Кіріспе
Виднесдегі Спайк аралы паркі – Виднес, Халтон, Солтүстік-Батыс Англиядағы парк. Бұл Санки каналы мен Мерси өзенінің құйылысы арасындағы жасалма арал. Онда парктік аймақтар, орман, батпақты жерлер және жаяу жолдар бар. Ол интерактивті ғылым және технология мұражайы – Catalyst Science Discovery Centre-нің қасында орналасқан. Спайк аралы өнеркәсіптік революция кезінде британдық химия өнеркәсібінің орталығы болды. 1833 жылы аралда әлемдегі алғашқы теміржол-кеме док порты – Виднес догы салынды. 1848 жылы Джон Хатчинсон аралда Виднес қаласында алғашқы химиялық зауытын салды. Содан кейін Виднестегі химия өнеркәсібі қарқынды дамыды. 1970 жылдары жұмыс істейтін химиялық зауыттар қалмады, ал 1975 жылдан бастап арал тазартылып, халыққа демалыс үшін берілді. 1990 жылдың мамыр айында аралда The Stone Roses тобының танымал концерті өтті, кейіннен осы атпен фильм түсірілді.
Spike Island is a park in Widnes, Halton, North West England. It is an artificial island between the Sankey Canal and the estuary of the River Mersey containing parkland, woodland, wetlands and footpaths. It is next to the Catalyst Science Discovery Centre, an interactive science and technology museum. Spike Island was at the centre of the British chemical industry during the industrial revolution. In 1833, Widnes Dock, the world's first rail to ship dock, was built on the island. In 1848, John Hutchinson built the first chemical factory in Widnes on the island. The chemical industry in Widnes grew rapidly thereafter. By the 1970s no working chemical factories remained, and from 1975 onwards the island was cleaned up and turned over to public recreation. A famous concert by The Stone Roses, subsequently the subject of an eponymous film, took place on the island in May 1990.
Тарих
Спайк аралы – 1833 жылы Санки каналы Фидлер паромнан Виднестегі Мерси өзеніне дейін созылған кезде жасалған жасанды арал. Бұл кеңейту бұрын Вудэнд деп аталған Виднстің бір бөлігін қаланың қалған бөлігінен бөлді. Канал Спайк аралындағы Батыс жағалау шлюздерінен Уоррингтонға, содан кейін Сент-Хеленс қаласының орталығына дейін өтеді. Канал 1963 жылы пайдаланылмай қалды және жабылды. Қазір каналдың жаяу жолы Транс-Пеннин жолының бөлігін құрайды. 1833 жылы салынған Виднес догы – әлемдегі теміржол догының алғашқы мысалы. Бұл док ерекше түрде жүктерді, мысалы, көмірді пойыздан түсіріп, тікелей қайыққа тиеуге мүмкіндік берді, осылайша оларды Мерси өзені арқылы Ұлыбританияның басқа аймақтарына және шетелге тасымалдауға болады. Сондай-ақ, тауарлар мен шикізаттар қайықпен әкеліп, тікелей пойызға тиеліп, жергілікті фабрикаларға жіберілуі мүмкін еді. Мерси өзенінің су деңгейі төмендеген кезде, док суының деңгейінің тым төмендеуіне жол бермеу үшін жақын жердегі су қоймасынан су құйылды. Виднес догы 1931 жылы соңғы рет коммерциялық мақсатта қолданылды, бірақ арал теміржол тұйықтары ретінде пайдаланыла берді. Аралда бір-бірімен байланысқан теміржол желілері болды, олар желінің соңында орналасқандықтан, пойыздарды жинау және жүк сақтау үшін өте ыңғайлы болды. Бұл теміржол желілері "Марш тұйықтары" деп аталды. 1948 жылы British Rail компаниясы оларды қабылдады және 1968 жылға дейін пайдаланыла берді. Үлкен кемелер Мерси өзенінің бойымен жоғары қарай жүзе алмайды, себебі су деңгейі тым төмен. Сондықтан Виднес догына Мерсидің шағын кемелері арқылы қол жеткізілді, олар жүктерді Ливерпуль портына немесе канал желісі бойымен тасымалдай алатын. Докқа дейін 40 кеме сияды, ал бір Мерси кемесі теміржол вагонынан 70 тонна көмірді 40 минут ішінде Ливерпульге апарып жеткізе алатын. Бүгінде мұнара ғимаратында Catalyst Science Discovery орталығы орналасқан. Замандастары Хатчинсонды қаладағы химия өнеркәсібінің дамуына тигізген әсері үшін "Виднстің әкесі" деп атады. Арал 19 ғасырда британдық химия өнеркәсібінің орталығы болды және Өнеркәсіптік революцияның бір бөлігі болды. Химия өнеркәсібі алғаш рет басқа өнімдермен қатар сабын, ағарту ұнтағы, шыны және тыңайтқыштарды жаппай өндіруге мүмкіндік берді. Виднстің халқы тез өсті, бірақ өнеркәсіп сонымен қатар ерекше ластану деңгейін әкелді. Қала Англиядағы ең лас және қауіпті жұмыс орындарының бірі ретінде сипатталды, ал 1905 жылы "улы тозақ қаласы" деп аталды. 20 ғасырда өнеркәсіптегі өзгерістер мен жаңа экологиялық заңдар химия өнеркәсібінің құлдырауына әкелді. 1970 жылдары Спайк аралында тасталған химиялық зауыттар, теміржол желілері, пайдаланылмаған каналдар мен өнеркәсіптік доктар және кең көлемді химиялық ластану болды. 1975-1982 жылдар аралығында арал қайта қалпына келтіріліп, жасыл алқаптарға айналдырылды. Химиялық зауыттардың барлығы жойылды және тек екі бұрынғы пирит пештері ғана қалды.
Мекемелер
Арал Халтон қалалық кеңесінің күтімінде, олар аралды "өнеркәсіптік археологиялық қызығушылық тудыратын нысандар мен канал бар ашық саябақ" деп сипаттайды. Мұнда жаяу жүргіншілер жолдары, канал бойындағы серуендеу жолдары, велосипед жолдары, орман, батпақты жерлер, Мерси өзенінің көрінісі, Мерси Гейтвей көпірінің көрінісі, түрлі құстар, балық аулау, өнеркәсіптік мұра, пикникке арналған үстелдер, автотұрақ, көп мақсатты спорт алаңы, балалар ойын алаңы және Транс Пеннин жолы саябақ арқылы өтеді. Catalyst Science Discovery Centre – ғылымға, әсіресе химияға арналған мұражай. Ол аралдың қасында орналасқан және Виднес пен Спайк аралының тарихын көрсетеді, сонымен қатар интерактивті экспонаттар, статикалық көрмелер мен тікелей ғылыми лекциялар ұсынады. 80-нен астам интерактивті экспонат пен қайта жаңартылған көріністер ғылым, математика, инженерия және технологияны тіріге дейін жеткізеді. Екі оқу сыныбында түрлі шеберлік сабақтары өткізіледі және кафе бар. Жоғарғы қабатта шыны қабырғалы лифт арқылы қол жетімді болатын обсерватория орналасқан. Обсерваториядан өзеннің, Виднес қаласының және 2017 жылы ашылған Мерси Гейтвей көпірінің панорамалық көрінісі ашылады.
Танымал мәдениетте
Spike Island 1990 жылы мамыр айында The Stone Roses тобының ашық ауада өткен атақты концертінің орны болды. Қосымша өнерпаз ретінде диджейлер Дейв Хаслам, Пол Оукенфолд және Фрэнки Бонс, Зимбабве барабан оркестрі және регги әртісі Гэри Клэйл қатысты. NME жазғандай, "Spike Island – Roses тобының шешуші мәлімдемесі болуға тиіс еді, бұл олардың өзінің жетістіктерін ғана емес, бүкіл жастар мәдениетін мерекелеу болды" және "Бұл – уақытқа қатысты нағыз сәт болды; Англияның әлем чемпионатында жеңіске жуық болған ұзақ, ыстық жаздың бастауы, Манчестер мен Солтүстік-Батыс аймағының ғаламның орталығы секілді сезінген кезеңнің шыңы". Фильм – комедиялық және өмірге келу драмасы, ол The Stone Roses тобын құдай санаған, концертте Roses тобына өздерінің демо-таспасын жеке жеткізуге тырысатын "wannabee" тобына арналған. Digital Spy сайтынан Эмма Дибдин бұл фильмнің шектеулі мақсатында көңілді екенін, бірақ "басты кейіпкерлер қашып бара жатқан жеке драмасы ешқашан жаңғырық таба қоймайды" деп жазды. Дибдин сондай-ақ "ойнаған актерлердің өнері тартымды, ал болжамды сюжеттердің арасында шынайы күшті сәттер бар" деп қосты. Pulp тобының "Sorted for E's and Wizz" әні концертте болған бір қыздың естеліктерінен шабыттандырылған. Джарвис Кокер ол қызбен концерт туралы сөйлескенін, ал ол есірткіні қабылдағаннан басқа ештеңе есіне түсірмейтінін айтты. Аралда "The Clone Roses" тобының құрмет концерті 2020 жылдың мамыр айында, алғашқы концерттен отыз жыл өткен соң жоспарланған. COVID-19 пандемиясының салдарынан қоғамдық жиналыстарға тыйым салынғандықтан, шара 2021 жылға ауыстырылды. Музыкалық фестиваль 2021 жылдың 24 шілдесінде өтті; ол "Spike Island: Қайта тірілу" деп аталды, оның басты жұлдызы Clone Roses тобы болды, сонымен қатар 1990 жылдардағы Oas is, Happy Mondaze және True Order сияқты басқа да құрмет топтары өнер көрсетті.