Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Конго Киншасадағы музыкалық дәстүрлерге шолу
Overview of musical traditions in Congo Kinshasa
Конго музыкасы Африка құрлығының ең ықпалды музыка түрлерінің бірі болып табылады. 1930 жылдан бері конголық музыканттар Африка және әлемдік музыкалық аренаға зор әсер етті. Қазіргі заманғы көптеген музыка жанрлары, мысалы, кениялық бенга және колумбиялық шампета конго музыкасының күшті ықпалына тап болды. 2021 жылы конголық румба Ямайканың регги музыкасы және кубалық румба сияқты басқа да жандағы дәстүрлермен бірге ЮНЕСКО-ның "адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы" тізіміне енді. Конго Демократиялық Республикасының музыкасы түрлі формаларда кездеседі. Африкадан тыс жерлерде Конго Демократиялық Республикасының музыкасы көбінесе сокуус деп аталады, бірақ бұл термин 1960 жылдардың соңында танымал болған биге қатыстырақ. Румба немесе рок-румба терминдері де конго музыкасын атау үшін қолданылады, бірақ екеуі де нақты және дұрыс сипаттау емес. Конголықтардың өз музыкасы үшін бір ғана анықталған термині жоқ, бірақ 1970 жылдардың соңына дейін "muziki na biso" ("біздің музыкамыз") қолданылды, ал қазір ең көп қолданылатын атауы – ндуле, лингала тілінде "музыка" деген мағынаны білдіреді; Конго Демократиялық Республикасының көптеген әндері лингала тілінде орындалады.
Congolese music is one of the most influential music forms of the African continent. Since the 1930s, Congolese musicians have had a huge impact on the African musical scene and elsewhere. Many contemporary genres of music, such as Kenyan Benga and Colombian Champeta, have been heavily influenced by Congolese music. In 2021, Congolese rumba joined other living traditions such as Jamaican reggae music and Cuban rumba on UNESCO's "intangible cultural heritage of humanity" list. Music of the Democratic Republic of the Congo varies in its different forms. Outside Africa, most music from the Democratic Republic of Congo is called Soukous, which most accurately refers instead to a dance popular in the late 1960s. The term rumba or rock rumba is also used generically to refer to Congolese music, though neither is precise nor accurately descriptive. People from the Congo have no single term for their own music per se, although muziki na biso ("our music") was used until the late 1970s, and now the most common name is ndule, which simply means music in the Lingala language; most songs from the Democratic Republic of the Congo are sung in Lingala.
Колониялық кезең (1960 жылға дейін)
Конгоның астанасы Киншаса отарлық дәуірден бері музыкалық инновациялардың маңызды орталықтарының бірі болып келді. Дегенмен, ел әртүрлі этникалық топтар бақылаған аумақтардан құрылды, олардың көпшілігінің бір-бірімен ортақ ештеңесі болмады. Әрқайсысы өздерінің халық музыкасы дәстүрлерін сақтап келді (және оны сақтап келеді), ал 1940 жылдарға дейін жалпыконголық музыкалық ерекшелік қалыптаспады. Африканың көп бөлігі сияқты, Конго да Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде румбаның үстемдігінде болды. Конголық музыканттар румбаны қабылдап, оның ерекшеліктерін өздерінің аспаптары мен талғамдарына бейімдеді. 1950 жылдары CEFA, Ngoma, Loningisa және Opika сияқты жазбалар компаниялары пайда бола бастады, олардың әрқайсысы көптеген 78 айналымдық пластинкаларды шығарды; Radio Congo Belge де осы кезеңде хабар таратуды бастады. CEFA компаниясында жұмыс істейтін белгиялық Билл Александ Конгоға электр гитараларын әкелді. Алғашқы музыканттардың ішінде 1930 жылдары румбаны танымал еткен Камиль Ферузи, сондай-ақ Захери Эленга, Антуан Вендо Колосой және ең ықпалды Жан Боско Мвенда сияқты гитаристтер бар. Румбамен қатар американдық свинг, француз кабаресі және Гананың хайлайф сияқты басқа импортталған жанрлар да танымал болды. 1953 жылы Конго музыкасы African Jazz (Жозеф "Le Grand Kallé" Kabasele жетекшілік ететін) тобының құрылуымен ерекшеленді, ол алғашқы толық уақытты оркестр болып жазылып, өнер көрсетті, сонымен қатар он бес жасар гитарист Франсуа Луамбо Макиадидің (Франко) дебюті болды. Екеуі де Конгоның алғашқы музыкалық жұлдыздарының біріне айналды. African Jazz, құрамында кейде конголық заманауи музыканың әкесі деп аталатын Кабаселе, сондай-ақ легендарлық камерундық саксофоншы және клавишник Ману Дибанго болды, Африкадағы ең танымал топтардың біріне айналды, әсіресе 1960 жылғы "Indépendance Cha Cha" әні арқасында, ол Конгоның тәуелсіздігін тойлап, құрлық бойынша ұқсас қозғалыстар үшін гимнге айналды.
Since the colonial era, Kinshasa, Congo's capital, has been one of the great centers of musical innovation. The country, however, was carved out from territories controlled by many different ethnic groups, many of which had little in common with each other. Each maintained (and continue to do so) their own folk music traditions, and there was little in the way of a pan Congolese musical identity until the 1940s. Like much of Africa, Congo was dominated during the World War II era by rumba. Congolese musicians appropriated rumba and adapted its characteristics for their instruments and tastes. In the 1950s, record labels began appearing, including CEFA, Ngoma, Loningisa and Opika, each issuing many 78 rpm records; Radio Congo Belge also began broadcasting during this period. Bill Alexandre, a Belgian working for CEFA, brought electric guitars to the Congo. Popular early musicians include Camille Feruzi, who is said to have popularized rumba during the 1930s and guitarists like Zachery Elenga, Antoine Wendo Kolosoy and, most influentially, Jean Bosco Mwenda. Alongside rumba, other imported genres like American swing, French cabaret and Ghanaian highlife were also popular. In 1953, the Congolese music scene began to differentiate itself with the formation of African Jazz (led by Joseph "Le Grand Kallé" Kabasele), the first full time orchestra to record and perform, and the debut of fifteen year old guitarist François Luambo Makiadi (aka Franco). Both would go on to be some of the earliest Congolese music stars. African Jazz, which included Kabasele, sometimes called the father of modern Congolese music, as well as legendary Cameroonian saxophonist and keyboardist Manu Dibango, has become one of the most well known groups in Africa, largely due to 1960's "Indépendance Cha Cha", which celebrated Congo's independence and became an anthem for similar movements across the continent.
Биг-бендтер (шамамен 1950-70 жылдар)
1950 жылдары Киншаса мен Бразавилль мәдени жағынан байланысты болды, көптеген музыканттар олардың арасында қозғалыс жасады, ең ірілері – Нино Малапет және OK Jazz тобының негізін қалаушылардың бірі Жан Серж Эссу. Жазу технологиясы ұзақ ойнату мүмкіндігін қамтамасыз етті, ал музыканттар румбада кең таралған жылдам темптегі аспаптық соққы – себенге назар аударды. OK Jazz және African Jazz тобы екеуі де он жыл бойы өнер көрсетті, алайда 1960 жылдардың ортасында African Jazz тобы тарап кетті, ал Франко Луамбо Макиади басқаратын TPOK Jazz келесі 20 жыл бойы соку музыкасына үстемдік етті. Содан кейін Табу Лей Рошеро және доктор Нико Африкалық Фьеста тобын құрды, ол Африканың түкпір-түкпірінен келген жаңашылдықтарды, сондай-ақ американдық және британдық соул, рок және кантри музыкасын біріктірді. Бірақ African Fiesta екі жылдан кейін тарап кетті, ал Табу Лей Orchestre Afrisa International тобын құрды, алайда бұл жаңа топтың OK Jazz тобының ықпалына ұзақ уақытқа қарсы тұруы мүмкін болмады. Конго тарихындағы ең беделді музыканттардың көптегені осы ірі топтардың бірінен немесе бірнешеуінен шықты, олардың ішінде Франко Луамбо Макиади (әдетте жай ғана «Франко» деп аталады), Сэм Мангвана, Ндомбе Оптум, Вики Лонгомба, Диззи Маджэку және Веркис Киамуангана Матета бар. Мангвана осы жеке орындаушылардың ішінде ең танымал болды, тіпті Vox Africa және Festival des Marquisards тобынан Afrisa, содан кейін OK Jazz және Африкаға оралғаннан кейін Батыс Африка тобы African All Stars тобына ауысқан кезде де адал жанкүйерлерді сақтап қалды. OK Jazz тобының Mose Fan Fan-ы да ықпалды болды, ол 1974 жылы Somo Somo-мен бірге Шығыс Африкаға, әсіресе Кенияға конголық румбаны әкелді. Румба Африканың қалған бөлігіне де тарады, Бразавилльдің Памело Мунка және Чико Тикая Абиджанға көшіп кетті, ал Рыко Джаз конголық дыбысын Француз Антиль аралдарына жеткізді. Конгода Гомбе орта мектебінің оқушылары американдық рок және фанк музыкасына ғашык болды, әсіресе Джеймс Браун 1970 жылы Замбияға және 1974 жылы Киншасаға келгеннен кейін. Los Nickelos және Thu Zahina Гомбе орта мектебінен шықты, біріншісі Брюссельге көшіп кетті, ал екіншісі, болғанымен қысқа ғана өмір сүрді, себен кезінде қарқынды, фанки барабандарды және көбінесе психоделикалық дыбысты қамтитын жарқын сахналық қойылымдары үшін аңызға айналды. 1960 жылдардың соңындағы осы кезең – соку дәуірі, бірақ қазіргі кезде соку терминінің мағынасы кеңейіп, конголық музыканың барлық келесі дамуларын қамтиды.
Into the 1950s, Kinshasa and Brazzaville became culturally linked, and many musicians moved back and forth between them, most importantly Nino Malapet and one of the founders of OK Jazz, Jean Serge Essous. Recording technology had evolved to allow for longer playing times, and the musicians focused on the seben, an instrumental percussion break with a swift tempo that was common in rumba. Both OK Jazz and African Jazz continued performing throughout the decade until African Jazz broke up in the mid 1960s, TPOK Jazz with Franco Luambo Makiadi at the helm dominated soukous music for the next 20 years. Tabu Ley Rochereau and Dr. Nico then formed African Fiesta, which incorporated new innovations from throughout Africa as well as American and British soul, rock and country. African Fiesta, however, lasted only two years before disintegrating, and Tabu Ley formed Orchestre Afrisa International instead, but this new group was not able to rival OK Jazz in influence for very long. Many of the most influential musicians of Congo's history emerged from one or more of these big bands, including the colossus Franco Luambo Makiadi usually referred to simply as "Franco", Sam Mangwana, Ndombe Opetum, Vicky Longomba, Dizzy Madjeku and Verckys Kiamuangana Mateta. Mangwana was the most popular of these solo performers, keeping a loyal fanbase even while switching from Vox Africa and Festival des Marquisards to Afrisa, followed by OK Jazz and a return to Africa before setting up a West African group called the African All Stars. Mose Fan Fan of OK Jazz also proved influential, bringing Congolese rumba to East Africa, especially Kenya, after moving there in 1974 with Somo Somo. Rumba also spread through the rest of Africa, with Brazzaville's Pamelo Mounk'a and Tchico Thicaya moving to Abidjan and Ryco Jazz taking the Congolese sound to the French Antilles. In Congo, students at Gombe High School became entranced with American rock and funk, especially after James Brown visited Zambia in 1970 and Kinshasa in 1974. Los Nickelos and Thu Zahina emerged from Gombe High, with the former moving to Brussels and the latter, though existing only briefly, becoming legendary for their energetic stage shows that included frenetic, funky drums during the seben and an often psychedelic sound. This period in the late 60s is the soukous era, though the term soukous now has a much broader meaning, and refers to all of the subsequent developments in Congolese music as well.