Кіріспе

Ифтихар Мұхаммед Чоудри (; 1948 жылы 12 желтоқсанда туған) - 2005 жылдың 29 маусымынан 2013 жылдың 11 желтоқсанына дейін үш рет қатарынан емес мерзімде Пәкістанның 20-шы Бас судьясы болып қызмет еткен. Чадхри 1976 жылы Синд жоғары сотының адвокаты болып жұмыс істей бастады, кейін туған жері Кветтаға көшіп, кейін Пәкістанның Белуджистан штатының бас адвокаты болып қызмет етті. 1986 жылы Кветтадағы Белуджистан жоғары сотының адвокаттар қауымдастығының президенті болып сайланды және екі рет адвокаттар кеңесінің мүшесі болып сайланды. 1989 жылы Белучистанның бас адвокаты болып тағайындалды. Сонымен қатар, ол Жедел сот процестері бойынша арнайы соттың банк судьясы, Кедендік апелляциялық соттың судьясы және компания судьясы қызметін атқарды. 1992 жылы Белуджистанның жергілікті кеңес сайлау органының төрағасы болып тағайындалды, содан кейін 1998 жылы екінші мерзімге тағайындалды. Ол Кветтада заңгерлік қызметтен өту алдында Жоғарғы Сотта аға адвокаттың лауазымына көтерілді. 1990 жылы Белуджистан жоғары сотының қосымша судьясы болып тағайындалды. Ол Пәкістанның Бас судьясының ұсынысы бойынша Белуджистан провинциясының провинциялық тексеру кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. Ол екі рет Пакистан Қызыл Жарты Ай қоғамының төрағасы болып тағайындалды. 1999 жылы Президент Рафиқ Тарар оны Белучистан жоғары сотының бас судьясы болып тағайындады. Сол жылы ол армия штабының бастығы генерал Первез Мүшәррафтың қол астында LFO No. 2002 жылы Жоғарғы Сотқа көтерілді. 2005 жылы 30 маусымда президент М. М. Мушарраф Чадхриді Пәкістанның Жоғарғы сотының Бас судьясы етіп тағайындады. 2007 жылдың 9 наурызында М. Мөшәрраф Чадриден отставкаға кетуін өтінді, ол одан бас тартты және қызметінен шеттетілді. Нәтижесінде азаматтық тәртіпсіздіктер 2007 жылдың 20 шілдесінде Чадхриді Бас судья етіп қайтаруда сәттілікке қол жеткізген Адвокаттар қозғалысына әкелді. Алайда, Мушарраф қараша айында төтенше жағдай жариялап, Чадриді тұтқындады, сондай-ақ сот жүйесінен тағы 60 судьяны тоқтатты. Желтоқсанда төтенше жағдайды алып тастағаннан кейін және 2008 жылғы жалпы сайлаудан кейін үкімет жеңілді, ал Мушарраф импичмент қаупімен отставкаға кетті. Асиф Али Зардари Мүшәррафтың орнын басып, президент болды, бірақ сонымен қатар Чадридің қалпына келтіруін кейінге қалдырды. Бұл заңгерлер қозғалысына әкелді, ол Зардаридің саяси қарсыласы Шарифтің Ұзақ науқанына ұласты және 2009 жылдың 22 наурызында Чадри бастаған сот жүйесін қалпына келтірді. Шаудри 2013 жылдың 12 желтоқсанында қызметінен кетті. Чадриді қалпына келтіру қозғалысы әлемдік назарды аударды, ал оның Бас судьялық қызметі кезінде бұрын-соңды болмаған сот белсенділігі болды, соның ішінде Пәкістан болат зауыттарын жекешелендіру туралы өз бетінше хабарлама, Белуджистанда жоғалған адамдар туралы істі жүргізу, Нью-Мурри жобасына қарсы пікір білдіру және бұйрықтар шығару экологиялық апат ретінде және Ұлттық татуласу туралы жарлықты (NRO) конституциялық емес және маңызды емес деп жариялады. Премьер-министр Юсуф Раза Гилланиге қарсы наразылық білдіргеннен кейін, ол Швейцарияның банктеріндегі президенттің жасырын активтері туралы швейцариялық билік органдарына хат жіберуден бас тартқаннан кейін, Чодри Гилланиді және оның үкіметін 2012 жылдың 26 сәуірінде кері әсерімен босатып, құлатты. 2013 жылдың 12 желтоқсанында Бас судья болып қызметтен кетті. Бірақ ол сот төрешілігін шектен тыс қолданғаны үшін және билікті теріс пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. 2015 жылдың 25 желтоқсанында Чадхри өзі басқаратын Пәкістанның әділдік демократиялық сыншы партиясын құру туралы жариялады. Балучистан провинциясы, Пәкістан. Оның әкесі Чодри Жан Мұхаммед полиция констеблі болған. 1947 жылы тәуелсіздік алғанға дейін Чадри Жан Мұхаммед Үндістанның Жаландхар қаласынан Балучистанның Кветта қаласына жіберілді. Өмірінің қалған бөлігін Балучистанның Кветта қаласында өткізді. 2000 жылы Пакистанның Жоғарғы сотының судьясы болып тағайындалғаннан кейін, Исламабадқа көшіп келгенге дейін Чадри Кветтада өмір сүрді. Шахридің үш ағасы шетелде тұрады. Ифтихар Мұхаммед Чоудри Файка Ифтихарға үйленген. Оның екі ұлы - Арсалан Ифтихар Чодри және Ахмет Балах Ифтихар. Оның үш қызы бар, олар: Айша Ифтихар, Ифра Ифтихар және Палуша Ифтихар. Рана Санаулла Хан - Пәкістанның бұрынғы Бас судьясы Ифтихар Мұхаммед Чоудридің туысы. Чодри Ифтихар урду, ағылшын, балучи, брахуи, панджаби және пушту тілдерін біледі.

Заңгерлік мансап

Чадхри Синд университеті, Жамшородан өнер және заң бакалавры (LLB) дәрежесін алды. Ол 1974 жылы адвокаттық қызметке қабылданды. 1976 жылы Жоғарғы соттың адвокаты, 1985 жылы Жоғарғы соттың адвокаты болып тіркелді. 1990 жылы 6 қарашада Белучистан жоғары сотының қосымша судьясы болып тағайындалды. Ол Пәкістанның ең жас Бас судьясы болып табылады, ол Пәкістанның сот тарихында ең ұзақ уақыт қызмет ететін Бас судья болады. Қазіргі уақытта судья Ифтихар Пәкістан адвокаттар кеңесінің тіркеу комитетінің төрағасы және Жоғарғы Соттың құрылыс комитетінің төрағасы болып қызмет атқарады.

1999 жылғы ПТК бойынша ант беру

ПШО жариялағаннан кейін 2000 жылдың 26 қаңтарында сот органдары ПШО аясында ант беруді талап ететін бұйрық (Патшалық ант беру туралы бұйрық, 2000) шығарылды. Төрт судья, соның ішінде Бас судья Саидұззаман Сиддики, ПКО бойынша ант беруден бас тартты, сондықтан олар енді Жоғарғы Соттың құрамында қалмады. Жоғарғы Сотта орынды толтыру үшін Мушарраф басқа судьяларды, соның ішінде Чадриді тағайындады. Мүшаррафтың конституциялық емес актілері жаңа Жоғарғы Сотпен заңдыланды, ал Мүшаррафтың тұсында сайланған жаңа парламент барлық нәрсені, соның ішінде Жоғарғы Сотты да заңды етті.

Тоқтату және қайта қабылдау, 2007

2007 жылдың 9 наурызында Пәкістан президенті Первез Мүшәрраф Чадриді жұмыстан босатты. Армияның бас хатшысы Чадри Армия үйіне шақырылып, барлығын қоса алғанда, 5 генералдың қатысуымен отставкаға кетуін сұрады. Шаудри отставкаға кетуден бас тартқандықтан, Мүшәрраф Шаудриге қарсы қылмыс жасағаны үшін президенттік шағымдануды шешті. Чадри отставкаға кетуден бас тартқаннан кейін, М. Мушарраф Пәкістан конституциясындағы тәртіп бойынша істі Жоғарғы Сот Кеңесіне (ЖСК) жіберді. Бұл Пакистан Жоғарғы Сотының 60 жылдық тарихында бірінші рет Бас судьяның қызметінен босатылуы. Бұл шешімге сәйкес, бас судьяның сот тәртібіне, сыбайлас жемқорлыққа, артықшылықтарға ие болуына және аға заңгерлерге қатысты бұрыс әрекеттерге қатысты шағымдар келіп түсті. Сонымен қатар, ол атқарушы биліктің жұмысына араласып отыр деп айыпталды. Екінші жағынан, Шаудри де Пәкістан тарихында алғаш рет Мұшарраф пен оның ұсынысын Пәкістанның Жоғарғы сотына шағымдануды шешті. Мұшарраф бұл сөзді қабылдай алмады, өйткені ол ШҚО-ға сілтеме жіберіп, Чадриден құтылуды жоспарлаған еді. Ол Чадридің Бас судья болып қалуын қаламады, өйткені ол тәуелсіз судья еді және Мұшаррафтың жоғары соттың көмегімен тағы бес жыл мандатын алу жоспарын жеңілдетуден бас тартты, өйткені оның алдыңғылары соттың көмегімен тағы бес жыл мандат алды. Шымкент сотының судьялары М. Мушаррафтың бұйрығын орындайтынын сезген Шымкент сотының судьясы өзінің ісін қараудан бас тартты, сондықтан ол бұл күмәнді айыптауларды Пәкістанның Жоғарғы сотында қарастыруды шешті. Шаухридің өтінішін Жоғарғы соттың Халил Ур Рехман Рамдай бастаған он үш мүшесі қарады. Шахридің мүддесін Пәкістанның ең үздік заңгерлері Айтас Ахсан, Хамид Хан, Мунир А. Малик, Али Ахмад Курд және Тарик Мехмуд қорғады. Бұл топты "арман тобы" деп атаған болатын. Олар сот ішінде де, одан тыс жерлерде де Чадри үшін ерлікпен күресті. Шектенуден кейін елде Ш.Чоудриге қатысты айыптаулардың растығына қатысты алауыздықтар болды, сондай-ақ М.Мушаррафтың осы жағдайға байланысты бас судьяны қызметінен босатуға құқығы бар ма деген күмән туды. Ол адвокаттар қауымдастығына барған кезде, жолдарда халық оған үлкен көңіл-күймен қарады. 2007 жылдың 4 мамырында ол астана Исламабадтан Лахорға қарай бет алған кезде, халық көпшілігі 250 шақырымдық тас жолды қатарға тігіп, оны қарсы алды. Ал 4 сағаттық жол 24 сағатқа созылды. 2007 жылдың 5 мамырында Шаудри өзінің кеңесшісі және саясаткер досы Атизаз Ахсанмен бірге таңертең Лахор адвокаттар қауымдастығына келді. 2007 жылдың 20 шілдесінде Шаудри Пакистанның Жоғарғы сотының 13 мүшесі Халил Ур Рехман Рамдай бастаған алқаның шешімімен бас судья лауазымына қайта тағайындалды. Оның 5 адвокаты Федерацияны 16 жоғары лауазымды адвокаттардан қорғайды. Шешімде әртүрлі тараптар берген 25 конституциялық өтінішті біріктірді, бірақ Чаудри өзі ұсынбаған 24 өтініштің көтерілген мәселелерінің көпшілігі төменгі соттарға кеңейтілген шешім қабылдауға жіберілді. Отырыстағы он үш судьяның барлығы Мүшәррафтың әрекеті заңсыз деп таныды, ал он үш судьяның он шағы Чадриді қайтадан қызметке қайтаруды бұйырды және ол "осы лауазымға ие болып саналады және әрқашан сол лауазымға ие болып саналады".

2007 жылғы төтенше жағдай

2007 жылы 3 қарашада Пакистан президенті және армия штабының бастығы болған генерал Первез Мушарраф төтенше жағдай жариялады және бір уақытта елдің конституциясы мен парламентті тоқтатты. Ол судьялардың бәрін тұтқындап, Шохридің пайдасына шешім шығарғандары үшін кек алу үшін сотты. Декларацияда судьялар 1973 жылғы Конституцияның 209-бабын бұзған деп айыпталды. Мұшарраф тек Чадри мен барлық судьяларды ғана емес, оның кішкентай балаларын да үй қамауына алды. Шаудридің кіші ұлы Балахқа физиотерапия жасалды, бірақ ол да көрсетілмеді. Оның қызы Британдық Кеңесінің Пакистандағы бақылауымен үйде А деңгейлі емтихан тапсырды. 15 қарашада Geo News басылымы Шаудридің Исламабад полициясының бас инспекторына өзі мен отбасының үй қамауына және Кветтаға көшірілуіне қарсы іс-қимыл жасауды тапсырғанын хабарлады. Телеарнаның хабарлауынша, Шаудри өзінің үйінде тұтқындалуы үшін ішкі істер министрі, полиция комиссары, полиция комиссарының орынбасары және полиция комиссарының көмекшісін жауапты деп тапты. Ол өзінің әлі де Пәкістанның Бас судьясы екенін және ресми резиденция оның құқығы екенін айтты.

Пәкістанның болат зауыттарын жекешелендіру

Шахри ПСМ жұмысшылар одағының өтінішімен ПСМ-ді жекешелендіруді тоқтатқанда бүкіл елді таң қалдырды. Бұл тек қана үкіметті ұятқа қалдырмады, сонымен қатар бүкіл жекешелендіру процесін қауіпке ұшыратты. Сотта отырған Чадхри жекешелендіру саясатының басты мақсаты кедейлікті азайту және қарызды өтеу екенін, бірақ бұл мәселелерге зауыттарды жекешелендіруде тиісті мән берілмегенін айтты. Ол жекешелендіру жөніндегі Министрлер кабинетінің комитеті жекешелендіру кеңесінің бір акция үшін 17,20 рупияны ұсынған бағасын қарапайым деп қабылдағанына қарсылық білдірді.

2002 жылғы құқықтық негіздемелік бұйрыққа қарсы шағымды қараудан бас тарту

2002 жылдың қазан айында жалпы сайлаулар алдында Пәкістан Жоғарғы Сотының бес мүшесі, оның ішінде Ч. Чадри де бар, президент М. Мушаррафтың 2002 жылғы Заңдық негіздеме туралы бұйрықты жариялауына қарсы арызды қабылдамады. LFO кезінде М. Мушарраф президентке атқарушы билікті қайта қалпына келтіретін конституцияға түзетулер енгізуді жариялады, оның ішінде Ұлттық жиналысты таратып, губернаторлар мен қызмет басшыларын тағайындау құқығы бар және Ұлттық қауіпсіздік кеңесі (ҰҚК) құрылды. 2009 жылы барлық судьялар қайта тағайындалғаннан кейін басты дау басталды. Бұрын ПШО-да ант берген судьялар осыған дейін де осылай ант берген болатын.

17-ші түзету туралы үкім және Президенттің біркелкі ісі 2005

2005 жылы 13 сәуірде "17-ші түзету және Президенттің біркелкі ісі туралы үкімде" Шаудри Президент Мүшәррафтың конституциялық түзетулеріне қарсы барлық өтініштерді қабылдамаған бес Жоғарғы Сот судьясының бірі болды. Олар кең ауқымды шешім шығара отырып, конституцияны тоқтатқаннан кейін генерал Мүшәрраф енгізген құқықтық негіздемелік тәртіп (ЛФО), осы конституциялық қолдауды берген 17-ші түзету және Мүшәррафқа президент болған кезде әскери киімін сақтауға мүмкіндік берген екі кеңсе заң жобасы заңды деп жариялады, өйткені Парламент түзетулерді мақұлдады.

Жоғарғы Сот судьялары

2009 жылдың 30 шілдесінде Пакистанның Жоғарғы Сотының 14 мүшесі уақытша конституциялық бұйрық (PCO) бойынша ант берген барлық судьялар қызметтен шығарылып, Жоғарғы Сот Кеңесіне жіберілді. Екі күннен кейін президент Асиф Әли Зардари қол қойған жарлықпен ПКО судьяларының барлығы ресми түрде қызметінен шығарылды.

Саяси бағыты

Сот төрешісі Ифтихар Чадриді кейбір атақты академиктер, журналистер және басқалар оның сот белсенділігі және үкіметтің күнделікті істеріне араласқаны үшін сынға алды. Ол Пәкістанның әскери жүйесіне қарсы Пәкістан мұсылман лигасы (Н) мен Наваз Шарифпен одақтасты деп айыпталады.

Халықаралық сапарлар

2005 жылдың қыркүйек айында Қытайдың Пекин және Шанхай қалаларында өткен Әлемдік құқық жөніндегі 22-ші екіжылдық конгресске қатысты. 2005 жылы қарашада Филиппинде өткен Сот реформалары жөніндегі халықаралық конференция мен көрмеге қатысты. Сонымен қатар 2005 жылы қарашада Филиппинде өткен Халықаралық сот реформалары конференциясына қатысты. Ол 2006 жылдың ақпан айында Ұлыбританияға Ұлыбританияның Пакистанға қатысты балаларды сотқа тарту туралы хаттамасына байланысты барған.

Адам құқықтары жөніндегі арнайы бөлімше

Ифтихар Мұхаммед Чодхри істің артта қалуын жою үшін көп еңбек етті. Сонымен қатар, ол өзінің жеке құзыретіндегі адам құқықтары жөніндегі істерді қарауға қосымша жауапкершілік алды. Ол Жоғарғы Сотта адам құқықтары жөніндегі жеке бөлім құрды, ол елдегі кедей адамдардың мыңдаған адам құқықтары туралы шағымдарын қабылдады.

Сайлау реформалары

Ифтихар бастаған Жоғарғы Сот Пәкістанның сайлау комиссиясын ашық және құнды ету үшін көптеген қадамдар жасады, мысалы, кандидатуралар, бас сайлау комиссарын тағайындау және сайлау шығыстары. Жоғарғы Соттың айтуынша, сайлау комиссиясы 180 миллион халықтың қолдауына ие болғандықтан, ашық және әділ сайлау өткізуге және алдағы жалпы сайлауда сыбайлас жемқорлардың сайлауға түсуіне кедергі жасауға құқылы.

Зейнеткерлік

Чадри 2013 жылдың 13 желтоқсанында Бас судья болып қызметтен кетті. Ал, Жоғарғы Соттың төрағасы ретінде Чадридің орнын Жілани алмастыратын болды. Соңғы сөзінде ол адам құқықтары мен Жоғарғы соттың қазіргі жағдайға қатысты ұстанымына тоқталды. Ол қазір Жоғарғы Сот пен құқық тәртібі тиімдірек екенін түсіндірді.