Кіріспе
Ширли Шлангер Абрахамсон (17 желтоқсан 1933 – 19 желтоқсан 2020) – Висконсин штатының Жоғарғы сотының 25-ші бас судьясы. Американдық заңгер және юрист, ол 1976 жылы губернатор Патрик Люси тағайындағаннан бастап Висконсин штатының жоғарғы сотында қызмет еткен алғашқы әйел судья атанды. 1996 жылдың 1 тамызында соттың алғашқы әйел бас судьясы болып тағайындалды және 2015 жылдың 29 сәуіріне дейін осы лауазымда қызмет етті. Барлығы ол 43 жыл (1976–2019) сотта жұмыс істеді, бұл оны Висконсин Жоғарғы соты тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен судья етіп белгіледі.
Shirley Schlanger Abrahamson (December 17, 1933December 19, 2020) was the 25th chief justice of the Wisconsin Supreme Court. An American lawyer and jurist, she was appointed to the court in 1976 by Governor Patrick Lucey, becoming the first female justice to serve on Wisconsin's highest court. She became the court's first female chief justice on August 1, 1996, and served in that capacity until April 29, 2015. In all, she served on the court for 43 years (1976–2019), making her the longest serving justice in the history of the Wisconsin Supreme Court.
Ерте өмір және мансап
Абрахамсон Нью-Йорк қаласында Ширли Шлангер болып дүниеге келді, ол поляк еврей иммигранттары Лео мен Сейл (Сауэртиг) Шлангердің қызы. Ол Нью-Йорктің Хантер колледжінің жоғары мектебін бітіріп, 1953 жылы Нью-Йорк университетінен бакалавр дәрежесін алды. Білімін Индиана университетінің құқық мектебінде жалғастырып, 1956 жылы жоғары жетістіктермен заңгерлік дәрежесін (J.D.) алды және курсын бірінші болып аяқтады. Индианада ол күйеуі Сеймур Абрахамсонмен танысып, оның зоология ғылымындағы докторантурадан кейінгі жұмысы үшін онымен бірге Мэдисон, Висконсинге көшіп барды. Ол Висконсин университетінің құқық мектебінде білімін жалғастырып, 1962 жылы американдық құқықтық тарих бойынша S.J.D. дәрежесін алды, докторлық диссертациясын Висконсин штатының сүт өнеркәсібінің құқықтық тарихына арнады. Сондай-ақ 1962 жылы, 28 жасында Абрахамсон Мэдисон қаласындағы "La Follette, Sinykin, Doyle & Anderson" заң фирмасына жұмысқа алынған алғашқы әйел заңгер атанды. Бір жыл ішінде ол фирманың серіктесі болып тағайындалды. 7 қыркүйекте ол Висконсин штатының жоғарғы сотында қызмет ететін алғашқы әйел ретінде ант берді. Луси оның тағайындалуы заң және үкімет салаларына көбірек әйелдердің қатысуына ынталандырады деп үміттенедін, сондай-ақ: "Қазіргі уақытта штаттағы сот жүйесінің ешбір деңгейінде әйелдердің қызмет етпеуі өкінішті", - деп қосты. Ол 1989, 1999 және 2009 жылдары қайта сайланды – Висконсин судьяларының арасында әр сайлауда қарсыласымен кездесетін сирек болған жағдай. Висконсин конституциясына сәйкес, 1889 жылдан 2015 жылға дейін Висконсин жоғарғы сотының бас судьясы қызмет мерзімі бойынша ең ұзақ қызмет еткен мүшесі болып тағайындалатын. 1994 жылы ұзақ жылдар бойы бас судья болып қызмет еткен Нейтан Хеффернан өзінің өкілеттігі 1995 жылдың 31 шілдесінде аяқталар екенін мәлімдеп, зейнеткерлікке шығуға ниеттенді. Оның орнына, қызмет мерзімі бойынша кезегі келген судья Роланд Б. Дэй тағайындалды, ол 76 жасында өзінің ағымдағы өкілеттігі 1996 жылдың 31 шілдесінде аяқталар екенін де хабарлады. 1996 жылдың 1 тамызында Абрахамсон Висконсин жоғарғы сотының алғашқы әйел бас судьясы болды. Дэйдің болжамындай, ол Висконсин тарихында ең ұзақ қызмет еткен екінші бас судья атанды. Абрахамсон Америка құқық институтының кеңесінің мүшесі болды және Нью-Йорк университетінің құқық мектебіндегі Дуайт Д. Опперман сот әкімшілігі институтының директорлар кеңесінде қызмет етті. Ол Бас судьялар конференциясының президенті және Мемлекеттік соттар ұлттық орталығының директорлар кеңесінің төрағасы болды, сондай-ақ бірнеше құқық мектептерінің кеңесшілер кеңесінде жұмыс істеді. Ол АҚШ Ұлттық академиясының ғылым, технология және құқық жөніндегі комитетінің мүшесі болды және Ұлттық әділет институтының ДНК-дәлелдемелерінің болашағы жөніндегі комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 1998 жылы ол Америкадағы екі көрнекті ғылыми қоғамның бірі – Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол Висконсин өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. 2004 жылы ол Америкалық сот қоғамынан сот қызметіне үздіклігі үшін алғашқы жылдық Дуайт Опперман сыйлығын алды. Ол Америка адвокаттар қауымдастығынан Маргарет Брент сыйлығымен марапатталды. Абрахамсон көптеген басқа да марапаттар мен АҚШ-тың университеттері мен колледждерінен 15 құрметті диплом алды. Ол "Ұлы (Жүздікке кіретін) американдық судьялар: Энциклопедия" (2003), "Америкадағы 500 жетекші заңгер" (2005) және "Америкадағы 500 жетекші судья" (2006) кітаптарында көрсетілген.
Бас судьяның түзетулер туралы дау
2015 жылдың сәуір айындағы көктемгі сайлауда сайлаушылар Висконсин конституциясына түзету енгізуді шамалы көп дауыспен мақұлдады, бұл Жоғарғы Соттың бас судьясын таңдау тәсілін өзгертті. 1889 жылдан бері ең көп өтілі бар судья лауазымды атқарды, бірақ түзету сот мүшелеріне бас судьяны өрістеуге мүмкіндік берді. Абрахамсонның 2002 жылғы «Мемлекет Гонсалесқа қарсы» ісіндегі пікірінше, «Конституциялық түзетуде басқаша белгіленбесе, ол штат бойынша дауыс санауының ресми жариялануынан кейін күшіне енеді». Осылайша, 2015 жылдың 29 сәуірінде, Висконсин үкіметтік жауапкершілік кеңесі дауыс санауын растаған күні, соттағы консервативті көпшілік Пейшенс Д. Роггенсакты жаңа бас судья етіп сайлады. Абрахамсон конституциялық түзетудің дереу күшке енуіне наразылық білдіріп, 2019 жылы өкілеттігі аяқталғанға дейін бас судья лауазымында қалуы керек деп федералдық сотқа талап арыз берді. Оның талап арызы 2015 жылдың 15 мамырында қарастырылды. Жеті судьяның бесеуі федералдық судьядан Абрахамсонның талап арызын қабылдамауды сұрады. Абрахамсон бұл шешімге АҚШ-тың жетінші апелляциялық сотына шағымдады, бірақ 10 қарашада талап арызын кері тартып алды, өйткені сот процесі қандай нәтижемен аяқталғанына қарамастан, оның өкілеттік мерзімі аяқталуға жақын екенін түсінді.
Зейнеткерлік
2018 жылдың 30 мамырында Абрахамсон 2019 жылы Висконсин Жоғарғы Сотына қайта сайлануға тырыспайтынын жариялады. Ол 43 жыл қызмет еткен соң 2019 жылдың 31 шілдесінде лауазымынан кетті – бұл Сот тарихындағы ең ұзақ мерзім. 1976 жылдан 1993 жылға дейін ол жоғары соттағы жалғыз әйел болды; ал соңғы үш жылында сотта 5-ке 2 үлеспен әйелдер басымдығы болды.
Жеке өмір
Ширли Шлангер 1953 жылғы тамыз айында Сеймур Абрахамсонға тұрмысқа шыққанда Абрахамсон тегін алды. Сеймур зоология профессоры және әлемдік деңгейдегі генетик болды. Олардың бір ұлы, Дэниел, анасының жолын жалғап, заңгерлік мамандыққа қадам басты. Абрахамсондар Сеймурдың 2016 жылғы шілдеде қатерлі ісіктен қайтыс болған кездеге дейін шамамен 63 жыл үйленген өмірді өткерді. 2018 жылғы тамызда судья Абрахамсонға қатерлі ісік диагнозы қойылғаны белгілі болды. Зейнетке шыққаннан кейін ол Калифорния штатындағы Беркли қаласына ұлы мен оның отбасына жақын болу үшін көшті және 2020 жылы паллиативтік күтімге жатты. COVID-19 пандемиясының салдарынан ол отбасымен көбінесе терезе арқылы немесе бейне байланыс арқылы ғана қарым-қатынас жасай алды, бірақ қайтыс болмас бұрын ұлын жеке кездестіре алды. Ол 2020 жылғы 19 желтоқсанда асқазан безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды.