Кіріспе
Кения музыкасы мен музыкалық дәстүрлері
Кения музыкасы өте алуан түрлі, 50-ден астам аймақтық тілдерге негізделген көптеген халық музыкасы түрлері бар. Занзибар таараб музыкасы да кең таралды, сондай-ақ хип-хоп, регги, соул, сукус, зоук, рок-н-ролл, фанк және европоп танымал. Бұған қоса, батыс классикалық музыкасы да дамып келеді және Кенияда бірнеше музыка колледждері мен мектептері бар.
Халықтық музыка
Гитара кениялық халық музыкасындағы ең басты аспап болып табылады. Гитараның ырғақтары өте күрделі және отандық және импортталған, әсіресе конголық кавача ырғағын қамтиды; музыка көбінесе бірнеше бөліктердің өзара байланысын және соңғы кезде гитараның әсерлі сололарын қамтиды. Ән мәтіндері көбінесе суахили немесе жергілікті тілдерде, мысалы календжин тілінде болады, бірақ радио әдетте этникалық тілдердің бірінде музыка ойнатпайды. Бенга музыкасы 1960 жылдардың соңынан бері, әсіресе Виктория көлі маңында танымал. «Бенга» сөзі кейде кез келген поп музыканы білдіру үшін қолданылады: бас, гитара және соққы аспаптары әдеттегі аспаптар болып табылады. 1994 жылдан бастап, ал 2003 жылдан толығымен кениялық халық музыкасы Кисима музыкалық сыйлықтары арқылы мойындалды. Кенияда бенга және регги сияқты бірнеше стильдер басым, олардың әрқайсысы жеке санаттарға бөлінген, және жыл сайын көптеген кениялық әртістер марапатталады.
ХХ ғасырдың басында
Гитара Кенияда тіпті 19-ғасырға дейін, басқа африкалық елдерге тарағанға дейін танымал болған. Фунди Конде ең белгілі ерте гитарист болды, оның ілесінде Пауль Мвачупа мен Лукас Тутуту 1920-ші жылдардың ортасында Момбасада христиандарға еуропалық стильде билеу үшін музыка ойнайтын би клубтары пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кениялық және угандалық музыканттар Корольдің Африкалық атқыштар әскеріне ойын-сауықшылар ретінде алынды және соғыстан кейін Кениядағы алғашқы, аса танымал топ – «Рино-Бенд» ретінде өз қызметін жалғастырды. 1948 жылы топ бөлініп, көптеген мүшелері «Kiko Kids» немесе басқа топтарды құрды. 1950-ші жылдарға қарай Кенияда радио және жазу технологиясы дамыды. Танымал гитарист Фунди Конде радио хабарларын таратуды бастаушылардың бірі болды және жаңадан құрылып келе жатқан жазба индустриясына зор ықпал етті.
Конголық саусақ стилі және бенганың дамуы
1952 жылдан бастап Кенияда Эдуард Массенго және Жан Боско Мвенда сияқты конголық гитаристердің жазбалары қолжетімді болды. Босконың бас бармақ пен көрсету бармағымен (саусақпен ойнау стилі) тарту әдісі кең таралды. Саусақпен ойнау стиліндегі музыка жылдам және көбінесе шағын топтарда орындалады, онда екінші гитара бірінші гитарадан кейін синкопаланған бас ырғақтарымен үйлеседі. Бұл музыка стилі онжылдықтың соңында ерекше танымал болды.
Суахили және конголық поп
Кениялық топтар орындайтын поп-музыканың ең ірі екі жанры – суахили стилі немесе конголық стилі деп аталады. Екеуі де Демократиялық Конго Республикасының сукусы (румба) негізінде құрылған. Суахили музыкасы әлдеқайда баяу ырғағымен ерекшеленеді, алайда соңғы онжылдықтарда бұл стильдер бірігуге бейім. Жанрлар тіл бойынша ажыратылмайды, бірақ суахили поп көбінесе суахили немесе оған жақын тайити тілінде орындалады. Кейде олар лингала тілінде немесе Кенияның туысқан тілдерінің бірінде де болуы мүмкін. 1970-ші және 1980-ші жылдары конголық музыканттар Кенияда ең танымал орындаушылар болды, бірақ 1990-шы жылдардың басында бұл танымалылықтарын жоғалтты. Orchestre Virunga конголық топтардың арасында ең танымал және ұзақ жылдар бойы сахнада болған топтардың бірі болды. Осы кезеңде суахили музыканттары (көпшілігі Танзаниядан) негізінен Ваньяка топтарының айналасында жиналды. Бұл жиі бәсекелес топтар тобы 1971 жылы Танзаниялық Arusha Jazz тобы Кенияға келген кезде пайда болды, ол ақырында Simba Wanyika Band болып құрылды. Топ 1978 жылы бөлінді, оның көптеген мүшелері Les Wanyika тобын құрды. Кениядағы басқа да танымал конголық топтардың қатарында Super Mazembe және Les Mangelepa бар. Танзанияның Moro Band және Ремми Онгала да 1980-ші жылдары Кенияда кең танылды. Оларды жергілікті кениялық әншілерден ажырату қиын болды.
Қонақ үй
Туристерге бағытталған поп-музыка каверлері танымал, және олар шынайы кениялық халықтық және поп жанрларына қарағанда көбірек тікелей музыкалық топтарды жұмысқа тартады. 1987 жылы Найробидегі қонақүйлерде өнер көрсетуін бастаған "The Mushrooms" тобы осындай топтардың бірі. Соңғы кезде "The Mushrooms" және "Safari Sound Band" сияқты қонақүйлердегі топтар регги ойнай бастады.
Өңірлік поп
Луо халқы, Кенияның ең ірі этникалық топтарының бірі, Кенияның батыс бөлігінде тұрады және олардың поп-музыкасы бенга стилін көрсетеді. Бенга және луо дәстүрлі музыкасының қазіргі заманғы нұсқалары охангла стилін тудырды, ол жас луо арасында кең таралған. Кениялық луо халқы ұзақ жылдар бойы «нятиті» деп аталатын сегіз ішекті лирада ойнап келеді, ал аймақтың гитарашылары осы аспаптың синкоптық мелодияларын қайталауға тырысты. Бенгада электр бас гитарасы «нятиті» әуенін еске түсіретін стильде орындалады. ХХ ғасырдың басында бас гитара «нятиті» музыкасында қоғам туралы білім беру үшін маңызды ырғақты қолдады. Одиамбо Сиангланың әкесі, Джем Яладан шыққан Опондо Увенга, музыканы луо халқының тарихын оқыту құралы ретінде пайдаланғанымен белгілі. Луо бенга жанрының негізін қалаушылар – Джордж Рамоги (Омоги Удд Уэта) және CK Jazz. Ол бенга әуесқойларына көмектесіп, олардың музыкасын Найробидегі түрлі студияларда жаздырды. Виктория Джаздың тәрбиеленушісі доктор Менго Джордж Рамогидің жетекшілігінде болды. 1967 жылы алғашқы ірі бенга тобы – Ширати Джаз, Даниэль Овино Мисиани құрды. Топ 1970 және 1980 жылдары Шығыс Африкадағы ең танымал әндер болған бірқатар хиттерді шығарды. Ширати Джаздың басты қарсыласы – 1972 жылы Очинг Нелли Менго мен Коллела Мази құрған Виктория Джаз. Көптеген құрамдық өзгерістерге қарамастан, Виктория Джаз 1970 жылдары «Кения дауысы» радиостанциясы Шығыс Африка поп-музыкасын жандандырған кезде танымал болды. Авино Лавидің Виктория C тобы Виктория Джаздың бір бөлігі болды. 1997 жылы үш белгілі луо бенга әртісі – Хека Хека тобының Окатч Бигги, Джордж Рамоги және Принс Джулли қайтыс болды. Принц Джулидің Jolly Boys Band тобы оның әйелі, Принцесса Джули басқаруына өтті, ол содан бері бенаға ән салатын әйел музыкант ретінде танымал. Мигори Супер Старз тағы бір танымал бенга тобы 1970 жылдардың ортасында құрылды және оны Мұса Олуэте басқарды, кейін ол Джозеф Охола (Касонго Поло Меньо), Оньянго Джамба, Очиг Денге Денге және басқалармен бірге Мигори Супер Старз С тобын құрды. Қазіргі заманғы бенга әртістерінің қатарында Акоти Капере джаз-бэнд және Огванг Лело Окотх тобы бар. Жаңа мыңжылдықта Дола Кабарри мен Муса Джума пайда болды. Соңғысы 2011 жылы қайтыс болғаннан кейін оның мансабы тоқталды. М.Ж., жанкүйерлері арасында танымал болғандықтан, румба элементтерін қамтитын бенга стилін жасады. Ол Джон Джуниор, Огонджи, Маданжи және оның қайтыс болған інісі Омонди Тони сияқты музыканттарды дамытуға көмектесті. [2] Соңғы кезде трубашы Кристин Камаудың шығармалары джаз бенга мен румбамен үйлеседі. Бенга әртістері Кениядан басқа елдерде де жұмыс істейді, мысалы, американдық/кениялық Extra Golden тобы. Камба халқы Найробидің оңтүстігінде және шығысында тұрады. Олардың поп-музыкасы бенгамен тығыз байланысты, бірақ негізгі гитараға мелодиялық қарсы әуен ойнайтын екінші гитара бар. Ең танымал Камба поп-топтары 1970 жылдардың ортасында пайда болды, олардың ішінде Какай Килонзо басқарған Les Kilimambogo Brothers Band, Онесмус Мусюки мен Джозеф Мутаити басқарған Kalambya Boys & Kalambya Sisters және Питер Мвамби мен оның Кянганга Бойлары тобы бар. Басқа топтарға Төменгі Мбони Бойз Банді, Мутетени Бойз Банді және Укия Бойз Банді кіреді. 1980 жылдары басқа да Акамба поп-топтары құрылды, олардың ішінде Джон Мутуа Мутетидің әндерімен ән салған Какуку Бойз Банді (әндері діни, тұрмыстық және сот әзілдерінен тұрады), Дик Мутуку Мулва Каламбья Бойз және Каламбья Систерстерден кеткеннен кейін құрылған Нголени Брадерс тобы бар. Сондай-ақ, Kalambya Boys-тің бастапқы мүшелері Онесмус Мусюки (вокал), Джозеф Мутаити (вокал), Дик Мутуку Мулва (ритм-гитара), Джеймс Маиша Мули (добыл) және Питер Кисаа (соло-гитара) болды. Каламбья Бойз бөлініп, Джозеф Мутаити Super Kaiti құрамын құрды, ал Онесмус Мусюки евангелистік музыкамен айналысып, Emali Town Choir құрамын құрды. Лухья халқының жетекші музыканттары – Сукума Бин Онгаро және Шем Тьюб, оның Abana Ba Nasery тобымен бірге. Олар белгілі бір деңгейге жетіп, Бунгамадағы букусу халқының «литунгу» деп аталатын сегіз ішекті аспабын танымал етті, мысалы, Ванжала Мандари басқарған Синани тобы. 2020 жылы Wabwile wa Mbakalo оны жетілдіріп, дамытып, лухья/букусу диалектісінде хабар тарату және білім беру үшін махаббат туралы хабарламамен жаңарып, Бунгама аймағында танымал болды және аймақтағы басқа да жас жұлдыздарды тартты.
Another famous benga band Migori Super Stars was formed in the mid 1970s and was led by Musa Olwete which later split to form another popular benga band Migori Super Stars C with musicians such as Joseph Ochola (Kasongo Polo Menyo), Onyango Jamba, Ochieng' Denge denge and others. More modern benga artists include Akothee Kapere Jazz Band and the rootsy Ogwang Lelo Okoth. The new millennium has seen emergence of Dola Kabarry and Musa Juma. The latter saw his career cut short as he died in 2011. MJ,as he was popularly known to his fans, developed a kind of benga that infused elements of rumba. he was able to mold other musicians such as John Junior, Ogonji, Madanji, and his late brother Omondi Tonny. [2] More recently, the compositions of the trumpeter Christine Kamau combine jazz with benga and rhumba. There are also Benga artists are based in countries other than Kenya, such as American/Kenyan group Extra Golden. The Kamba people live to the south and east of Nairobi. Their pop music is closely related to benga, but includes a second guitar that plays a melodious counterpoint to the primary guitar. The most popular Kamba pop bands arose in the middle of the 1970s and include Les Kilimambogo Brothers Band led by Kakai Kilonzo, Kalambya Boys & Kalambya Sisters led by Onesmus Musyoki and Joseph Mutaiti and Peter Mwambi & His Kyanganga Boys. Other groups also include Lower Mbooni Boys Band, Muthetheni Boys Band and Ukia Boys Band. Other Akamba Pop Bands were formed in the 1980s and included Kakuku Boys Band vocalled by John Mutua Muteti whose lyrics consisted of religious, domestic, and court humour, Ngoleni Brothers which was formed by Dick Mutuku Mulwa after he left Kalambya Boys & Kalambya Sisters. It can also be noted that Kalambya Boys original members were Onesmus Musyoki (vocals), Joseph Mutaiti (vocals), Dick Mutuku Mulwa (rhythm guitar), James Maisha Muli(Drums) and Peter Kisaa (solo guitar). Kalambya Boys split and Joseph Mutaiti formed Super Kaiti and Onesmus Musyoki went gospel to form Emali Town Choir. Leading Luhya musicians include Sukuma Bin Ongaro, and Shem Tube with his group Abana Ba Nasery. It raised up to a certain level and came an instrument with eight strings called "litungu" played popularly in Bungoma by a group of people called bukusu in a band e. g. Sinani Band led by Wanjala Mandari,there after improved and developed in 2020 by Wabwile wa Mbakalo with a love message to educate and fablish the community in luhya/Bukusu dialect Wabwile Wa Mbakalo has become popular in Bungoma region with his sweet voice and recruited other young stars in the region.
Хип-хоп
Хип-хоп Кенияда өте танымал музыка стилі. Әртістер ағылшын, суахили, жергілікті шенг сленгі немесе тіпті кикую (Г. ронги), киси (Smallz Lethal) немесе дхолуо (Gidi Gidi Maji Maji) сияқты жергілікті тілдерде рэп орындайды. Оның көптеген танымал жанрларының бірі – Генге, ол Джуа Кали, Нонини және Джимват сияқты әртістер арқылы танымал. Сондай-ақ, Капука рэпі де бар, оны Nameless сияқты әртістерде кездестіруге болады. Гроспул Музыкасының Нида және Sony Music компаниясына қол қойған Xtatic сияқты әйел рэперлер индустрияны жаңа деңгейге көтеріп жатыр. Вангечи мен Феми Оун сияқты басқалар да осы жанрға үлес қосып жатыр. Елде 237 cypher, Bamboo, G. rongi, Jay Fourz, SDL, Abass Doobiez және Chiwawa сияқты жылдам фристайл орындайтындар мен лириктердің көптеген жанкүйерлері бар хардкорлық рэпке де үлкен қызығушылық бар. Бұл жанрда тек екі тікелей орындаушы бар: Джулиани (бұрынғы Ukoo Flani тобының мүшесі) және Джемедари, ол өзінің тамырларын жағалау өңірінің ықпалынан алатын жаңа рэпер. Camp Mulla тобы, альтернативті хип-хоп тобы, тарихындағы кез келген кениялық әртістен гөрі көбірек жетістікке жетті. 2012 жылдың 28 қыркүйегіне дейін олар екі CHAT сыйлығын жеңіп алды және BET Awards, MTV Europe Music Awards және MOBO Awards сияқты беделді сыйлықтарға ие болды.
Регги
Регги – Кениядағы ең танымал музыка жанрларының бірі. Регги элементтері көбінесе жергілікті хип-хоп пен поп музыкамен үйлеседі, бірақ Кенияда көптеген танымал регги музыканттары болған жоқ. Ең белгілі жергілікті регги музыканттарының бірі – марқұм Mighty King Kong. Жаңағы регги әртісі, Пастер Фариіс, назарда ұстауға лайық. "Warrior" және "Pressure" атты екі альбомы бар, сондықтан Пастер Фари Кения регги сахнасындағы келесі үлкен жұлдыз болуы мүмкін. Оның стилі түпнұсқа ямайкалық тамыр реггисін сақтайды. Кениядағы басқа да регги иконалары – талантты Уайр және Ред Сан. Кенияда реггиге деген үлкен сүйіспеншілік регги музыкасын ойнайтын диджейлер сияқты жаңа таланттардың пайда болуына себеп болды.
Қатты
Рок музыкасы өсіп келе жатқан жанкүйерлер базасын тапты және жергілікті деңгейде құрылған, сондай-ақ жаңадан пайда болатын рок-топтар (тек Найробиде он екіден астам белсенді жергілікті рок-топтар бар) осы жанрды әртүрлі және өзара ұйымдастырылған рок-тақырыпты шараларға қатысып нығайтады. Шетелдік халықаралық рок-топтар (Jars of Clay, Casting Crowns, 38th Parallel, Zebra & Giraffe) жергілікті сахнаны да көркейтіп, бұл жанрдың өсіп келе жатқан ықпалы мен қабылдануын көрсетеді. Wiyathi (қазір жоқ) және Roffeke (Rock 'n' Roll Film Festival Kenya) сияқты ұйымдастырылған мүшелер ұйымдары тұрақты концерттер өткізу арқылы елдегі жергілікті рок-топтарды бастапқыда насихаттауда маңызды рөл атқарды және жанды рок-қауымдастығын құруға көмектесті. Соңғы кезде, топтарға Kenya Rock Fans сияқты әлеуметтік шаралар ұйымдастырушылары да танымалдылыққа ие болуға және жанкүйерлер базасын арттыруға кең көмек көрсетті, нәтижесінде мүше топтардың мүдделерін қорғайтын Rock Society of Kenya басқарушы органы құрылды. Қоғам топтар үшін конструктивті белсенділік деңгейін арттыратын Battle of the Bands және тікелей рок-клуб концерттері сияқты көптеген рок-кеңестермен байланысты шараларды ұйымдастырады. Соңғы жылдары көптеген ойын-сауық орындары да өз бағдарламаларына рок музыкасын қосып, көпшіліктің шынайы қызығушылығын көрсетті. Сонымен қатар, рок музыкасын ойнайтын радиостанциялар бар: 98.4 Capital FM және 105.5 X FM, соңғысы тәулік бойы рок музыкасын тарататын станция. 2019 жылы 105.5 X FM радиостанциясы Radio Africa бас компаниясымен жабылды. KTN (Str8up), STV (The Rumble) және K24 (The Rumble) апта сайынғы рок-шоуларын эфирге береді. Жергілікті танымал рок-топтардың қатарында Parking Lot Grass, Last Year's Tragedy (LYT) – олардың "March From the Underground" әні Кениядағы университеттерге жасалған шабуылдарды болжаған деп есептеледі, Murfy's fLaw, Dove Slimme, M20, Rock of Ages, Seismic, The Itch, The Beathogs, Crystal Axis, DEOWA, Rash, Bedslum және Mortal Soul сияқты металл тобы бар.
Калпоп
Kalpop – Klassik Nation лейблі және Klassikan патшалық қауымдастықтарында пайда болған музыка жанры. Kalpop – классикалық, африкалық, көпмәдениетті және халық музыкасының жанры. Ол қазіргі түрінде 1990 жылдардың ортасында Кенияда пайда болып, кейін АҚШ және Ұлыбританияға тарады. Kalpop музыкасы өсіп келе жатқан жанкүйерлер қауымын тапты, сондай-ақ жергілікті және жаңадан құрылған Kalpop топтары (тек Найробиде он үштен астам белсенді топ бар) әртүрлі және бірлескен Kalpop тақырыбындағы шараларға қатысып, осы жанрды нығайтуда. DON SANTO, Badman Killa, Blessed Paul, Cash B, Jay Nuclear, Rekless, G Youts (Washu B және Nicki Mulla), Sleek Whizz, Chizei – Кенияда Kalpop музыкасын орындайтын көптеген әртістердің қатарында.
Басқа жанрлар
Музыканың басқа жанрларына, мысалы, хаус, Trap Music және drum and bass жанрларына қызығушылық артып келеді. Just A Band Skilz сияқты орындаушылар да көптеген балама жанрларды сынап көрді. Кениялық Trap Music жанрының дамуы Экко Дидда және Janeson Recordings суретшілері арқылы жақында танымал болды. Neo soul музыкасы да Blankets and Wine сияқты іс-шаралардың арқасында үлкен аудиторияға ие болды, бұл іс-шаралар Sage, Antoneosol, Sarah Mitaru, Sauti Sol және Dela сияқты жаңа Neo soul топтары мен әртістерін насихаттайды. Кениядағы нео-соул музыкасы сахнасы бірте-бірте өсіп келеді. Jua Cali және Nonini сияқты суретшілер осы жанрдың елшілері болып табылатын Genge сияқты жанрлар да бар. 2019 жылы Найробиде "Gengeton" деп аталатын жаңа музыка жанры пайда болды. Gengeton үлкен жетістікке жетті. Дегенмен, 2020 жылы COVID-19 пандемиясы салдарынан жарияланған карантинге байланысты Boondocks Gang сияқты Gengetone музыканттары өнер көрсете алмады, бұл олардың бұрынғы табысына кері әсер етті. Nameless, қайтыс болған Esir және қайтыс болған K rupt сияқты орындаушылар осы жанрлардан үлгі алған Kapuka сияқты жанрлар да өз аудиториясын тапқан. Кениялық музыкалық қауым өзін әртүрлі деп есептейді, бірақ олардың кейбіреулері музыканың жеткіліксіз түпнұсқалығы деп санайтын мәселелерге сын айтады. Соңғы кезде Sauti Sol сияқты музыкалық топтар әлемдік деңгейде танымал болды, бұл индустрияда үлкен қайта жандануға алып келді.
Дәстүрлі музыка
Кенияның әр түрлі этникалық топтарының әрқайсысының өзіндік халық музыкасы дәстүрлері бар, бірақ соңғы жылдары көптегені евангелистік музыканың танымалдылығы артуына байланысты бұрынғысынша кең таралмады. Солтүстіктегі Түркана халқы, Баджуни, Акамба, Борана, Чука, Гуси, Кикую, Лухья және Лу, Масаи және олармен туысқан Самбуру, сондай-ақ шығыс жағалаудағы Миджикенда ("тоғыз тайпа") Кения шегінде кездеседі.