Кіріспе

Газды өрт сөндіру, сондай-ақ таза затты өрт сөндіру деп аталады, ол инертті газдар мен химиялық заттарды қолдана отырып өртті сөндіру болып табылады. Бұл заттар АҚШ-та Ұлттық өрттен қорғау қауымдастығының (NFPA) таза затты өрт сөндіру жүйелері стандарты – NFPA 2001 стандартына бағынады, ал басқа елдерде әртүрлі стандарттар мен ережелер қолданылады. Жүйе әдетте заттың өзі, затты сақтау ыдыстары, затты босату клапандары, өрт дабылдатқыштар, өрт дабылдатқыш жүйесі (бақылау панелі, іске қосу сигналы), затты жеткізу құбырлары және затты тарату саптамаларынан тұрады.

Теория

Өрт сөндіру үшін агенттер төрт тәсіл қолданады. Олар "өрт тетраэдрі" бойынша әрекет етеді: отынды азайту немесе оқшаулау. Қазіргі уақытта өрт сөндірудің негізгі тәсілі ретінде оны пайдаланатын агенттер жоқ. Жылуды азайту. Өкілді агенттер: FS 49 C2 таза агенті (NAF S 227, MH227, FM 200), Novec 1230, пентафторэтан (NAF S125, ECARO 25). Оттекті азайту немесе оқшаулау: Өкілді агенттер: IG 01 (аргон); Аргонит / IG 55 (ProInert) (50% аргон, 50% азот қоспасы); , көмірқышқыл газы; Инертті газ 541 IG 541 Inergen (52% азот, 40% аргон және 8% қоспасы); және IG 100 (NN100), азот. Жоғарыда аталған компоненттердің тізбекті реакциясын тоқтату. Өкілді агенттер: FE 13, 1,1,1,2,3,3,3 Гептафторпропан, FE 25, галоалкандар, бромтрифторметан, трифторйодометан, NAF P IV, NAF S III, NAF S 125, NAF S 227 және триодид (трифторйодометан).

Бөлменің тұтастығын тексеру

Газбен өрт сөндіру жүйелерімен бірге бөлме тұтастығын тексеру (RIT) қажет. RIT өрт болған жағдайда бөлменің герметикалық жабылуы өрт сөндіру жүйесінің тиімді жұмыс істеуі үшін жеткілікті екенін қамтамасыз етеді. RIT жүйесі орнатылған бөлмеде немесе жабықта қысымды жасау арқылы, газдың өртті сөндіруге қажетті уақыт ішінде бөлмеден шығып кетпеуін қамтамасыз етеді.

Сусыну

Жабық кеңістіктерде инертті газдарға, мысалы азотқа негізделген өрт сөндіру жүйесі тұншығу қаупін тудырады. Кейбір жағдайларда, осы кеңістіктердегі адамдар инертті газдың шығарылуынан қаза тапқан. Өрт қағидаларына сәйкес орнатылған жүйелердің қауіпсіздік көрсеткіштері жоғары. Мұндай оқиғалардың алдын алу үшін, әдетте, затты шығару алдында ескерту дабылы бар қосымша өмір сақтау жүйелері орнатылады. Ескерту, көбінесе дыбыстық және көру сигналы арқылы, жабық кеңістікті дереу эвакуациялау туралы хабарлайды. Алдын ала белгіленген уақыттан кейін зат шығарыла бастайды. Бұл, тоқтату қосқышын (abort switch) іске қосу арқылы тоқтатылуы мүмкін, ол іске қосылған кезде кері санауды тоқтатады, бұл барлығына аумақтан шығуға мүмкіндік береді. Осы жүйелерге техникалық қызмет көрсету кезінде де апаттар болған, сондықтан алдын ала қажетті қауіпсіздік шараларын қабылдау қажет. Осы газдардың тудырған қысымның өзгеруі терезелер мен қабырғаларды бұзуға жеткілікті болуы мүмкін. Инертті газдарда қысымды түсіретін тежегіштер (pressure vents) міндетті, ал синтетикалық заттарда қажет болуы мүмкін. Олар қорғалатын кеңістіктің физикалық күшіне қарай орнатылады және өлшемдері әртүрлі болады.

Апаттар

Италияның еңбекке ақы төлеу жөніндегі органы мен Италияның өрт сөндірушілері (Piccolo et al., 2018) жүргізген зерттеуде инерт газбен өрт сөндіру жүйелерінен туындаған 12 түрлі оқиға тіркелді, олардың көпшілігі ауыр жарақаттарға әкеп соқты. Талданған жағдайлар бойынша, инерт газ жүйелерінің артық қысымы техникалық стандарттарға сәйкес жобаланған және құрылған жүйелерде де қауіп тудыруы мүмкін екені анықталды. 2018 жылдың 20 қыркүйегінде Ареццодағы (Италия) Мемлекеттік архивте орналасқан өрт сөндіру жүйесінен инерт газдың ағып кетуі салдарынан екі адам қаза тапты. 2013 жылдың 8 шілдесінде Гертфордширдегі (Ұлыбритания) құрылыс алаңында Аргонитол цилиндрлерінің жарылысы болды, нәтижесінде сантехник қаза тауып, алты жұмысшы жарақат алды. Red Bee Media компаниясы Лондондағы BBC телеарнасы, Channel 4, Channel 5 және ViacomCBS телеарналары пайдаланатын хабар тарату орталығында ірі апатқа ұшырады. Бұл телеарналар бағдарламалар мен жалғастыру сілтемелерін Red Bee серверлеріне жүктеп, содан кейін теледидар мен онлайн арналарына таратуды жүзеге асырады. 2021 жылдың 25 қыркүйегінде орталықтағы газды өрт сөндіру жүйесі іске қосылып, қызмет тоқтатылды. Зерттеу көрсеткендей, газ шығару мүндерінен шыққан акустикалық толқын серверлерге ауыр зақым келтіріп, қатты дискілерді жойды.