Кіріспе
Матай 5:22 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауының жиырма екінші аяты. Бұл – дәстүрлі түрде 6 қарсы қою (антитеза) деп аталатын алғашқысы. Онда Иса, Он өсиеттің ("Адам өлтірме" – Мысырдан шығу 20:13; Заңды қайталау 5:17) қазіргі түсіндірмесін Өзінің түсіндірмесімен салыстырады.
Matthew 5:22 is the twenty second verse of the fifth chapter of the Gospel of Matthew in the New Testament and is part of the Sermon on the Mount. It is the first of what have traditionally been known as the 6 Antitheses. In this one, Jesus compares the current interpretation of "You shall not murder" from the Ten Commandments (Exodus 20:13; Deuteronomy 5:17) with his own interpretation.
Талдау
Бұл тармақ кісі өлтірумен тең келетін үлкен қылмыс – ашу-ызаның өзі екенін көрсетеді. Швейцер бұл пікірдің Исаға жаңа емес екенін, оның Ескі өсиетте Сирах, славян Енохы, Песахим және Недраим сияқты еңбектерде кездесетінін атап көрсетеді. Гундри «Мен сендерге айтамын» деген сөздің Матайдың жиі қолданатын сөздерінің бірі екенін, оны 68 рет қолданғанын айтады. Швайцер бұл сөздің алдыңғы тармақтағы Құдай сөзімен байланыстыру үшін қолданылғанын санайды. Харрингтон бауырластың сөзбе-сөз мағынада туысқанды немесе тіпті жақын шәкірттер тобын білдірмейтінін айтады. Оның пікірінше, бұл тармақты барлық израильдіктерге немесе барлық адамзатқа қатысты қарау керек. Франс осымен келіспейді, оның ойынша, осы тармақта Иса тек шәкірттері туралы айтып отыр. Ерте қолжазбаларда бұл тармақтың «еш себепсіз бауырына ашуланған әркім сотқа тартылу қаупінде болады» немесе «бауырына ашуланған әркім сотқа тартылу қаупінде болады» деп жазылуы керек деген әртүрлі пікірлер бар. Екі нұсқаның да мағынасы өте ерекше, және көптеген қазіргі ғалымдар «еш себепсіз» деген сөзді кейінірек көшірушінің сөзді жеңілдету үшін қосып алғанын санайды. Бұл пікірді кейбір шіркеу әкелері де қолдаған.
Қатыгездік
Рака сөзі грек қолжазбасында кездеседі, бірақ ол грек сөзі емес. Көпшілік пікір бойынша, бұл сөз арамей тіліндегі “reka” сөзіне сілтеме жасайды, ол сөздік мағынасында “бос” дегенді білдіреді, бірақ бұл “ақылсыз” немесе “надан” деген мағынаны білдірген болуы мүмкін. Ғалымдар бұл қорлаудың қаншалықты ауыр екендігі туралы келіспейді: Хилл бұл өте ауыр қорлау деп санайды, ал Франция оны жеңіл қорлау деп есептейді. “Ақымақ” деп аударылған грек сөзі – “moros”, оның мағынасы арамейше “reka” сөзіне ұқсас. Дегенмен, “moros” сөзі “құдайсыз” мағынасында да қолданылған, сондықтан ол “reka” сөзінен гөрі әлдеқайда қатаң термин болуы мүмкін. Осылайша, құдайсыздық үшін жазаның қатаңдығын түсіндіруге болады. Иса пайғамбар өзі де бұл сөзді парызшыларды сынағанда қолданған. Алайда, “rq רק” және “rqq רקק” сөздері Франсис Браун және т.б. жазған Ескі өсиеттің еврей-ағылшын сөздігінде түкірумен байланыстырылған. Бұл сөз бүгінде де қазіргі араб тілінде, әсіресе Левант аймағындағы араб тілінде сөйлейтін адамдар арасында қолданылады. “Reeq” сөзі ауыз суын білдіреді. Бұл аят соңғы кезде Жаңа өсиеттегі гомосексуализмге қатысты пікірталасқа да қатысты. Кейбір ғалымдар “raca” сөзі әйелзаты сипатын білдіріп, гомосексуалистерді қорлау үшін қолданылған деп санайды. Сол сияқты, “moros” сөзі де гомосексуалдық агрессорды білдіре алады; Семит тілдерімен байланысты зерттеулерде Уоррен Йоханссон бұл сөздің арамей тіліндегі жаман сөз екенін, ағылшын тіліндегі “faggot” немесе “fairy” сөздеріне ұқсас екенін айтқан. Осы түсіндірмелерге сәйкес, Иса гомофобияны айыптаған болуы мүмкін. Алайда, көптеген ғалымдар бұл көзқарасқа қарсы, себебі бұл терминдер гомосексуалистерге қарсы нақты шабуылдар емес, жалпы қорлау ретінде қолданылған болуы мүмкін деп санайды. Қараңыз: Киелі кітап және гомосексуализм, Матай Ізгі хабарындағы гомосексуализм.
Жазалау
Кейбір ғалымдар осы аяттағы құқыс бұзушылықтарды іздесе де, олардың ауырлығы артып келе жатқан сияқты көрінбейді. Керісінше, аятта жаза шараларының күшейе түсуі бейнеленген. Бауырына ашуланғандар сотқа тартылуы мүмкін деп айтылады. Бұл көбінесе жергілікті кеңестің үкімі ретінде түсіндіріледі, ол қоғамда әділдік орнатумен айналысқан. Бұл кеңес, Иерусалимдегі басты сот ретінде жұмыс істеген, жетекші діни ойшылдардан құралған Синедрионға сілтеме жасаған деп саналады. Ең көп дау тудыратыны – үшінші жазаның қандай мағынаны білдіріп тұрғаны. Грек тілінде қолданылған сөз – Геенна, ол Иерусалимнің оңтүстігінде орналасқан, тұрақты түрде өртеніп тұратын қоқыс жиналатын аймаққа және бұрын адамдар құрбандыққа шалынған жерге қатысты. Ескі өсиетте, Қанаандық пантеондағы әртүрлі Баалдар мен құдайлардың, соның ішінде Молохтың жақтастары, әсіресе Тофет аймағында, өз балаларын отқа шалып құрбандыққа берген. Кейіннен ол жер қарғысқа ұшырады (Еремия 7:31, 19:2–6). Кейбір ғалымдар бұл сөзді тозаққа жасалған метафора деп санайды және дәстүрлі түрде осылай аударылып келген. Бірақ Олбрайт пен Манн бұл пікірмен келіспейді және Исаның осы аңғарды және сол аңғарға тасталып жазалану мүмкіндігін айтқанын тұжырымдайды.