Кіріспе

Солтүстік Пайут ауызша тарихының мәліметтеріне сәйкес, Си Те Ках, Саидука немесе Сайи (кейде қате түрде Сай до карах немесе Сайекаре деп аталады, бұл терминді Си Те Ках басқа топқа сілтеме жасау үшін қолданған) - бұл Солтүстік Пайуттар соғысқан және ақырында жойылған немесе аймақтан қуып шыққан аңыздық тайпа, соңғы шайқас қазіргі Лавлок үңгірі деп аталатын жерде өтті. Олардың қызыл шаштары болды және көбінесе (бірақ әрдайым емес) адам жейтіндер ретінде сипатталады. Кейбір аңыздарда олар алыптар болған. 1911 жылы Лавлок үңгірінде гуано кеншілері 3 - 6 фут гуаноның астында көптеген артефактілер мен мумияланған адам сүйектерін тапты. Бұл үңгір 1911 жылдан бері қазылып жатқанмен, 1912 жылға дейін қазбашылар бұл туралы билік органдарына хабарламай келді. Кеншілер көптеген жәдігерлерді жойды, бірақ археологтар үңгірден 10 000 Солтүстік Пайут жәдігерлерін таба алды. Олардың ішінде 2000 жылдан астам уақыт бұрын жасалған, туле қазындыларының жемтігі, аулар, сандалдар мен себеттер бар.

Атауы

"Si Te Cah" - бұл Солтүстік Пайут тілінде "туль жеушілер" дегенді білдіреді. Туле немесе Schoenoplectus acutus - талшықты су өсімдігі. Пайуттерден қорқып қалу үшін Си-те-кахтар Гумбольдт көлінде туледен жасалған салдарда өмір сүрді.

Ауызша емделу

Археологтар Льюэллин Л. Луд пен Марк Реймонд Харрингтонның 1929 жылы жазған мәліметтеріне сай, Солтүстік Пайут халқының "Неваданың әр түрлі жерлерінде өмір сүріп, жойылып кеткен халқы туралы деректер бар". Олар бұл тарихи дәстүрлер ма, әлде "Оларды Солтүстік Пайут халқының өздерінің мәдени дәуірінен бұрынғы археологиялық қалдықтарды түсіндіруге тырысуы ретінде қарастыру керек пе" деген күмәндерін білдірді. Олар Си Те Кахтың жергілікті ақпарат берушілер берген сипаттамаларын былайша түйіндейді: "Бұл ежелгі халықтың ерекшеліктері олардың кейбір құралдарын Солтүстік Пайуттен және басқа тас материалдарынан басқаша жасағаны. Олардың найзалары бар еді, бірақ садақтары жоқ еді, ал Солтүстік Пайуттың садақтары бар еді, бірақ найзалары жоқ еді. Олар, қарапайым, қарапайым, ақымақ, кемсітілген каннибалдары болды, олар сүйек әшекейлермен безендіруге тым ұнаған қызыл шашы болды, және әлі де олар теріден және саз тауық қауырсыннан жасалған киім киген соншалықты кедей болды. Невада штатындағы бір өрістегі жануарлар жинағында Солтүстік Пайут халқына беймәлім барлық заттар оларға жатқызылады". Пайут баспасы Виннемукканың қызы Сара Виннемукка 1883 жылы өзінің "Пайуттардың арасындағы өмір: олардың қателіктері мен талаптары" атты кітабында өз халқын жеген "барбарбарлардың кішкентай тайпасы" деп сипаттаған туралы жазды. Ол былай деп жазды: "Менің халқым оларды өлтіргеннен кейін, айналамыздағы адамдар бізді Саи до карах деп атады. Бұл сөз "жеңімпаз" дегенді білдіреді, сонымен қатар "жау" дегенді де білдіреді. Халқым біз жойған тайпаның шашы қызғылт болған дейді. Менде олардың сәстері бар, ол әкеден балаға жалғасып келеді. Менің отбасымда көптеген жылдар бойы болған қызғылт түске толы көйлегім бар. Мен оны кейде дәріс оқығанда киіп жүремін. Бұл - аза күту киімдері, менің отбасымнан басқа ешкімде жоқ". Мұның бәрі қашан болғаны туралы есептер "бірнеше жүз жыл бұрын" (Уиннемукка) "төрт немесе бес ұрпақ бұрын" (Уиннемукканың ағасы, Начес деп аталады) "жақында Стиллвотерде қайтыс болған Солтүстік Пайут еркегі оған қатысқан және үңгір аузындағы айыптардың бірінде бір көзіне жебе атқан" (Лауд пен Харрингтон хабарлады). Кейбір деректерде Си Те Ках өте биік немесе алыптар ретінде сипатталады, бұл туралы Виннемукка да, Лоуд пен Харрингтон да айтпаған, олардың барлық хабаршылары "толықтай ұтымды адам өмірін өткізетін қарапайым адамдар" деп сипаттаған. Алдымен, бұл туралы көбірек зерттеулер жүргізілгенде, табиғаттан тыс қасиеттер пайда болуы мүмкін деген болжамға келсек, бірақ оларға қатысты көптеген мәліметтердің ішінде, солтүстік паюттерге қарсы шыққан кейбір тайпаларда болуы мүмкін болатын ерекшеліктердің ешқайсысы да айтылмаған".

Қазба жұмыстары

1911 жылы күз айында үңгірді қазып алған екі кеншінің алғашқысы Джеймс Х. Харттың жазған есебіне сай, үңгірдің солтүстік орта бөлігінде, тереңдігі шамамен төрт фут, "алты фут алты дюйм болатын таңғажайып адамның денесі болды. Оның денесі мумияланған, шашы да қызыл түсті". Өкінішке қарай, кен қазудың алғашқы жылы кейбір адамның сүйектері мен артефактілері жоғалып, жойылған. "Ересектердегі мумиялардың ең жақсы үлгісін жергілікті бауырластық ложа қайнатып, жойып жіберді, олар скелетті бастамашылық мақсаттар үшін қажет етті". Адриенн Майор Си Те Ках туралы өзінің "Тұңғыш американдықтардың фоссилді аңыздары" кітабында жазды. Оның айтуынша, Лавлок үңгіріндегі және Невададағы басқа да құрғақ үңгірлердегі қаңқаларды "жиһандық" деп түсіндіруді туристерге арналған көрмелер орнатушы кәсіпкерлер бастады және қаңқалардың өздері қалыпты өлшемді болды. Алайда, Лавлоктан солтүстікке қарай 160 км жерде мамонттар мен үңгір аюларының көптеген окаменелі қалдықтары бар, ал олардың үлкен сүйектері тәжірибесіз бақылаушы үшін алыптардың сүйектері деп ойлауға болады. Ол сондай-ақ қызғылт түске айналған шашты талқылап, шаштың пигменті өлгеннен кейін тұрақты емес екенін және температура, топырақ және т.б. сияқты әртүрлі факторлар екенін атап өтті. Бұл әдіс ежелгі қара шашты қызыл немесе қызғылт сары түске айналдырады. Скелеттерді "гигант" деп түсіндірудің тағы бір түсіндірмесі, 6 фут 6 инч адамның денесін Харт "гигант" деп сипаттаған, бұл әйелдер скелеттеріне қарағанда әлдеқайда кішірек.