Кіріспе

"Канал қаласы" – Сэмюэл Хопкинс Адамстың 1944 жылғы романы.

Қысқаша мазмұны

Роман 1820 жылдары Нью-Йорк штатының Пальмира қаласында, Рочестердің жанында, Эри каналының бойында өтеді. Оқиға 1820 жылы басталады, Эри каналының құрылысы енді ғана қолға алынған, бірақ Пальмираға жетпеген кезде, қала тұрғындары каналдың экономикалық өркендеуін күтіп отырады. Адамс кітап барысында канал құрылысының күнделікті өмірге әкелген өзгерістерін көрсетеді. Кітап соңында Пальмира тұрғындары үнемі және кездейсоқ канал арқылы пакеттік қайықпен Рочестерге, ал канал пакетімен Олбаниге, содан кейін Гудзон өзенімен бу кемесімен Нью-Йоркке саяхаттайды. Жарияланғаннан кейін, «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі Катарине Бродидің рецензиясында бұл кітап Уолтер Д. Эдмондстың Эри каналы туралы ромалдарын еске түсіреді, Адамс кіріспесінде оның еңбегін мойындайды. Эдмондс Адамсқа роман үшін материалдық негіз ретінде өзінің жазбаларын пайдалануға рұқсат берген. Кітап бір ғана сюжеттік құралға негізделген, 19 ғасырдың басында доктор Дэвид Литтлдің Олбани округінің медициналық қоғамына хабарлаған жағдай. Броди бұл оқиғаны «ескі халық әңгімесі» деп атады. Басты кейіпкер – жас дәрігер Хорас Амли. Ол зиялы, адал, бай да, кедейге де көмектесуге дайын, қажет болған жағдайда ақшаның орнына тауармен төлеуге келіседі. Ол медицина ғылымының соңғы жетістіктерін, мысалы, шешекке қарсы вакцинацияны біледі және ескі емдеу әдістерін, қан қоюды ұнататын тәжірибелі дәрігермен келіспейді. Броди оны «бибер шапқасы бар жебе шебері» деп сипаттаған. Амли «Кедейлік шұңқыры» деп аталатын елді мекенге барады, науқастарды емдейді және халық медицинасын тәжірибелейтін Куайла Крего есімді қарт әйелге құрметпен қарап, оның кеңесін тыңдайды. Канал құрылысында жұмыс істеушілер арасында аурулар мен қызба жиі кездеседі. Ол Крегодан қызбаның «Шұңқырда» басталғанын сұрайды және ол «Қара шыбық басына тұрғанда болады» дегенде назар аударады. Амлидің адалдығы оны қоғамдық санитарияны сақтауға тырысқанда жер иелерімен және Гентэр Латэм есімді бай және ықпалды жер иесімен қақтығысқа түсіреді. Амли Араминта Джеррольд есімді жас қызбен және оның жақын досы, Гент Латэмнің қызы Уэлтиамен танысады. Араминта Амлиге ғашық, сондықтан олардың кейінірек үйленгені оқырман үшін күтпеген жайт емес. Сюжеттің маңызды бөлігі Гентэр Латэмнің қызы Уэлтиаға қатысты романтикалық оқиғаға толы. Оқырманға Уэлтианың канал қайығының жүргізушісі Silverhorn Ramsey-мен жасырын қарым-қатынаста екені анық көрінеді. Ол сонымен қатар Кинси Хейнмен де никелесіпті. Доктор Амли Уэлтианың жүкті екенін сезеді және әкесі Хейн деп ойлайды. Амли Уэлтианың «Кедейлік шұңқырындағы» халық емшілерінен «көмек» іздеуі немесе «заңсыз операция» үшін Рочестерге баруы мүмкін екеніне алаңдайды. Ақырында ол Уэлтианың әкесіне хабарлайды, ол қызының атына қаралағанына ашуланады. Тоғыз ай өткен соң, бала тумайды. Амли қатты ойға келеді, өйткені ол өзінің диагнозына сенімді болған және Уэлтианың аборт жасаған жоқ екеніне де сенімді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің рецензенты Броди оқырманның «бірінші сыныпты медициналық құпияның шешімін» табу үшін «әлбетте түннің қалған бөлігін ұйықтамай өткізетінін» айтады. Осы уақытта Латэм Амлидің қаржылық жағдайын құртуды және оны қаладан қууды шешеді. Ол Амлидің медициналық практика құқығын жоюға қол жеткізеді. Бірақ заңдағы ерекшелікке байланысты, бұл шешім канал суларында күшін жойтады, және Амли канал бойында қайықпен саяхаттап, науқастарды тек кемесінде ғана қабылдап, азын-аулақ күнкөріс табады. Амлидің қоғамдық денсаулық сақтау жұмысы тоқтатылғаннан кейін Пальмирада санитарлық жағдай нашарлайды, соның салдарынан тиф эпидемиясы басталады, оның құрбаны Уэлтиа болады. Өзінің диагнозында қателік кеткенін түсінбей, Амли және оның серігі Уэлтианың денесін қазып шығарады және ол сирек кездесетін жағдайға тап болғанын анықтайды – литопедион немесе «тасқа салынған бала», онда ұры жатырда өліп, шығарылмай, тасқа айналады. Амли Латхамға осы дәлелдерді көрсетеді, Латхам Амлидің адалдығын мойындайды, көптеген қиындықтар соңғы беттерде тез шешіледі, және Амли мен оның әйелі Араминта бақытты өмір сүреді.