Юсу Н'Дур: Сезімтал сазгер және музыкант

Кіріспе

Сенегалдық саясаткер және музыкант (1959 жылы туған)

Н'Дур барлық Сенегамбиялықтардың (волофтарды қоса) білетін, мбалакс деп аталатын Сенегалдың танымал музыка стилін дамытуға көмектесті, бұл жанрдың қасиетті бастаулары серер халқында. Ол Пьер Ив Боргео түсірген "Гориге оралу" (2007) және Элизабет Чай Васарели түсірген "Юссу Н'Дур: Мен жақсы көретінімді әкелем" (2008) фильмдерінің басты кейіпкері. 2006 жылы Н'Дур "Amazing Grace" фильмінде Олауда Эквиано рөлін ойнады.

Ерте өмір

Этникалық тұрғыдан Н'Дур серер тайпасынан, серер әкеден және тукулер анадан дүниеге келген. Ол Дакар қаласында туған.

Музыкалық мансап

15 жасында Юссу Н'Дур «Диамоно» деп аталатын топқа қосылды және 1975 жылы Батыс Африка бойынша гастрольдік сапармен болды. 1976 жылы, Н'Дур 16 жасқа толғанда, ол Дакардағы Кассеге тиесілген «Майами» клубында Ибра Касседің «Жұлдызды топпен» ән айтуға келісімшарт жасады, онда ол сенсация тудырды. 1978 жылы Н'Дур «Жұлдызды топтың» бірнеше мүшелері «Étoile de Dakar» тобын құру үшін кеткен кезде, оларға қосылды. Бұл топ Сенегалдың жаңадан қалыптасып келе жатқан музыкалық стиліне, дәстүрлі Сенегал музыкасын Латын Америкасының стильдерімен үйлестіретін «мбалакс» стиліне маңызды үлес қосты. Олар шамалы уақыттың ішінде қаланың ең танымал топтарының біріне айналғанмен, ішкі дау-дамайларға байланысты топтың өмірі қысқа болды. «Étoile de Dakar» екі топқа бөлінді: «Étoile 2000» және «Super Étoile de Dakar». Соңғы топқа Н'Дур, гитарист Джими Мбайе, басист Хабиб Файе және «тама» (сөйлейтін барабан) ойнаушы Ассан Тиам кірді. «Super Étoile de Dakar» бірнеше айдың ішінде кассетада төрт альбом шығарды және ақырында Н'Дурдың қосалқы тобына айналды. 1991 жылы ол жеке студиясын ашты, ал 1995 жылы – «Jololi» атты жеке музыкалық лейблін құрды. Н'Дур – тарихындағы ең танымал африкалық музыканттардың бірі. Оның Сенегалдың дәстүрлі «мбалакс» музыкасын Кубаның румбасы, хип-хоп, джаз және соул сияқты сан алуан стильдермен үйлестіруі оған миллиондаған халықаралық жанкүйерлер сыйлады. Батыс елдерінде Н'Дур Питер Габриэль, Аксель Ред, Стинг, Алан Стивелл, «Bran Van 3000», Ненех Черри, Уайклф Джинмен бірлесіп жұмыс істеді. Н'Дурдың шығармалары Сенегал музыкасының барлық спектрін қамтиды, көбінесе Сенегал мәдениетінен тыс, жанрлық шектеулерден арылған рок немесе поп музыка арқылы қарастырылады. 1993 жылдың шілдесінде Н'Дурдың «Африка операсы» француз фестивалі үшін «Opéra Garnier» сахнасында тұңғыш рет көрсетілді. 1994 жылы Н'Дур өзінің ең танымал халықаралық хитін шығарды – «7 Seconds» атты үш тілде орындалған дуэт, оны Ненех Черримен бірге орындады. 1998 жылғы ФИФА әлем чемпионатының ресми әнұранын – Аксель Редпен бірге орындалған «La Cour des Grands (Do You Mind If I Play)» әнін жазды. Ол Сенегалдағы ең көп таралған газеттердің бірі – «L'Observateur», «RFM (Radio Future Medias)» радиостанциясы және «TFM» телеарнасының иесі. 2002 жылы Н'Дур «Тілдер және мәдениеттер аралық өркендеу нысандары» тақырыбындағы «Принц Клаус» сыйлығымен марапатталды. 2006 жылы Н'Дур Уильям Уилберфорстың Британ империясындағы құлдықты жоюға жасаған күш-жігерін көрсететін фильмде африкалық британдық құлдықты жоюшы Олауда Эквианоның рөлін ойнады. 2008 жылы Н'Дур француз әншісі Синтия Браунға өзінің «Bébé» композициясын сыйлады. 2011 жылы Н'Дур Йель университетінен музыка ғылымы бойынша құрметті докторлық дәреже алды. 2013 жылы Н'Дур діни келісімділікті нығайтуға және музыкалық өнеріне қосқан үлесі үшін Швецияның 150 000 долларлық «Polar» музыкалық сыйлығының бір бөлігін жеңіп алды.

At the age of 15, Youssou N'Dour joined a band called Diamono and, in 1975, toured with the band in West Africa. In 1976 when N'Dour was 16 years old, he signed a contract to sing with Ibra Kasse's Star Band at Kasse's Miami club in Dakar where he would become a sensation. In 1978, N'Dour would follow as several members of the Star Band left to form Étoile de Dakar, a band that made important contributions to Senegal's newly evolving musical style called mbalax which incorporated traditional Senegalese music into the Latin styles that had dominated Senegalese popular music. Although they quickly became one of the city's most popular bands, the group was short lived due to internal problems. Étoile de Dakar split into two groups: Étoile 2000 and Super Étoile de Dakar. The latter group included N'Dour, guitarist Jimi Mbaye, bassist Habib Faye, and tama (talking drum) player Assane Thiam. Super Étoile de Dakar produced four albums on cassette in just a few months and eventually evolved into N'Dour's backing band. By 1991, he had opened his own recording studio, and, by 1995, his own record label, Jololi. N'Dour is one of the most celebrated African musicians in history. His mix of traditional Senegalese mbalax with eclectic influences ranging from Cuban rumba to hip hop, jazz, and soul has won him an international fan base of millions. In the West, N'Dour has collaborated with Peter Gabriel, Axelle Red, Sting, Alan Stivell, Bran Van 3000, Neneh Cherry, Wyclef Jean, N'Dour's work absorbed the entire Senegalese musical spectrum, often filtered through the lens of genre defying rock or pop music from outside Senegalese culture. In July 1993, Africa Opera composed by N'Dour premiered at the Opéra Garnier for the French Festival Paris quartier d'été. In 1994, N'Dour released his biggest international hit single, the trilingual "7 Seconds", a duet sung with Neneh Cherry. He wrote and performed the official anthem of the 1998 FIFA World Cup with Axelle Red "La Cour des Grands (Do You Mind If I Play)". He is the proprietor of L'Observateur, one of the widest circulation newspapers in Senegal, the radio station RFM (Radio Future Medias) and the TV channel TFM. In 2002, N'Dour was honoured with a Prince Claus Award, under that year's theme "Languages and transcultural forms of expression". In 2006, N'Dour played the role of the African British abolitionist Olaudah Equiano in the movie Amazing Grace, which chronicled the efforts of William Wilberforce to end slavery in the British Empire. In 2008, N'Dour offered one of his compositions, Bébé, for the French singer Cynthia Brown. In 2011, N'Dour was awarded an honorary doctoral degree in music from Yale University. In 2013, N'Dour won a share of Sweden's $150,000 Polar music prize for promoting understanding between faiths as well as for his music.

Белсенділік

Н'Дур 2000 жылғы 16 қазанда Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (FAO) ізгі ниет елшісі болып тағайындалды. Сенегалда Н'Дур әлеуметтік мәселелерге белсенді қатысы бар, күшті мәдени тұлғаға айналды. 1985 жылы ол Нельсон Манделаның босатылуына арналған концерт ұйымдастырды. 1988 жылы Amnesty International Human Rights Now! әлемдік турнесінде басты орындаушылардың бірі болды, ол Лу Ридпен бірлесіп Питер Габриэльдің "Biko" әнінің нұсқасын жасады, оны Ричард Джеймс Берджесс өндірді және Amnesty International-дің The Secret Policeman's Third Ball альбомына енгізді. Н'Дур Біріккен Ұлттар Ұйымы мен ЮНИСЕФ-пен жұмыс істеді, сондай-ақ Африкада интернет-кафелер ашу және әлемдегі сенегалдық қауымдастықтарды байланыстыру мақсатында "Жоба Жоко" жобасын бастады. 2003 жылы Н'Дур Американың Иракқа басып кіруіне қолдау көрсетпеу үшін жоспарланған американдық турнесін тоқтатты. Өз шешімін түсіндірерлік ашық мәлімдемесінде Н'Дур: "Иракты қарусыздандыру жауапкершілігі Біріккен Ұлттар Ұйымының мойнында болуы керек деп сенемін. Әділеттілік тұрғысынан АҚШ үкіметінің Иракта соғыс бастау ниетіне күмән келтіремін. Менің ойымша, осы уақытта Америкаға бару көптеген елдерде, дұрыс немесе бұрыс, осы саясатты қолдау ретінде қарастырылуы мүмкін, сондықтан АҚШ-та орындау орынсыз болар еді" деді. Ол 2005 жылғы 2 шілдеде Дидомен бірге Live 8 концерттерінің үшінде (Live 8 концерті, Лондон, Live 8 концерті, Париж және Live 8 концерті, Корнуоллдағы Eden Project) өнер көрсетті. 2007 жылы Instant Karma: Дарфурды құтқару жөніндегі Amnesty International кампаниясы CD-сіне Джон Леннонның "Jealous Guy" әнін енгізді. Н'Дур Испания мен Сенегалдың бірлескен жарнамалық кампаниясында Африка халқына заңсыз көші-қонның ауыр салдары туралы хабарлауға қатысты. 2007 жылы "Visions" көшбаспас биржасы жобасына қатысты. 2008 жылы ол Ширак қорының құрметті комитетіне қосылды. Сол жылы Юссу Н'Дурдың "Бирима" ("Бирима" әннің атауы) микроқаржы ұйымы "Бенетонның біріккен түстерімен" бірлесіп құрылды. 2009 жылы ол "Wake Up (It's Africa Calling)" әнін Creative Commons лицензиясы бойынша IntraHealth International ұйымының IntraHealth Open кампаниясына көмектесу үшін, Африкаға ашық кодты денсаулық сақтау қолданбаларын әкелу мақсатында шығарды. Әнді Nas, R.E.M. тобының гитаристі Питер Бак және Дункан Шейк сияқты әртістер ремикстеп, кампанияға қаржы жинауға көмектесті. Н'Дур Біріккен Ұлттар Ұйымының Парламенттік Ассамблеясын құру жөніндегі кампанияны қолдайды, бұл ұйым Біріккен Ұлттар Ұйымының демократиялық реформасын жақтаушы. Н'Дур "Расизмге қарсы суретшілер" атты канадалық қайырымдылық ұйымының мүшесі.

N'Dour was nominated as Goodwill Ambassador of the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) on 16 October 2000. In Senegal, N'Dour became a powerful cultural icon, actively involved in social issues. In 1985, he organized a concert for the release of Nelson Mandela. He was a featured performer in the 1988 worldwide Amnesty International Human Rights Now! Tour collaborating with Lou Reed on a version of the Peter Gabriel song "Biko" which was produced by Richard James Burgess and featured on the Amnesty International benefit album The Secret Policeman's Third Ball. He worked with the United Nations and UNICEF, and he started Project Joko to open internet cafés in Africa and to connect Senegalese communities around the world. In 2003, N'Dour cancelled an upcoming American tour in order to publicly deny support for the upcoming American invasion of Iraq. In a public statement explaining his decision, N'Dour said:It is my strong conviction that the responsibility for disarming Iraq should rest with the United Nations. As a matter of conscience I question the United States government's apparent intention to commence war in Iraq. I believe that coming to America at this time would be perceived in many parts of the world rightly or wrongly as support for this policy, and that, as a consequence, it is inappropriate to perform in the US at this juncture. He performed in three of the Live 8 concerts (in Live 8 concert, London, Live 8 concert, Paris and at the Live 8 concert, Eden Project in Cornwall) on 2 July 2005, with Dido. He covered John Lennon's "Jealous Guy" for the 2007 CD Instant Karma: The Amnesty International Campaign to Save Darfur. N'Dour appeared in a joint Spain Senegal ad campaign to inform the African public about the dramatic consequences of illegal immigration. He participated in the Stock Exchange of Visions project in 2007. In 2008, he joined the Fondation Chirac's honour committee. The same year, Youssou N'Dour's microfinance organization named Birima ("Birima" is also a song's title) was launched with the collaboration of United Colors of Benetton. In 2009, he released his song "Wake Up (It's Africa Calling)" under a Creative Commons license to help IntraHealth International in their IntraHealth Open campaign to bring open source health applications to Africa. The song was remixed by a variety of artists including Nas, Peter Buck of R. E. M., and Duncan Sheik to help raise money for the campaign. N'Dour is a supporter of the Campaign for the Establishment of a United Nations Parliamentary Assembly, an organisation which advocates for democratic reformation of the United Nations. N'Dour is a member of the Canadian charity Artists Against Racism.

Саяси мансап

2012 жылдың басында ол 2012 жылғы Сенегал президенттік сайлауына үміткер болып қатысу ниетін жариялады, бұл сайлауда Президент Абдулай Уэйдке қарсы күресуді көздеді. Бірақ, оның науқанына қолдау көрсету үшін жинаған қолтаңбаларының заңдылығына қатысты мәселелер туындағандықтан, сайлауға қатысу құқығынан айырылды. Н'Дур 2012 жылғы наурыз айында екінші турда Уэйдті жеңген оппозициялық кандидат Макки Саллды қолдады. 2012 жылдың сәуір айында ол жаңа премьер-министр Абдул Мбайдың үкімет құрамында Мәдениет және туризм министрі болып тағайындалды. Н'Дурдың президенттік науқанының тарихы PBS телеарнасының "Sound Tracks: Music Without Borders" бағдарламасында көрсетілді. Кейін оның қызметі өзгертіліп, ол Туризм және демалыс министрі болып тағайындалды. 2013 жылдың 2 қыркүйегінде премьер-министр Амината Туре басқаратын жаңа үкімет құрылғанда ол қызметтен босатылды. Оның орнына Н'Дур президенттің арнайы кеңесшісі болып тағайындалды, оған министр дәрежесі берілді және елді шетелде ілгерілету міндеті жүктелді.

Синглдар

Жылдық ең жоғары көрсеткіштегі альбомдар тізімі UK AUS FRA BEL(WAL) SWI GER US USAlt Rock "The Rubberband Man / Nelson Mandela" 1985 — — — — — — — — Nelson Mandela "Shango Affair" 1988 — — — — — — — — Black Mic Mac 2 OST "Shakin' the Tree" (with Peter Gabriel) 1989 61 — — — — — — 9 The Lion "The Lion / Gaïende" — — — — — — — — "Toxiques" 1990 — — — — — — — — Set "Africa Remembers" 1992 — — — — — — — — Eyes Open "7 Seconds" (with Neneh Cherry) 1994 3 3 1 — 1 3 98 — The Guide (Wommat) "Mame Bamba" — — — — — — — — "Undecided" 1995 53 145 — — — 92 — — "Chimes of Freedom" — — — — — — — — "How Come" (with Canibus) 1998 52 — — — — — — — Bulworth OST "La Cour Des Grands (A Ton Tour De Jouer)" (with Axelle Red) — — 16 31 — — — — 1998 FIFA Әлем Чемпионатының ресми әні "My Hope Is in You" 1999 — — — — — — — — Joko From Village to Town "Birima" 2000 — — — — — — — — "So Many Men" (with Pascal Obispo) 2002 — — 35 27 85 — — — Nothing's in Vain (Coono Du Réér) "#Senegaal rekk" (with Le Super Etoile) 2016 — — 189 — — — — — "—" сол аумақта тізімге енбеген немесе жарияланбаған жазбаны білдіреді.