Мысырлық «Мұсылман бауырластығы» тарихы

Кіріспе

Мысыр саяси тарихының бір қыры – «Мұсылман бауырластығы» ислами ұйымы. Ол 1928 жылғы наурыз айында Хасан әл-Банна тарапынан Мысырдағы Исмаилия қаласында ислами діни, саяси және әлеуметтік қозғалыс ретінде құрылды. Бұл ұйым басқа мұсылман елдеріне тарады, бірақ ең ірі немесе ең ірі ұйымдарының бірі Мысырда орналасқан. Көп жылдар бойы ол ең үлкен, жақсы ұйымдастырылған және тәртіпті саяси оппозициялық күш болды. Бірақ бір жыл өткен соң, үлкен наразылықтардан кейін Морси әскерилер тарапынан құлатылып, тұтқындалды. 2014 жылдың мәліметтері бойынша, ұйым Ресей, Мысыр, БАӘ, Сауд Арабиясы тарапынан террористік ұйым деп жарияланды және қайтадан қатаң қысымға ұшырады.

1928-1938 жылдар

Мұсылман бауырластығы 1928 жылы Хасан әл-Баннамен және Суэц каналы компаниясының алты жұмысшысымен бірге құрылды. Әл-Банна – мектеп мұғалімі болған, ол үкіметке дәстүрлі, діни, ислам шариғат заңдарын енгізуді, сондай-ақ исламилық құндылықтар мен азаматтық міндетті негіз еткен әлеуметтік регресті насихаттады. Бұл, оның пікірінше, саяси және әлеуметтік әділетсіздікке, сондай-ақ британ империясының үстемдігіне қарсы күрес болатын. Ұйым бастапқыда білім беру және қайырымдылықпен айналысты, бірақ көп ұзамай әлеуметтік жағдайы нашар топтардың мүддесін қорғайтын, египеттік ұлтшылдық қозғалысында маңызды рөл атқаратын және дәстүр мен заманауилық арасындағы үзілген байланысты жаңартуға тырысқан ислам тұжырымын таратып, ірі саяси күшке айналды.

1939-1954 жылдар

1948 жылғы 28 желтоқсанда Мысыр премьер-министрі Махмуд ан Нукраши Паша Бауырластықтың мүшесі, ветеринария студенті Әбдел Мегид Ахмед Хасанның қолынан қаза тапты. Бұл үкімет тарапынан қатал шаралар қабылдануына жауап ретінде жасалған деп саналады. Бір жарым айдан кейін әл-Баннаның өзі Каирде, үкімет агенттері және/немесе өлтірілген премьердің жақтастары деп саналатын адамдар тарапынан өлтірілді. Әл-Баннаның орнын бұрынғы судья Хасан Исмаил әл Худайби Бауырластықтың басшысы ретінде басты. 1952 жылы Мұсылман бауырластығының мүшелері Каирдің орталық бөлігінде "750 ғимаратты" өртеп жіберді деген айып тағылды. Олар негізінен британдықтар мен басқа шетелдіктер жиі баратын түнгі клубтар, театрлар, қонақ үйлер мен мейрамханаларды қиратты. Бұл "либералды, прогрессивті, космополиттік" Мысырдың соңына белгі берді. Бауырластық 1952 жылы монархияны құлатқан әскери төңкерілді қолдады, бірақ хунта билікті бөлісуге немесе әскери жағдайды жоюға дайын болмады және Бауырластықпен қақтығысқа түсті.

1954-1982 жылдар

1954 жылы сол кездегі президент Гамал Абд әл-Насерді өлтіруге талпыныстан кейін, құпия қызметтің бір мүшесі билік тарапынан осы әрекетті жасады деген айып тағылды. Насер одан кейін «Бауырластық» ұйымын таратып, мыңдаған мүшелерін түрмеге қамап, жазалады. Насер билігі тұсында «Бауырластық» ұйымының көптеген мүшелері жылдар бойы түрмелерде және концлагерьтерде ұсталды, кейде оларға азап шектірді. 1964 жылы жазушы Сайид Кутб түрмеден босатылып, 1965 жылғы тамыз айында ағасы Мұхаммедпен бірге қайтадан тұтқындалды. Олар президентті және басқа египеттік шенеуніктерді өлтіру мақсатымен мемлекеттік төңкеру жоспарына қатысқан деген айып тағылды. Сот отырысының нәтижесінде Кутб пен «Мұсылман бауырластығы» ұйымының тағы алты мүшесі өлім жазасына кесіліп, 1966 жылғы 29 тамызда дарға асылды. ЦРУ Насер кезеңі бойына «Мұсылман бауырластығы» ұйымына қолдау көрсетті, себебі «ұйымның Насерді құлатуға лайықты қабілеті бар» еді. Кутб мұсылман қоғамының енді ислами емес және оны ислами авангард күшті революция арқылы өзгертуі керек екенін айтты. Қазіргі заманғы жахилиядан исламды қайта жаңғырту үшін мұсылман мемлекеттерін құлату қажет. Кутбтың идеологиясы басқа елдерде кең танымал болғанмен, Мысырда «Бауырластық» ұйымының жетекшілері оның революциялық идеологиясынан алшақтап, зорлық-зомбылықсыз реформалық стратегияны ұстанды, және осыдан бері солай болып келеді. Насердің орнын басып алған Анвар Садат 1970 жылы Мысыр президенті болып сайланды және біртіндеп түрмедегі «Бауырластық» мүшелерін босатып, солшыл топтарға қарсы олардың көмегін пайдаланды. Ұйым белгілі бір деңгейде толеранттылыққа ие болды, бірақ техникалық тұрғыдан заңсыз болып қалды және мерзімді түрде қысымға ұшырады. Ақырында «Бауырластық» ұйымы Анвар Садатты өлтіруде маңызды рөл атқарды. 1970 жылдары «Бауырластық» ұйымынан тәуелсіз, үлкен студенттік ислами активтік қозғалыс қалыптасты. Садат 1979 жылы Израильмен бейбітшілік шартына қол қойғаннан кейін «Бауырластық» ұйымының және басқа ислами топтардың жауына айналды, және 1981 жылғы 6 қазанда «Танзим әл-Жихад» атты радикалды ислами тобы оны өлтірді.

After the attempted assassination of then president Gamal 'Abd al Nasser, in 1954, a member of the secret apparatus was accused by the authorities of being the perpetrator of the attempt. Nasser then abolished the Brotherhood and imprisoned and punished thousands of its members. Many members of the Brotherhood were held for years in prisons and concentration camps, where they were sometimes tortured, during Nasser's rule. In 1964 there was a minor thaw when writer Sayyid Qutb was released from prison only to be arrested again along with his brother Muhammad in August 1965, when he was accused of being part of a plot to overthrow the state—to assassinate the President and other Egyptian officials and personalities—and subjected to what some consider a show trial. The trial culminated in a death sentence for Qutb and six other members of the Muslim Brotherhood and on 29 August 1966, he was executed by hanging. The CIA funnelled support to the Muslim Brotherhood throughout the Nasser era, the reason being “the Brotherhood’s commendable capability to overthrow Nasser.”

Qutb became the Brotherhood's most influential thinker. He argued that Muslim society was no longer Islamic and must be transformed by an Islamic vanguard through violent revolution. To restore Islam from modern jahiliyya, Muslim states must be overthrown. While Qutb's ideology became very popular elsewhere, in Egypt the Brotherhood's leadership distanced itself from his revolutionary ideology, adhering instead to a nonviolent reformist strategy, to which it has remained ever since. Nasser's successor, Anwar Sadat, became president of Egypt in 1970 and gradually released imprisoned Brothers and enlisted their help against leftist groups. The organisation was tolerated to an extent, but remained technically illegal and subject to periodic crackdowns. Eventually the Brotherhood was key in the assassination of Anwar Sadat. In the 1970s, a large student Islamic activist movement took shape, independently from the Brotherhood. Sadat himself became the enemy of the Brotherhood and other Islamist groups after signing a peace agreement with Israel in 1979, and was assassinated by a violent Islamist group Tanzim al Jihad on October 6, 1981.

1982-2005 жылдар

1980 жылдары Хосни Мубарак президент болған кезде, көптеген студент-исламшы белсенділер «Бауырластыққа» қосылды. Бауырластық Мысырдың кәсіби және студенттік қауымдастықтарында үстемдік құрды және ауылдар мен шағын қалалардағы әлеуметтік қызметтер желісімен танымал болды. 1992 жылдан бастап Бауырластықтың жаңадан күшейген ықпалын басу үшін үкімет қайтадан репрессивті шараларға көшті. Көптеп қамауларға, полицияның мазалауына және негізінен жабық саяси жүйеге қарамастан, Бауырластық кандидаттары бірнеше парламент сайлауында үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Келесі он жыл бойы Бауырластық демократиялық саяси жүйеге үнемі шақырулар жасады. 1997 жылы Мұсылман бауырластығының Жоғарғы басшысы Мұстафа Машхур журналист Халид Даудқа Мысырдың копт христиандары мен православиелік яһудилері бұрын тоқтатылған джизья салығын төлеуі керек деп ойлайтынын айтты. Бұл салық мұсылман емес азаматтардан мемлекет тарапынан қорғау үшін алынған, себебі мұсылман емес азаматтар әскери қызметтен босатылса, мұсылман үшін бұл міндетті. Ол былай деді: «Бізге Халық жиналысында христиан мүшелерінің болуы маңызды емес, бірақ әсіресе армиядағы жоғары лауазымды шенеуніктер мұсылман болуы керек, өйткені біз мұсылман мемлекетіміз. Бұл қажет, себебі христиан мемлекеті мұсылман мемлекетіне шабуыл жасағанда және армияда христиандық элементтер болса, олар жаудың жеңіске жетуіне көмектесе алады». «The Guardian» газетінің хабарлауынша, бұл ұсыныс Мысырдағы алты миллион копт христиандарының арасында «құбылыс тудырды» және «кейіннен бұл бастамадан бас тартылды». 2000 жылы Мысыр парламентіне 15 Бауырластық депутаты сайланды. 2000-2005 жылдардағы египеттік парламенттегі Бауырластық депутаттарының қызметін баяндайтын кітапта («Парламенттегі бауырлар, 2000-2005») парламенттік жетекшісі Хамди Хасанның әдебиеттен бастап сұлулық конкурстарына дейін Бауырластық исламға қарсы және құдайға құрметсіздік деп санаған мәдени өрнектермен күресу үшін белсенді жұмыс істегені анықталды. Хасан Мәдениет министрі Фарук Хосниді Ислам мәдениеті мен сәйкестігіне қарсы АҚШ бастаған соғыстың жетекшісі деп айыптады. Бауырластықтың тағы бір депутаты (Гамал Хешмат) үш романның жариялануына тыйым салуға мәжбүрлегені үшін мақтау алды, себебі олар құдайға құрметсіздік пен қанағаттандырмайтын сексуалдық тәжірибелерді насихаттады.

In the 1980s, during Hosni Mubarak's presidency, many of the student Islamist activists joined the Brotherhood. The Brotherhood dominated the professional and student associations of Egypt and was famous for its network of social services in neighborhoods and villages. In order to quell the Brotherhood's renewed influence, the government again resorted to repressive measures starting in 1992. Despite mass arrests, police harassment and an essentially closed political system, Brotherhood candidates have made strong showings in several parliamentary elections. Over the next ten years the Brotherhood made repeated calls for a more democratic political system. In 1997 Muslim Brotherhood Supreme Guide Mustafa Mashhur told journalist Khalid Daoud that he thought Egypt's Coptic Christians and Orthodox Jews should pay the long abandoned jizya poll tax, levied on non Muslims in exchange for protection from the state, rationalized by the fact that non Muslims are exempt from military service while it is compulsory for Muslims. He went on to say, "we do not mind having Christians members in the People's Assembly the top officials, especially in the army, should be Muslims since we are a Muslim country This is necessary because when a Christian country attacks the Muslim country and the army has Christian elements, they can facilitate our defeat by the enemy." According to The Guardian newspaper, the proposal caused an "uproar" among Egypt's six million Coptic Christians and "the movement later backtracked." In 2000, 15 MB deputies were elected to the Egyptian parliament. A book detailing the record of the MB deputies in the 2000 2005 Egyptian parliament (The Brothers in the 2000 2005 Parliament) found its parliamentary leader Hamdy Hassan working vigorously to fight cultural expression the Brotherhood felt was unIslamic and blasphemous, from literature to beauty contests. Hassan accused the Minister of Culture (Farouk Hosny) of leading what Hassan called the `current US led war against Islamic culture and identity`. Another Brotherhood MP (Gamal Heshmat) took credit for forcing culture minister Hosni to ban the publication of three novels on the ground they promoted blasphemy and unacceptable sexual practices.

2011 жылғы революция және Мурсидің президенттік билігі

2011 жылғы Мысыр революциясынан кейін Хосни Мубаракты құлату арқылы "Ағайындық" ұйымы заңды түрде "ең күшті топ" және "өз ізбасарларын жұмылдырудың теңдесі жоқ қабілеті" бар Мысырдағы "ең біріктірілген саяси қозғалыс" ретінде пайда болды. Оның жаңадан құрылған саяси партиясы - "Азаттық және әділдік партиясы" 2011–2012 жылдардағы парламент сайлауында орындардың жартысына жуығын жеңіп алды (басқа партияларға қарағанда әлдеқайда көп), ал оның президенттікке үміткері Мұхаммед Мурси 2012 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетті. Алайда бір жыл ішінде оның билігіне қарсы жаппай наразылық акциялары болды және кейбір белсенді топтар "Ағалық бауырластардан" бөлініп кетті. (Бір сенімдегілер, егер бір сенімдегілер қатысса, билік қауіпсіздік күштері Жоғарғы басшы Мохаммед Бадиді тұтқындаумен қорқытты.) 2011 жылдың 30 сәуірінде ол "Азаттық және әділдік партиясы" деп аталатын жаңа партияны құрды. Партия "Египет президенті лауазымына әйелдер немесе копттар кандидатурасын" қабылдамады, бірақ олардың министрлік лауазымдарына орналасуына қарсы болмады. Партия 2011–2012 жылдардағы Египет парламенті сайлауында 498 орынның 235-ін (соның ішінде 22 одақтас) жеңіп алды, бұл кейбір мысырлықтарды әскерилер мен "Ағайындық" ұйымы арасындағы келісім туралы болжауға мәжбүр етті. "Ағайындық" ұйымы билік басындағы КҚК-мен құпия кездесулер туралы хабарларды "таза өтірік және қиял" деп жоққа шығарды. 2011 жылдың соңында революционерлер мен әскерилер арасындағы қақтығыстар кезінде "Ағайындық" ұйымының үндемеуінен кейін әскерилерге тағы да сын айтылды. Мұсылман бауырластардың әскери билікке қарсы наразылық акциясына қатысудан бас тартуы "екінші революцияны" тоқтатты деп айтылады. Мыңдаған жасырын әскери сот процестерінің жалғасуына қатысты Human Rights Watch Ислам бауырластары мен басқа да исламшылдарды тек өздерінің исламшыл серіктеріне ғана "әскери сот алдында тұрған немесе әскери түрмелерге жабылған мыңдаған азаматтарға емес" болған жағдайды байқағаны үшін сынға алды. Мысырлық жазушы Эззедин К. Фишер былай деп жазды:

"Ескі және қатал адамдар бастаған "Ағайындық" ұйымы өзінің революциялық және демократиялық серіктестерін аластатып, қоғамның маңызды топтарын, әсіресе әйелдер мен христиандарды қорқыта алды. "Ағайындық" ұйымы да, генералдар да билікті бөлісуге дайындық танытпады және екеуі де революциялық және демократиялық күштерді шетке шығаруды көздеді. Олар өздерінің соңғы жекпе-жегіне дайындық үстінде." 2012 жылдың маусым айының ортасында КҚАБ "Ағайындық" ұйымы мен басқа да исламистердің басымдықты парламентті таратты. Жоғарғы басшы Мұхаммед Бадидің бұған дейін "Ағайындық" ұйымы "президенттікке үміткерді ұсынбайды" деген сөздеріне қарамастан, жеңіске жету және "күштің рулеті" бауырластығының мүшесінің орны шетелдік державаға (Израиль немесе АҚШ) Мысырға шабуыл жасауға сылтау болуы мүмкін, "Ағайындық" ұйымының бұрынғы жоғары лауазымды адамы 2012 жылғы президенттік сайлауда президенттікке үміткер болды. Мұхаммед Мурси бұрынғы әскери офицер және Мұбарактың премьер-министрі Ахмет Шафикті жеңіп, қашып кетті. Ресми нәтижелерді күтпей, "Ағайындық" ұйымы өз кандидатын жеңімпаз деп жариялады және Тахрир алаңындағы демонстрацияларды әскерилердің азаматтық үкіметке бағынуына кедергі келтіретін кең өкілеттіктерге қарсылық білдіру үшін және КҚАБ Шафикті сайлаудың жеңімпазы деп жариялап, жаңа президент етіп тағайындамауы үшін жинады. Шиеленістер 24 маусымда Мурсидің сайлауда жеңіске жеткені ресми түрде жарияланғанда басылды. Бір жыл Мурси президенттік қызметін атқарған кезде бірнеше айдың ішінде ауқымды халықтық қарсылық туды. 2012 жылдың қарашасының соңында Мурси "уақытша" өзіне шексіз өкілеттіктер берді, бұл оның Мұбарак дәуірінен қалған билік құрылымынан елді "қорғау" және сот бақылауынсыз заң шығаруға және өз әрекеттерін қарауға қабілеттілігі үшін болды. Ол сондай-ақ қарсыластары "исламшыл төңкеріс" деп шағымданған конституция жобасын референдумға ұсынды. Бұл мәселелер 2012 жылғы Мысыр наразылықтарында жүз мыңдаған наразылық жасаушыларды көшеге шығарды. Басқа шағымдар журналистерді қудалау, "Ағайындық" ұйымының бейбіт наразылық жасаушыларға қарсы бандаларын жіберу, әскери соттарды жалғастыру және сот қарауысыз 30 күнге дейін ұстауға рұқсат беретін жаңа заңдарды қамтыды. Египеттік жеке құқықтар жөніндегі инициатива (EIPR) тәуелсіз ұйымының мәлімдемесіне сәйкес, Мурси билігінде "Мұсылман бауырластығы Мұбарак режимінің азаматтық қоғамды басу механизмдерін асырып, жаңа полициялық мемлекеттің негізін қалап жатыр."

The Brotherhood, led by the old and the hardliners, has managed to alienate its revolutionary and democratic partners and to scare important segments of society, especially women and Christians. Neither the Brotherhood nor the generals showed willingness to share power and both were keen on marginalising the revolutionary and democratic forces. It is as if they were clearing the stage for their eventual showdown. In mid June 2012, the SCAF dissolved the parliament dominated by the Brotherhood and other Islamists. Despite earlier remarks by Supreme Guide Mohammed Badie that the Brotherhood would not "field a candidate for presidency" as victory and the position of a member of the Brotherhood "at the helm of power" might give a foreign power (Israel or the US) a pretext to attack Egypt, a former high level Brotherhood official ran for president in 2012 presidential election. Mohammed Morsi defeated Ahmed Shafiq, a former military officer and prime minister of Mubarak, in the run off. Not waiting for the official result, the Brotherhood declared their candidate the victor and filled Tahrir Square with demonstrators both in opposition to broad powers issued by the military that preclude the latter's subordination to a civilian government, and in fear that SCAF would announce Shafiq the winner of the election and new president. Tensions abated when Morsi was officially declared the election winner on 24 June. During the one year Morsi served as president serious public opposition developed within months. In late November 2012 Morsi 'temporarily' granted himself unlimited powers on the ground that he would "protect" the nation from the power structure left over from the Mubarak era and the power to legislate without judicial oversight or review of his acts. He also put a draft constitution to a referendum that opponents complained was "an Islamist coup." These issues brought hundreds of thousands of protesters to the streets in the 2012 Egyptian protests. Other complaints included the prosecutions of journalists, the unleashing of pro Brotherhood gangs on nonviolent demonstrators; the continuation of military trials; and new laws that permitted detention without judicial review for up to 30 days, According to the Egyptian Initiative for Personal Rights (EIPR), an independent organization, under Morsi "the Muslim Brotherhood is laying the foundations for a new police state by exceeding the Mubarak regime's mechanisms to suppress civil society. "</blockquote>

Жағдайды ушықтырған нәрсе - күшті жанар май тапшылығы және электр қуатының үзілісі болды, бұл Мұбарак дәуіріндегі Мысыр элитасымен ұйымдастырылған деген дәлелдер бар. Сәуірдің соңында Тамарод (қозғалыс) қозғалысы Мурсидің отставкаға кетуіне шақырып, қол жинау науқаны үшін құрылды. 29 маусымда ол 22 миллионнан астам қол жинағанын жариялады. Бір күннен кейін Мысырдың барлық айманында 17 мен 33 миллион аралығындағы Мысыр наразылық жасаушылары Мурсидің отставкаға кетуіне шақырып наразылық көрсетті. Одан аз саны оны қолдады.

2013 жылы Мурсиді Мысыр билігінен шығару

3 шілдеде Мысыр қарулы күштерінің басшысы генерал Абдель Фаттах әл-Сиси президент Мұхаммед Мурсиді биліктен алуды, конституцияны тоқтата тұруды және жаңа президенттік және Шура кеңесінің сайлауларын жариялады. Одан кейін жүргізілген қиындықтар "Бауырластықтың негізгі ұйымына" соңғы 80 жылдағы ең зиянды нәрсе деп аталды. 14 тамызда үкімет сағат 16:00-де бір айлық төтенше жағдай режимін жариялады, ал әскерилер ел бойынша ұйымдастырылған Бауырластық жақтастарының лагерьлерін тарату үшін рейдтерді бастады. Зорлық-зомбылық бірнеше күнге созылып, тез күшейіп, 638 адамның өліміне әкелді – 595 азамат және 43 полиция қызметкері қаза тапты. 4000-ге жуық адам жарақат алды. Жауап ретінде Бауырластық жақтастары полиция бөлімдерін және ондаған шіркеулерді тонап, өртеп жіберді. 19 тамызда «Әл-Жәзира» телеарнасы Бауырластықтың көптеген жетекшілерінің тұтқындалғанын хабарлады. Сол күні Жоғарғы басшы (Мұхаммед Бади) тұтқындалды, бұл тіпті Хосни Мубарактың өзі батылмаған «қызыл сызықты» кесіп өтті. Бауырластықтың басқа да жоғары лауазымды мүшелері (Хайрат Эль Шатер және Саад әл-Катанни сияқты) тұтқындалды немесе тұтқындауға бұйрық берілді. 23 қыркүйекте сот осы ұйымды тыйымдап, оның мүлкін тәркілеуді бұйырды.

Бас басшылар

Мысырдағы Мұсылман бауырластығының жоғарғы басшылары немесе Бас басшылары (Г. Л.) болды:

Құрылтайшы және бірінші Бас басшы (Г. Л.): (1928–1949) Хасан әл-Банна حسن البنا
2-ші Г. Л.: (1949–1972) Хасан әл-Худайби حسن الهضيبي
3-ші Г. Л.: (1972–1986) Умар әл-Тилмисани عمر التلمساني
4-ші Г. Л.: (1986–1996) Мұхаммед Хамид Әбу әл-Наср محمد حامد أبو النصر
5-ші Г. Л.: (1996–2002) Мұстафа Машхур مصطفى مشهور
6-шы Г. Л.: (2002–2004) Маммун әл-Худайби مأمون الهضيبي
7-ші Г. Л.: (2004–2010) Мұхаммед Махди Акеф محمد مهدي عاكف
8-ші Г. Л.: (16 қаңтар 2010) Мұхаммед Бади محمد بديع