мен Альбарн 2012 жылы Rocket Juice & the Moon альбомында да бірлесіп жұмыс істеді. Ол 2007 жылдың соңында француз дуэті Air-дің "Once Upon a Time" әнінің клипінде барабан ойнады. Ол Zap Mama-ның Supermoon (2007) және ReCreation (2009) альбомдарында әнші болды, "1000 Ways" және "African Diamond" тректеріне өз дауысын қосты. Аллен сонымен қатар 2014 жылы шыққан бразилиялық әнші Флавия Коэльоның екінші альбомындағы афробит ырғағымен қуаттандырылған "People Dansa" әнінде барабан ойнады. Оның "Секрет агенті" атты альбомы 2009 жылы маусымда World Circuit компаниясы жарыққа шығарды. Ол Арт Блэкиге және Джаз Мессенджерлеріне арналған құрмет (2017), Blue Note Records лейблында төрт әнді EP шығарды, онда Арт Блэкидің "Moanin'" әнінің қайта өңделген афробит нұсқасы бар. 2017 жылы Аллен Мали әншісі Оуму Сангаренің "Mogoya" альбомындағы "Yere faga" трекінде жұмыс істеді. Кинорежиссер Опио Окейо Аленнің музыкадағы өмірі туралы "Афробиттің тууы" (2019) атты деректі фильмін шығарды. Фильм American Black Film Festival-де көрсетіліп, BlackStar кинофестивалінде "Жаңа үн" үшін 21st Century Fox Global Inclusion Award сыйлығын жеңіп алды. Деймон Албарн мен Тони Аллен және олардың тобы Нидерландыда концертте өнер көрсетті, соның ішінде Лоулендс фестивалінде (2019). "Афробиттің тууы" American Public Television сатып алды және оның теледидардағы тұңғыш көрсетілісі 2020 жылдың 20 қаңтарында PBS арнасында өтті. Аллен "How Far?" атты Gorillaz трегінде де ойнады (2020), бұл топтың Song Machine жобасының бір бөлігі болды. Аллен Келекелла! (2020) альбомының жеті трегіне үлес қосты, бұл Жоханнесбургтің Келекелла кітапханасы мен ағылшын электронды музыканттары Coldcut бірлесіп жасаған жоба, ол Советода да, Лондонда да жазылған. Алленнің өлімінен кейін екі альбомы жарық көрді. There Is No End (2021) альбомында Аллен әлемнің әр түрлі елдерінен келген рэперлер мен әншілермен бірге өнер көрсетті. Олардың қатарында Дэнни Браун, Nah Eeto және Sampa the Great болды. Алленнің өлімінен кейінгі екінші релиз - "The Solution Is Restless", Джоан Полиция Әйел ретінде және Дейв Окумумен бірлесіп жазылған альбом. 2021 жылы сондай-ақ Апрель Марштың In Cinerama альбомы жарық көрді, онда Аллен барабаншы ретінде қызмет етеді; ол сондай-ақ бірнеше тректерді бірге жазғаны үшін де есептеледі.

Өлім

2020 жылдың 30 сәуірінде Аллен Париждегі Жорж Помпиду еуропалық ауруханасында іш қуысы аорта аневризмасынан қайтыс болды. Фли, Питер Габриэль, Джефф Миллс, Найджел Годрич және Шон Леннон сияқты музыканттар мен продюсерлер аза тұтты. Деймон Албарн: "Мен оған ұқсас ешкіммен ешқашан, ешқашан ойнамаймын. Ол – менің ең бағалы музыкалық ұстазым".