Кіріспе

Сенегал музыкасы шетелде ең көп танымал, бұл мбалакс музыкасының арқасы, ол түрлі этникалық топтардың дәстүрлі музыкасының дамуы және Юссу Н'Дурдың халықаралық деңгейде танымал еткен сабар барабандарының нәтижесі.

Ұлттық музыка

Колониалды дәуірде Сенегал Францияның отарлауында болды және көптеген, бірақ барлығы емес, сенегалдықтар өздерін кез келген африкалық этностың орнына французбен теңестірді. Тәуелсіздік алғаннан кейін негритуд философиясы қалыптасты, ол Сенегалдың гриот дәстүрлерінің француз классикалық музыкасымен бірдей құнды, классикалық және мағыналы екенін жақтады. Сенегалдың тұңғыш президенті Леопольд Седар Сенгор (сонымен қатар ақын) осы идеяның негізгі жақтаушыларының бірі болды. Сенегалдың ұлттық әнұраны "Pincez tous vos koras, frappez les balafons" ("Барлық қораларыңызды тартыңыз, балафондарды соғыңыз") 1960 жылы қабылданды. Оның мәтіні президент Сенгорға тиесілі және сенегалдық музыка дәстүріне сілтеме жасайды, ал музыкасын Герберт Пеппер (fr) жазған.

Дәстүрлі музыка

Этностық тұрғыдан Сенегал халқының 41,3% -ы волофтар, 17,8% -ы фулалар, 14,7% -ы серерлер, 4,9% -ы мандинкалар, 3,7% -ы жолалар және 2,1% -ы сонинкалар құрайды. 1% -ы еуропалықтар мен ливандықтар, ал 6,4% -ы "басқа" деп жіктеледі. Сенегал музыкасы әртүрлі этностар мен гриоттардың ықпалында болды. Ол көбінесе жылдам және көтеріңкі болады, ал ән мәтіні классикалық волоф тілінде жазылады. Син Корольдігінің серер халқының сабыр музыкасында қолданылатын ырғақтар Салум Корольдігіне тарады, содан кейін волофтар көшіп келгенде оларды өздерінің королдіктеріне әкелді. Ндер (жетекші барабан), Сабар (ырғақты барабан) және Тама (сөйлейтін барабан) соққы аспаптарының техникасының бір бөлігі Нюуптың ритуалдық музыкасына қатысты. Серер халқы күнделікті тілін күрделі, бірін-бірі қиылыстыратын ырғақтармен байытады, ал ритуалдарында дауыс пен ырғақтың қарқынды, бірлескен үйлесімдерін қолданады. Нюуп сонымен қатар ежелгі діни өлеңдерді оқу кезінде қолданылатын Тассудың бастауы болды. Сенембияның гриоттары оны әлі де неке тойларында, есім қою рәсімдерінде немесе меценаттарын мақтағанда қолданады. Көптеген Сенегалдық және Гамбиялық әртістер оны өз әндерінде пайдаланады. Сенегалдың оңтүстігі, Касамансе деп аталатын аймақ, қуатты мандинка азшылығына ие және 1950 жылдардың соңында ко́ра шеберлерін шығара бастады. Осы сахнадан пайда болған ең танымал топ – Touré Kunda тобы, ол жақын арада әлемнің әртүрлі бұрыштарында үлкен концерттер бере бастады.

1970 және 1980 жылдар

1970 жылдары Сенегалдың дәстүрлі музыкасының ықпалы артты. Сабель мен тама сияқты дәстүрлі барабандар жетекші оркестрлерде пайда болды, ал онжылдық бойы музыка негізінен Латын Америкасының әсерінен Мбалак деп аталатын сенегалдық стильге қарай өркендеді. The Star Band және оның 1970 жылдардағы үш тармағы музыканың дамуында маңызды рөл атқарды. 1970 жылы Orchestra Baobab тобы Star Band-тен бөлініп шықты, ал 1976 жылы No. One de Dakar құрылды. Үш топ та дәстүрлі музыкалық стильдерді сол кездегі сенегалдық түнгі клубтардағы танымал Латын би стилімен үйлестіруімен ерекшеленді. Тьес қаласында Royal Band de Thiès және Dieuf Dieul de Thiès те Сенегалдың танымал музыкасының дамуына үлкен үлес қосты деп есептеледі. 1977 жылы Star Band тобының барлық ырғақ бөлімі мен көптеген орындаушылары Mbalax-ты орындаған алғашқы топ саналған Étoile de Dakar құру үшін кетіп қалды. Олар тез арада өзгелерін басып өтіп, Эль-Хаджи Фей мен Юссу Н'Дурдың мансабын бастады. Фей мен Н'Дур Сенегалдың алғашқы поп-жұлдыздары болды, бірақ атақ-даңқтың күші көп ұзамай топты таратуға әкеп соқты. Фей мен гитарист Баду Н'диаэ Étoile 2000 тобын құрды, олар "Boubou N'Gary" хитін жариялады, бірақ үш ұқсас альбомнан кейін жасырын күйге кетті. Н'Дур мен Étoile de Dakar-дың басқа мүшелері Super Étoile de Dakar болып танылып, бірнеше айдың ішінде төрт альбом шығарды. Super Étoile de Dakar Н'Дурдың қосымша тобына айналды. Көп ұзамай ол елде, тіпті бүкіл Батыс Африкадағы ең танымал орындаушыға айналды. Ол өзінің сенегалдық куба музыкасына дәстүрлі элементтерді қосты, соның ішінде дәстүрлі рэп (тасу), нжууп, баку музыкасы (серлер күресіне сүйемелдейтін триллинг түрі) және сабар сияқты аспаптарды енгізді. N'Dour және басқалар куба музыкасын африкалыққа айналдырғанда, тағы бір ықпалды топ – Xalam американдық фанк және джазбен де сондай әрекеттер жасады. Олар 1970 жылы құрылды, алғашқыда домбырашы Проспер Нианг жетекшілік етті, бірақ олардың даулы мәтіндері мен бейтаныс джаз дыбысы танымалдылыққа жеткізбеді, сондықтан 1973 жылы топ Парижге көшіп кетті. Олар Жан-Филипп Райкельді клавиштерге қосты. Xalam 1988 жылы шыққан "Xarit" альбомымен Сенегалда сәттілікке жетіп, Rolling Stones және Crosby, Stills, Nash & Young сияқты топтармен гастрольдік сапарлар жасады. 1970 жылдардың соңында Super Diamono тобы құрылды, ол мбалак ырғақтары мен жауынгерлік популизмді джаз және регги әсерлерімен біріктірді. 1982 жылы шыққан "Jigenu Ndakaru" әсіресе танымал болды. 1980 жылдардың ортасында Super Diamono Сенегалдағы ең танымал топтардың бірі болды және Super Étoile de Dakar-мен қатал бәсекелестікке түсті. Алайда, топтың танымалдылығы төмендеді, бірақ 1991 жылы Омар Пененің қайта құрылуы осы процесті біршама баяулатты.

1990 жылдардан бүгінгі күнге дейін

1990 жылдары Кайор патшасы Лат Диордың ұрпақтарынан шыққан Тьон Сек Orchestra Baobab тобынан жеке әнші ретінде танымал болды, кейін Раам Даан (мақсатыңа қарай баяу қадамдай) деген жеке тобын құрды. Ол көптеген танымал туындыларында, әсіресе «Дионгома» мен «Демб» әндерінде электр аспаптарын пайдаланды. Сол кезеңде Super Diamono тобының мүшесі Исмаэль Ло «Attaya», «Ceddo» және «Jele bi» сияқты хиттәрімен көзге түсті. Бааба Маал – танымал сенегалдық әнші. Ол Подор қаласынан шыққан және Парижге музыкалық білім алуға стипендия жеңіп алды. Отанына оралған соң, соқыр гитарашысы және әулеттік гриот Мансур Сектан дәстүрлі музыканы оқып, Daande Lenol тобымен бірге өнер көрсете бастады. Оның 1984 жылы жазылған «Джам Лили» альбомы 1989 жылы Ұлыбританияда жарық көргеннен кейін сыншылардың жоғары бағасын алды. Маалдың музыкалық ізденістері келесі онжылдықта да жалғасты, оның 1994 жылғы «Firin' in Fouta» альбомы регги, сальса және бретондық арфа музыкасын үйлестіріп, Positive Black Soul рэперлер тобының мансабын бастап берді және Afro Celt Sound System тобының құрылуына ықпал етті. Оның музыкалық фьюжн әдеті 1998 жылғы «Nomad Soul» альбомында да жалғасты, онда Брайан Ино жеті продюсердің бірі болды. Батыс Африканың басқа елдерінде әйелдер жетістікке жеткенмен, сенегалдық әйелдер 1990 жылға дейін аз мүмкіндіктерге ие болды. Әйелдің алғашқы халықаралық туындысы – Кене Ламның 1989 жылғы «Cheikh Anta Mbacke» әні. Әннің табысы Фату Гевел, Мадиодио Гнинг, Даро Мбайе және Хар Мбайе Мадиага сияқты әйел орындаушылардың жолын ашты. Дегенмен Лам 1990 жылдардың ең ықпалды әйел музыканты болып қала берді, ол 1993 жылғы «Sunu Thiossane» альбомында бас гитара мен синтезаторды қосып, sabar ak xalam ансамбльдерінің жаңа өрнегін жасады. Фату Гевелдің 1998 жылғы «Fatou» атты CD-сі Mbalax үшін маңызды жетістік болды, сондай-ақ оның «Groupe Sope Noreyni» тобы үшін де осылай болды. Жаңа ғасырда Вивиан Ндур өркендеді, ол Super Etoile тобында Юссу Ндурдың қосалқы вокалисі ретінде танылды. Ол Сенегалда және диаспорада танымал, француз рэп жұлдызы Мокобе және Zouk әртісі Филип Монтьеромен бірлесіп жұмыс істеп, RnB, Hip Hop және басқа элементтерді Mbalax стиліне енгізді. Акустикалық халық музыкасы да Сенегалдың музыка мәдениетіне өз үлесін қосты. Бұл жанрға үлес қосқан суретшілер қатарында Руфисктегі TAMA, Пап Арман Бой, Les Freres Guisse, Пап пен Шейх және Шейх Ло бар. Дегенмен, 1990 жылдардағы Сенегалдың ең басты тренді – хип-хоп болды. Дәстүрлі мәдениетке, мысалы, Лаобе ағаш өңдеушілер класының әйелдері некеден кейінгі таңертең орындайтын ресми тасу сияқты рэп дәстүрлері де кіреді. Қазіргі сенегалдық хип-хоп негізінен волоф тілінде, сондай-ақ ағылшын және француз тілдерінде де орындалады. «Positive Black Soul» – елдегі ең танымал топ, сонымен қатар «Daara j», «Gokh Bi System» және «Wageble» де бар. Сенегалдық француз рэпері MC Solaar өте танымал музыкант. Сенегалда туған Акон әлемдік деңгейде танымал болды. 2008 жылы ағылшын музыканты Рамон Гуз Дакарға сапар шегіп, сенегалдық гриот Диабель Сиссохомен бірлесіп Африка блюзін және дәстүрлі Батыс Африка стильдерін зерттейтін «Mansana Blues» альбомын жазды, бұл The West African Blues Project жобасының құрылуына әкелді.