Кіріспе
Гарвард университетінде 1947 жылы аяқталған электромеханикалық компьютер, Гарвард Mark II, сондай-ақ Айкен релелік калькуляторы деп белгілі болды. Ол Говард Айкеннің басшылығымен Гарвард университетінде салынды және АҚШ Әскери-теңіз күштерімен қаржыландырылды. Ол Дальгрен теңіз полигонында баллистикалық есептеулер үшін пайдаланылды. Компьютер саласындағы пионерлер Эдмунд Беркли және Грейс Хоппер Айкеннің жетекшілігімен Mark II құрастыру және бағдарламалау жұмыстарында бірге жұмыс істеді.
The Harvard Mark II, also known as the Aiken Relay Calculator, was an electromechanical computer built under the direction of Howard Aiken at Harvard University, completed in 1947. It was financed by the United States Navy and used for ballistic calculations at Naval Proving Ground Dahlgren. Computer pioneers Edmund Berkeley and Grace Hopper worked together under Aiken to build and program the Mark II
Шолу
Марк II-ні жасау туралы келісім 1944 жылы Mark I-дің сәтті демонстрациясынан кейін 1945 жылдың ақпан айында Гарвард университетімен жасалды. Ол 1947 жылы аяқталып, жөнделді және 1948 жылдың наурыз айында Вирджиния штатының Дальгрен қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің сынақ полигонына жеткізілді, содан кейін сол жылдың соңына қарай толыққандай жұмыс істей бастады. Mark II, Mark I-де қолданылған электромеханикалық санау машиналарының орнына жоғары жылдамдықты электромагниттік релелермен құрастырылды, бұл оны алдыңғы нұсқасынан әлдеқайда жылдам етті. Ол салмағы және еден алаңының үлесін құрады. Оның қосу уақыты 0,125 секунд (8 Гц) және көбейту уақыты 0,750 секунд болды. Бұл Mark I-ге қарағанда қосу операциясы 2,6 есе, ал көбейту операциясы 8 есе жылдам болды. Бұл жылжымалы нүктелі аппараттық бөліктері бар екінші машина (Белл Лабс Релелік калькуляторынан кейін) болды. Mark II-нің ерекшелігі – ол кері шама, квадрат түбір, логарифм, экспонента және кейбір тригонометриялық функциялар сияқты бірнеше функцияларға арналған құрастырылған аппараттық бөліктерге ие болды. Оларды орындауға 5-12 секунд уақыт кетті. Сонымен қатар, Mark II іс жүзінде екі қосалқы компьютерден тұрды, олар бірлесіп жұмыс істей немесе жеке функцияларды орындай алады, нәтижелерді өзара тексеру және жұмыстағы бұзушылықтарды жою үшін. Mark I және Mark II сақталымды бағдарламалық компьютерлер емес еді – олар бағдарламаның нұсқауларын таспадан біреуін бірінен кейін оқып, орындады. Mark II-де тізілімнің мазмұны қажет болған кезде қолжетімді болуын қамтамасыз ету үшін жасалған ерекше бағдарламалау әдісі болды. Бағдарламаны қамтитын таспада тек сегіз нұсқау ғана кодталуы мүмкін болды, сондықтан нақты нұсқау кодын мәні оның орындалу уақытына байланысты болды. Әр секунд бірнеше кезеңге бөлінді және кодталған нұсқау әртүрлі кезеңдерде әртүрлі мағынаға ие болуы мүмкін. Қосу операциясын секундының кез келген сегіз кезеңінде бастауға болады, көбейту операциясын секундының кез келген төрт кезеңінде бастауға болады, ал деректерді беруді секундының кез келген он екі кезеңінде бастауға болады. Бұл жүйе жұмыс істесе де, бағдарламалауды қиындатты және машинаның тиімділігін аздап төмендетті. Mark II сонымен қатар жұмысын бұзған нақты қателік (көбелек) тіркелген алғашқы компьютер ретінде танымал. Көбелек машинаның электроникасынан алынып, 1947 жылдың 9 қыркүйегінде журналға «[бір] қателік табылды» деген жазбамен тіркелді.