Кіріспе

1863 жылғы азаматтық наразылықтар американдық Азамат соғысына қарсы наразылық білдірді. Нью-Йорк қаласындағы науқан (13-16 шілде, 1863), кейде Манхэттен науқаны деп аталады және сол кезде Жоба аптасы деп белгіленді, Төменгі Манхэттендегі зорлық-зомбылыққа толы көтеріліс болды. Бұл жұмысшы табының Конгресс қабылдаған жаңа заңдарға наразылығының шегіне жеткені саналды. Бұл көтеріліс американдық тарихтағы ең ірі азаматтық және нәсілдік шиеленіске толы қалалық көтеріліс болып табылады. Тоби Джойстің айтуынша, бұл көтеріліс қаланың ирланд қауымындағы «ішкі соғыс» болды, себебі «көбінесе ирланд-американдық көтерілісшілер полициямен, ал сарбаздар мен соғысты қолдайтын саясаткерлер де жергілікті ирланд иммигранттарының қатарынан шықты». Президент Авраам Линкольн Геттисбург шайқасынан кейін қаланы бақылау үшін бірнеше полк пен ерікті әскерлерді жіберді. Көтерілісшілердің басым бөлігі Азамат соғысында соғысуға ниеті жоқ Ирландия жұмысшылары болды және бай адамдардың 300 доллар төлеп, өз орнына басқа адамды жалдау мүмкіндігіне қынжыр тығып, әскерге шақырудан қашуына наразы болды. Ол кезде еңбекшінің күндік жалақысы 1-ден 2 долларға дейін болды, ал 300 доллар сомасы 1863 жылғы соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең еді. Бастапқыда жобаға деген ашуды білдіру мақсатымен ұйымдастырылған наразылықтар ирландтықтар қатысқаннан кейін афроамерикандықтарға қарсы нәсілдік көтеріліске айналды. Ирландиялықтар бостандыққа шыққан афроамерикандықтардың өздерінен жоғары жалақы алып, әскерге шақырылудан қорықпайтынын, ал ирландиялықтар 300 доллар төлеп ғана әскерге шақырудан құтыла алатынына ренжіді. Ресми мәліметтер бойынша, 119 немесе 120 адам қаза тапты. Қаладағы жағдай осылай болғандықтан, Шығыс департаментінің қолбасшысы генерал-майор Джон Уол 16 шілдеде «Әскери жағдай жариялануы керек, бірақ оны орындау үшін жеткілікті күшім жоқ» деді. Әскерилер көтерілістің екінші күні ғана қалаға жетті, сол кезде көтерілісшілер көптеген қоғамдық ғимараттарды, екі протестант шіркеуін, түрлі аболиционистердің немесе оларға қолдау көрсетушілердің үйлерін, көптеген афроамерикандықтардың үйлерін және 44-ші көше мен Бесінші авенюдегі Түсті жетімдер үйін толығымен өртеп жіберді. Көтерілістің салдарынан ауданның демографиялық құрамы өзгерді. Көптеген афроамерикандық тұрғындар Манхэттеннен мүліктік тұрғылықты орын ретінде кетіп, Бруклинге көшіп кетті. 1865 жылға қарай афроамерикандықтардың саны 1820 жылдан бері алғаш рет 11 мыңнан төмен түсті. Сонымен қатар, штаттың солтүстігіндегі тоқыма фабрикалары мақта өңдеумен айналысты. Нью-Йорктің Оңтүстікпен тығыз байланысы болғандықтан, 1861 жылдың 7 қаңтарында қала әкімі Фернандо Вуд, демократ, қалалық кеңеске «қаланың Албани мен Вашингтоннан тәуелсіздігін жариялауға» шақырды; ол «Оңтүстік штаттарының барлығы бірігіп қолдайды» деді. Қалаға көшіп келушілер де үздіксіз келіп тұрды. 1840 жылдан бері көптеген иммигранттар Ирландия мен Германиядан келді. 1860 жылы Нью-Йорк қаласының халқының шамамен 25 пайызы Германияда туған, ал көптегендері ағылшын тілін білмейтін. 1840 және 1850 жылдары журналистер ақ жұмысшы табына бағытталған, нәсілдер аралық қарым-қатынас пен некелердің зиянын көрсететін сенсациялық есептерді жариялады. Реформаторлар да осы күш-жігерге қосылды. Көтерілісшілер терезелерге үлкен тастар лақтырып, есіктерді бұзып, ғимаратты өртеп жіберді. Өрт сөндірушілер келгенде, көтерілісшілер олардың көліктерін қиратты. Басқалары көтеріліс туралы хабар қаланың басқа бөліктеріне жетпеуі үшін телеграф сымдарын кесіп тастады. Полиция жеткіліксіз болғандықтан, көтерілісті тоқтатуға мүмкіндік болмады, бірақ олар көтерілісті Юнион-скверден төменгі Манхэттенге таратуға жол бермеді. 19-шы рота/1-ші батальон АҚШ армиясының мүгедектер корпусы, Провост гвардиясының бір бөлігі, көтерілісшілерді таратуға тырысты, бірақ олар 14-тен астам жараланғандарды алды, ал бір сарбаз жоғалып кетті (өлді деп есептеледі). 44-ші көшедегі «Буллс Хед» қонақ үйі, көтерілісшілерге алкоголь беруден бас тартқандықтан, өртелді. Қала әкімінің Бесінші авенюдегі резиденциясы судья Джордж Гарднер Барнардтың сөзімен сақталды, ал 500-ге жуық адамнан тұратын көтерілісшілер тонау үшін басқа орынға бет бұрды. Сегізінші және Бесінші аудандық полиция бөлімшелері және басқа да ғимараттар шабуылға ұшырап, өртке ұшырады. Басқа да нысандардың ішінде «Нью-Йорк Таймс» газетінің кеңсесі болды. Көтерілісшілер «Таймс» газетінің негізін қалаушы Генри Джарвис Реймонд басқарған Гатлинг мылтықтарын ұстаған қызметкерлермен тоқтатылды. Өрт сөндірушілер келді, бірақ кейбір өрт сөндірушілер сенбі күні әскерге шақырылғандықтан көтерілісшілерге көңіл білдірді. «Нью-Йорк Трибюн» газетіне шабуыл жасалып, тоналды және өртке ұшырады; полиция келгенге дейін және өртті сөндіргенге дейін ғана көтерілісшілер таратылды. Губернатор Горацио Сеймур сейсенбі күні келді және қалалық әкімдікте сөз сөйледі, онда ол Конскрипциялық заңның конституцияға қайшы екенін жариялап, көтерілісшілерді тыныштандыруға тырысты. Шығыс округінің қолбасшысы генерал Джон Уол Нью-Йорк портындағы, Вест-Пойнттағы және Бруклин теңіз кеме жасаушылығындағы бекіністерден шамамен 800 сарбаз бен теңізшілерді әкелді. Ол милицияны Нью-Йоркке қайтаруға бұйрық берді.

Бейсенбі

16 шілдеде тәртіп орналастыру жұмыстары басталды. Нью-Йорк штатының милициясы мен бірқатар федералды әскерлер, оның ішінде 152-ші Нью-Йорк еріктілері, 26-шы Мичиган еріктілері, 27-ші Индиана еріктілері және 7-ші полк Нью-Йорк штатының милициясы Фредерик, Мэрилендтен шаршатып жүріп Нью-Йоркке қайтарылды. Губернатор сонымен қатар федералдық қызметте болмаған Нью-Йорк штатының милициясының 74-ші және 65-ші полктерін, сондай-ақ Форт-Шайлерден (Троггс-Нек) 20-шы тәуелсіз батареяның бір бөлімін, Нью-Йорк ерікті артиллериясын жіберді. Нью-Йорк штатының милиция бөлімдері бірінші болып жетті. Қалада бірнеше мың милиция және федералды әскерлер болды. The New York Times газеті бейсенбі күні Балтимордан Plug Uglies және Blood Tubs топтарының мүшелері, сондай-ақ "Scuykill Rangers [sic] және Филадельфияның басқа да бұзақылары" тәртіпсіздік кезінде Dead Rabbits және "Mackerelvillers" тобымен бірге бүлікке қатысу үшін Нью-Йоркке келгенін хабарлады. The Times газетінің редакторы "бұл алтын мүмкіндікті жіберіп алмау керек, олар өздерінің қатыгездік табиғатына беріліп, сонымен бірге өз әріптестеріне – мыс бастыларға және сецессионистерге көмектесуі керек" деп жазды.

Салдары

Нью-Йорктегі тәртіпсіздіктер кезінде қаза тапқандардың нақты саны белгісіз, бірақ тарихшы Джеймс Макферсонның айтуынша, 119 немесе 120 адам қаза тапты. Ал басқа есептер бойынша, қаза тапқандардың саны 1200-ге дейін жеткен. Кемежайлардағы теңізшілер қара нәсілді ер адамдарға ерекше қатыгездік танытты.

Барлығы бес күн ішінде он бір қара нәсілді ер адам дарға асылды. Қаза тапқан қара нәсілділердің арасында 54-ші Массачусетс жаяу әскер полкінің бермудалық бірінші сержанты Роберт Джон Симмонстың жеті жасар шөкісі болды. Оның 1863 жылдың 18 шілдесінде Форт Вагнерге шабуыл жасау алдындағы Оңтүстік Каролинадағы шайқас туралы жазған есебі 1863 жылдың 23 желтоқсанында «Нью-Йорк Трибюн» газетінде жарияланды (Симмонс Форт Вагнерге шабуылда алған жараларынан тамызда қайтыс болған). Ең сенімді бағалаулар бойынша, кем дегенде 2000 адам жарақат алған. 1928 жылы жарық көрген «Нью-Йорк бандиттері» кітабының авторы Герберт Асбери, осы кітап 2002 жылғы фильмнің негізі болды, бұл көрсеткішті әлдеқайда жоғары бағалайды – 2000 қаза тапқан және 8000 жарақат алған, бірақ бұл санды кейбір адамдар даулайды. Жалпы мүліктік зиян шамамен 1–5 миллион долларға бағаланды (бұл бүгінгі күнгі құны – $ – $). Кейін қалалық қазыналықтан осы соманың төрттен бірі өтемақы ретінде төленді. Тарихшы Сэмюэл Элиот Морисон бұл тәртіпсіздіктерді «Конфедерацияның жеңісімен теңестірді» деп жазды. Көтеріліске негізінен ақ жұмысшы табы қатысқанмен, Нью-Йорктің орта және жоғарғы сыныбы да жобаға және оны күштеп орындау үшін федералды биліктің немесе әскери жағдайды қолдануға қатысты әртүрлі пікірлерде болды. Көптеген бай демократтық кәсіпкерлер жобаны конституцияға қайшы деп жариялауға тырысты. Таммани демократтары жобаны конституцияға қайшы деп жариялауға ұмтылмады, бірақ жобаға шақырылғандар үшін ауысу ақысын төлеуге көмектесті. 1863 жылдың желтоқсанында Ұлттық Лига клубы 2000-нан астам қара солдаттарды жұмыға алды, оларды жабдықтап, оқытты және 1864 жылдың наурыз айында қала арқылы Хадсон өзенінің портына парадпен шығарып салды. Полиция мен Ұлттық Лига клубының мүшелері жетекшілік еткен шеруді 100 мың адам тамашалады. Нью-Йорк Одақ ісіне қолдау көрсетуін жалғастырды, бірақ оған наразылық білдіріп, қаладағы Оңтүстікке деген симпатия біртіндеп азайды. Нью-Йорк банктері ақырында Азамат соғысын қаржыландырды, ал штаттағы өнеркәсіптер бүкіл Конфедерациядағыдан гөрі өнімді болды. Соғыс аяқталған кезде Нью-Йорк штатынан, сол кездегі ең көп халқы бар штаттан, 450 000-нан астам сарбаз, теңізші және жасақшылар қатарына жазылды. Соғыста Нью-Йорк штатынан 46 000 әскери қызметкер қаза тапты, олардың көпшілігі жарақаттан гөрі аурудан қайтыс болды, бұл көптеген жауынгерлерге тән еді.

Теледидар, театр және кино

1968 жылы қысқа ғана өмір сүрген «Мэгги Флинн» Бродвей мюзиклі қара балаларға арналған Тобин жетімханасында (Түсті жетімдер үйінің үлгісі бойынша) өрбітеді. Мартин Скорсезе режиссерлік еткен «Нью-Йорк бандиттері» (2002) фильмінің финалында Нью-Йорк жұмылдыру көтерілісін көркемдеп бейнелейді. «Paradise Square» (2018) мюзиклі, 2022 жылы Бродвейде тұңғыш рет көрсетілді, Нью-Йорк жұмылдыру көтерілісіне әкелген және оның өзіне кірген оқиғаларды көрсетеді. «Copper» (2012) – BBC America телесериалы, 1864-1865 жылдардағы Нью-Йорктегі Five Points аймағындағы көтерілістер мен линчелеулер туралы естеліктерді қамтиды.