Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық опера әншісі
American opera singer
Лилиан Нордика (12 желтоқсан 1857 – 10 мамыр 1914) – Еуропа мен туған елінде маңызды сахналық мансабы болған американдық опера әншісі. Нордика XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы көрнекті драмалық сопрано әншілердің бірі ретінде танылды. Оның дауысы күшті әрі икемді болды және неміс, француз және итальян опера репертуарындағы ерекше кең ауқымды рөлдерді орындауға қабілетті еді.
Lillian Nordica (December 12, 1857 – May 10, 1914) was an American opera singer who had a major stage career in Europe and her native country. Nordica established herself as one of the foremost dramatic sopranos of the late 19th and early 20th centuries. She had a powerful yet flexible voice and the ability to perform an unusually wide range of roles in the German, French and Italian operatic repertoires.
Ерте өмір және білім
Лилиан Аллен Нортон 1857 жылы Мэн штатының Фармингтон қаласында, оның әкесінің әкесі төбеде салған шағын Кейп-Код стиліндегі шаруа үйінде дүниеге келді. Жастық шағында Нортонның музыкаға, ән салатын құстар мен ағып жатқан бұлақтардың дыбысына деген табиғи құштарлығы болған деседі. Ол сегіз жасқа келгенде оның отбасы Массачусетс штатының Бостон қаласына, әпкесі Вильгельминаның музыкалық білімін жалғастыру үшін көшіп келді. Вильгельмина 18 жасқа толмай қайтыс болды. Содан кейін отбасының үміті Лилианға байланысты болды, және оның музыкалық білімі көп ұзамай басталды. Ол Бостонда әнші мамандығы бойынша оқып, сол қаладағы Жаңа Англия консерваториясын 18 жасында бітірді.
Lillian Allen Norton was born in 1857 in a small Cape Cod style farmhouse built by her grandfather on a hill in Farmington, Maine. In her youth, Norton is said to have possessed an inherent fondness for music and the sounds of singing birds and running brooks. When she was eight her family moved to Boston, Massachusetts to continue the musical education of her sister Wilhelmina. Wilhelmina died before her 18th birthday. Family hopes were then pinned on Lillian, and her musical education began soon thereafter. She trained as a singer in Boston, graduating from the New England Conservatory in that city at the age of 18.
Мансап
Нортон консерваторияда Гендель мен Хайдн қоғамының солисі ретінде сахнаға тұңғыш рет шықты. Кәсіби орындаушы ретінде сәтті мансап құра алатынына көз жеткізген Нортон Италияға сапар шегіп, Миланда оқып, вокалын белканто стилінде шыңдады. Опералық мансабының басында итальяндық маэстро оған «Нордика» деген сахналық есімді сыйлады. Ол оны еуропалық опера тыңлаушыларының ағылшын-американдық аты бар диваны қабылдамайтынына сендірді. Оның шын аты – Гиллия Нордика, ол «Солтүстік лилиясы» деген мағынаны білдірсе, бірақ көп ұзамай ол «Мадам Нордика» немесе жай ғана «Нордика» деп танылды. Мадам Нордика ретінде ол 1879 жылы Брешиада опералық дебютін жасады. Ол өзінің заманының халықаралық примадонналарының қатарында жоғары деңгейге көтеріліп, Батыс Еуропа мен Ресейдегі көптеген маңызды музыкалық ареналарда өнер көрсетті. Мысалы, ол 1887–93 жылдары Ковент-Гардендегі Корольдік опера театрында ән салып, 1894 жылы Германиядағы Байройт фестивалінде «Лоэнгрин» операсынан Эльза рөлінде өнер танытты. Туған Америкасында Нордика есімдісі Нью-Йорктегі Метрополитен операсымен тығыз байланысты болды, онда оның жиі сахналық серігі – мәдениетті поляк теноры Жан де Реске болды. Ол 1891 жылдан 1910 жылға дейін, арасында үзілістермен Метте ән шырқады. Барлық мәліметтерге сәйкес, Нордика өте күшті, епті және таза дыбысты сопраноға ие болды және оны толыққанды пайдалануға дайын еді. (Мысалы, Майкл Скотттың «The Record of Singing» атты еңбегін қараңыз, 1-том, 38–40-беттер.) Өзінің шығармашылығымен әртүрлі репертуарды қабылдаған суретші, оның ішінде «Аида», Вагнердің «Сақина» циклі (Брунгильда рөлінде), «Тристан мен Изольда», «Лоэнгрин», «Ла Травиата», «Il trovatore», «La Gioconda», «Фауст», «Les Huguenots», «Mignon» және «Le nozze di Figaro» сияқты көптеген туындылар бар. Нордика өзінің мансабында басқа да бірнеше көрнекті драмалық сопранолардың күшті бәсекесіне қарамастан, бірінші дәрежелі опера әншісі ретінде әлемдік даңққа ие болды. Оның басты қарсыластары Лилли Леманн, Роза Сухер, Катарина Клавский, Милка Тернина, Тереза Мальтен, Йоханна Гадски, Фелия Литвинне, Олив Фремстад, Анна фон Мильденбург және Эмми Дестинн болды. Нордика «Әншілерге кеңестер» атты трактат жазды. Оның бір көшірмесі оның «Янки Дива» өмірбаянына қоса берілген, ол оның соңғы еңбегі болды.
Norton made her public debut at the conservatory as a soloist with the Handel and Haydn Society. Convinced that she could forge a successful career as a professional performer, Norton travelled to Italy and put a final bel canto polish on her vocalism through study in Milan. "Nordica", a stage name, was bestowed by an Italian maestro at the beginning of her operatic career. He convinced her that European opera goers would not tolerate a diva with a plain sounding, Anglo American name. The adopted name, Giglia Nordica, meant "Lily of the North", but she soon became known as "Madame Nordica" or simply as "Nordica". As Madame Nordica, she made her operatic debut at Brescia in 1879. She achieved a high rank among the international prima donnas of her era, appearing in many major musical venues in Western Europe and Russia. She sang for example at The Royal Opera House, Covent Garden, in 1887–93 and performed at the Bayreuth Festival in Germany in 1894 as Elsa in Lohengrin. In her native America, Nordica was particularly associated with the Metropolitan Opera in New York, where her frequent stage partner was the cultured Polish tenor Jean de Reszke. She sang at the Met from 1891 until 1910, with some breaks in between. By all accounts Nordica possessed an extremely big, agile and pure toned soprano voice which she was prepared to use unstintingly. (See, for instance, Michael Scott, The Record of Singing, Volume One, pp. 38–40.) An adventurous artist, she embraced an enormously varied repertoire which included, among many other works, Aida, Wagner's Ring Cycle (as Brünnhilde), Tristan und Isolde, Lohengrin, La traviata, Il trovatore, La Gioconda, Faust, Les Huguenots, Mignon and Le nozze di Figaro. Nordica established her worldwide reputation as an opera singer of the first magnitude, despite facing powerful competition during her career from a number of other outstanding dramatic sopranos. Her main rivals included Lilli Lehmann, Rosa Sucher, Katharina Klafsky, Milka Ternina, Therese Malten, Johanna Gadski, Félia Litvinne, Olive Fremstad, Anna von Mildenburg and Emmy Destinn. Nordica wrote a treatise called Hints to Singers. A copy is appended to her Yankee Diva biography. which proved to be her last.
Жазбалар
Нордика «Колумбия рекордс» үшін бірнеше акустикалық дисктер жазды. Алайда, олар оның мансабының соңғы кезеңінде жазылған және техникалық сапасы нашар. Дегенмен, олар оның әнші ретіндегі көрнекті мүмкіндіктерін көрсетеді, себебі ол колоратуралық өнер туындыларын ("Миньон" операсынан "Io son Titania" сияқты) және драматикалық Вагнер туындыларын ("Тристан мен Изольда" операсынан "Mild und leise" сияқты) орындауға қабілетті болды. Оның ең танымал жазбасы, әлдебір 1907 жылы жазылған Ференц Эркельдің «Хуньяди Ласло» венгр операсынан қиын ариясы болуы мүмкін. Нордиканың даусы 20 ғасырдың басында Метрополитен опера театрында тікелей орындалған бірнеше «Мэйплсон» цилиндрлерінде де қысқаша естіледі. Бұл цилиндрлердің дыбысы қарапайым болғанымен, Нордиканың дауысының күші театр акустикасында жақсырақ сезіледі. Оның граммофондық және цилиндрлік жазбаларынан тұратын CD 2003 жылы «Marston Records» компаниясынан шықты, ол Нордиканың дауысы мен мансабына арналған кең көлемді мәліметтермен толықтырылған (қараңыз төмен).
Nordica made a number of acoustic discs for Columbia Records. They were recorded comparatively late in her career, however, and are of a poor technical standard. Nevertheless, they do indicate her considerable range as a singer, for she is able to perform both coloratura showpieces (such as "Io son Titania" from Mignon) and dramatic Wagnerian solos (such as "Mild und leise" from Tristan und Isolde). Her best known record is probably that of a demanding aria from the Hungarian opera Hunyadi Laszlo by Ferenc Erkel, which she cut in 1907. Nordica can be also heard briefly in some of the Mapleson Cylinders that were recorded during actual performances at the Metropolitan Opera House during the first few years of the 20th century. The sound of these cylinders is primitive but the impressive size of Nordica's voice can be better appreciated as it rings out in a theatre acoustic. A CD of her gramophone and cylinder recordings was released by Marston Records in 2003, complete with extensive liner notes dealing with Nordica's voice and career (see below).
Жеке өмір
Нордиканың операдағы сәтті мансабы оның қайғылы жеке өмірімен қатар келді. Нордика үш рет үйленді. 1882 жылы ол сахнадан кетуге және Фредерик А. Говерге тұрмысқа шығуға бел буды, бірақ 1885 жылы одан ажырасуға талап етті. Алайда, ол сот процесі кезінде із-түзсіз жоғалып кетті, шамасы, ауа шарлы апатта қаза тапқан. Оның екінші некесі 1896 жылы венгр теноры Золтан Дёмемен болды. Ол 1894 жылы Байройтте "Парсифал" операсындағы бас рөлді орындады. 1904 жылы ол одан ажырасты.
Nordica's successful operatic career contrasted with her disastrous personal life. Nordica wed three times. In 1882, she retired from the stage to marry Frederick A. Gower, whom she sued for divorce in 1885, but who disappeared at about the time of the suit, probably having been killed in a balloon accident. Her second marriage was in 1896 to a Hungarian tenor named Zoltán Döhme. He took the title role in Parsifal at Bayreuth in 1894. She obtained a divorce from him in 1904.
Өлім
1913 жылы Австралиядағы концерттік турнесінен кейін Нордика Сиднейден кететін кемеден шамалы ғана қалып қойды, бірақ капитанға жеделхат жіберіп, оны күтуді сұрады. Бұл өлімге алып келетін қателік болар еді. "Тасман" кемесі үш күн бойы маржан рифына шағылысып, сол жерде қалды, ал Нордика суық тиіп (ауа райының әсерінен), одан ешқашан жазыла алмады. Ол Квинсленд штатындағы Бейсенбі аралына апарылды, онда ол біраз уақыт ауруханада жатты. Сол жерде Нордика Торрес бұғазы арқылы өтіп бара жатқан басқа кемеде ауырып қалған кішкентай американдық баламен танысты. Бала қайтыс болғаннан кейін, Нордика оның есіміне арнап жергілікті зиратқа қабір тасын орнатты. Бейсенбі аралында ол күйеуін мұрадан айыратын жаңа өсиетнама жасауға мүмкіндік алды. (Австралиялық ақын және романист Томас Шапкотт осы оқиғаларды 1998 жылғы "Қараңғылық театры" романында көркемдеп суреттеді.) Содан кейін Нордика Голландтың Шығыс Индиясындағы (қазіргі Джакарта, Индонезия) Батавияға ауыстырылды. Ол айлар бойы жағдайы жақсарып, емделіп жүрді, бірақ қайтадан денсаулығы нашарлады. Нордика 1914 жылдың 10 мамырында Батавияда пневмониядан қайтыс болды.
Nordica nearly missed the ship departing Sydney after her 1913 Australian concert tour, but wired the captain asking him to wait for her. It would prove to be a fatal mistake. The Tasman hit a coral reef, where it remained for three days, and Nordica suffered hypothermia (exposure), from which she never recovered. She was taken to Thursday Island, Queensland, where she was hospitalised for some time. There, Nordica befriended a small American boy, who was taken ill while on a different vessel passing through Torres Strait. After his death, Nordica installed a gravestone in the local cemetery in his memory. She was well enough on Thursday Island to make a new will, which disinherited her husband. (The Australian poet and novelist Thomas Shapcott dramatised these events in his 1998 novel Theatre of Darkness.) Nordica was then transferred to Batavia, in the Dutch East Indies (now Jakarta, Indonesia). She lingered for months, seeming to improve, only to fail again. Nordica died of pneumonia on May 10, 1914, in Batavia.
Мұра
Оның Фармингтон, Мэн штатындағы туған жері бүгінде Нордика шаруашылығы – музей және тарихи ескерткіш. Мэн университетінің Фармингтон қаласындағы Меррилл залындағы Нордика аудиториясы оның құрметіне аталған.
Her birthplace in Farmington, Maine, is today the Nordica Homestead, a museum and historic site. Nordica Auditorium in Merrill Hall at the University of Maine at Farmington is named after her.