Кіріспе

"1967 жылдың ұзақ ыстық жазында" АҚШ қалаларын шарлаған көптеген нәсілдік көтерілістердің бірі – Плейнфилд көтерілісі. "1967 жылдың ұзақ ыстық жазында" АҚШ қалаларын шарлаған 159 нәсілдік көтерілістің бірі болған бұл оқиға, Жаңа-Джерси штатының Плейнфилд қаласында болған нәсілдік шиеленісті зорлық-зомбылыққа толы бірнеше оқиғадан тұрады және көршілес Ньюарктағы 1967 жылғы көтеріліске ұқсас болды.

Өмірбаян

1967 жылы Ньюаркта афроамерикандықтардың наразылық акциялары мен тәртіпсіздік көтерілісі басталганан екі күн өткен соң Плейнфилдте де көтеріліс басталды. Плейнфилд Ньюарктан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 18 миль қашықтықта орналасқан, және сол кезде Плейнфилдтің 48 000 тұрғынының үштен бірі афроамерикандықтар еді. Сол жаздағы шиеленіс 14 шілде, жұма күні кешке дейін сақталды, сол күні жергілікті "Ақ жұлдыз" асханасында төбелес болды. Содан кейін шамамен 40 жас қара нәсілді жігіт асханадан шығып, Плейнфилдтің батыс бөлігіндегі тұрғын үйлерге қарай шеру тартты. Олар жол бойы дүкендердің терезелерін сындырып, полиция машиналарын таспен лақтыру арқылы ашуларын білдірді. Жергілікті полиция күшпен келген соң, топ тарап кетті. Бүгінгі күнге дейін сақталған "Ақ жұлдыз" асханасын суретші Кейси Рубл 2015 жылы бейнелеген.

Көтеріліс

Сенбі күні кешке қайтадан проблемалар туды. Plainfield қаласының көптеген тұрғындары "қала тұрғындары емес" "сырттан келген науқастардың" қалаға зорлық-зомбылық тудыру және қоғамды "қоздыру" үшін келгенін айтты. Олардың кейбіреуі ақ, кейбіреуі қара болды, ал олардың қоздырған жеккөрушілігі жұқпалы сипатта болды. Қаңтарыстар мен тонаулар көбейді, ал өрт сөндіру машиналарына Молотов коктейльдері лақтырылды. Қоршаған аудандардан полиция шақырылды және қатты жаңбыр жауған соң жұрт жексенбі күні таңертең тарады. Жексенбі күні түстен кейін бірнеше жүз адам Green Brook саябағына жиналып, қаладағы жағдай туралы жергілікті Адам құқықтары жөніндегі директордың сөзін тыңдады. Саябаққа билік ететін Нью-Джерси штатының Юнион округінің саябақ полициясы жиналысты заңсыз деп жариялап, жиналғандарға тарауға бұйрық берді. Кейбіреулер полицияның жиналғандарды "балалар" деп қысқасынан атап, саябақты тастап кетуге шақырғанын, бұл нәсілдік арандатушылық ретінде қабылданып, ашуға ұшырағанын хабарлады. Жұрт тарап, Плейнфилдтің Батыс бөлігінде қайта жиналып, кең ауқымды тәртіпсіздік қайта басталды. Қалалық полиция дайындықсыз болғандықтан, тәртіпсіздікті тез арада басуға үлкермеді.

Джон Глисонның өлтірілуі

Сол кешкісін ақ полицей Джон Глисон бақылау бекетінде кезекші болып тұрды. "Паганс" деп аталатын ақ мотоциклшілер тобы аймаққа кірді, сол кезде үлкен қара жігіттер тобы мен "Паганс" тобының арасында қақтығыс тууға айналды. Полиция офицері Джон Глисон екі топтың арасына тұрып, "Паганс" мотоциклшілер тобын кетіп қалдырды. Қалған көпшілік тарамай қойды, ал офицер Глисонды қоршап алып, оны қорқытып, жақындап келе бастады. Офицер Глисон Боби Ли Уильямсқа оқ атып жарақат келтірді. Офицер көмекке шақыру үшін кетпек болғанда, оны халық ұстап алып, дүкендегі темір арбамен ұрып, аяқтап, соңында өз қызметтік револьверімен атып өлтірді.

Мидлсекстегі қару ұрлығы

Сол түні, жақын орналасқан Миддлсекс округінде қару-жарақ зауытына заңсыз кіріп, 46 автоматты қару ұрланды. Plainfield Machine Company – Уильям Хас пен Уильям Сторкқа тиесілі, азаматтық нарық үшін M1 карабиндерін де өндіретін шағын өндіріс компаниясы болатын. Ұрланған қарулар сол түні Плейнфилд көшелеріндегі адамдарға таратылды. Полиция қарудың көп саны көшеде болғандықтан алаңдады, ал Плейнфилд өрт сөндіру станциясы бес сағат бойы үздіксіз атысқа ұшырады. Ғимараттың кірпіш қабырғасындағы оқ тесіктері бүгінге дейін сақталған. Соңында, бронетранспортерлермен келген Нью-Джерси Ұлттық гвардиясы станцияны қоршаудан босатты. Полиция тараптарға бітімгерлікке келісіп, ұрланған карабиндерді қайтаруға шақырды. Қара нәсілді тұрғындар қарудың қауымда болуы полицияны тыйып тұрады және енді олар полицияға үстемдік ете алады деп ойлады. Ұрланған қарулар қайтарылмағандықтан, аймақ қоршауға алынып, 300 қаруланған Нью-Джерси штатының полициясы мен Ұлттық гвардиясы ұрланған қаруларды үй-үйден іздеуді бастады. Шамамен бір жарым сағаттан кейін, 66 үй тіңкітілгеннен соң, операция тоқтатылды. Полиция Губернатор Хьюз төтенше жағдай жариялағандықтан, іздеу ордерлері қажет емес деп санды.

Салдары

21 шілдеге қарай жағдай тынышталып, Ұлттық гвардия әскерлері мен мемлекеттік полиция қаладан шығарылды. Кейіннен ондаған афроамерикалық тұрғын үкіметке қарсы сотқа шағымданып, ұрланған карабиндерді іздеу кезінде олардың конституциялық құқықтары бұзылғанын мәлімдеді. Тіпті, бірнеше апта өткен соң да жергілікті полиция мен ФБР ұрланған қаруды іздеуде болды. Ұрылыққа қатысты ешкім тұтқындалмады, тек бірнеше ғана қару табылды. Көтеріліс кезінде 100-ден астам адам тонау және тәртіпсіздік жасағаны үшін тұтқындалды. Көтеріліс кезінде қаза тапқан жалғыз адам – офицер Глисон болды. 1968 жылдың желтоқсанында сот екі адамды, ер адам мен әйелді, оның өліміне қатысты қылмыс жасады деп таныды. Екеуі де өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Тағы жеті адам ақталды, ал бір іс қазылар алқасының келісім таппауынан тоқтатылды.

Мұра

Көптеген қалалар сияқты Плейнфилд те көтерілістердің салдарынан құлдырады, және көптеген өртенген және тоналған кәсіпорындар төрт он жылдан астам уақыт бойы бос тұрды. Бірнеше тұрғын Эдисон, Скотч Плейнс, Уочунг, Уоррен, Вестфилд және Бриджвотер сияқты көршілес қалаларға көшіп кетті. Көптеген тұрғындар үйлерін тастап кетті, себебі мүлік сатуға тырысқан адамдардың көптігінен олар мүлкін сата алмай (немесе өте төмен бағаға) қиналды. Үй иелері енді онда тұрмақ ниетте болмағандықтан, бірақ сата алмағандықтан, кейде олардың мүлігі иемденіп алынды. Біраз уақыттан соң олардың көптегені қирап, тозығы жетті. Көптеген үйлер көп отбасылық үйлерге айналды. Қаладағы кедейлік деңгейі 16 пайызды құрайды, оның ішінде табысы кедейлік деңгейінің 50 пайызынан кем болғандардың үлесі 7 пайыздан асады, бұл штаттың ең кедей қалалық аймақтарының бірі болып қала береді. Автор және Плейнфилд тұрғыны Исайя Тремейн 2017 жылы "Insurrection" атты кітабын жариялады, онда ол сол кезде қалада тұратын қара нәресте ретінде Плейнфилд көтерілісін өзінің көзқарасымен баяндады. 2017 жылдың шілдесінде Плейнфилд зорлық-зомбылыққа қарсы коалициясы көтерілістің 50 жылдығын талқылау және еске алу мақсатымен еске алу шарасын өткізді. Драматург Тайли Шидер 1967 жылғы Плейнфилд оқиғаларын өзінің кейбір шығармаларында, соның ішінде "Евангелие әйел" және "Негр отбасындағы қақтығыстың кейбір аспектілері" пьесаларында қолданды.