Кіріспе
Бұл өз елінен қашып, жер аударылып, басқа елде пана тапқан белгілі тұлғалардың тізімі. Бұл тізім қазіргі заң бойынша босқын мәртебесінің анықтамасына толық сәйкес келмейді. Сондай-ақ, қашып келгендердің балалары да осы тізімге енгізілген. Тұлғалар өздері танымал болған салалары бойынша реттелген.
This is a list of prominent people who fled their native country, went into exile and found refuge in another country. The list follows the current legal concept of refugee only loosely. It also includes children of people who have fled. The people are ordered according to the field in which they made their names.
Жарнама
Лорд Морис Саатчи және Чарльз Саатчи – британдық азаматтар және Saatchi & Saatchi жарнама агенттігінің негізін қалаушылар. Олардың отбасы 1947 жылы Ирактағы қудалаудан қашып Ұлыбританияға көшіп келді.
Сәулет
Ева Джирична – британдық суретші және сәулетші, Миллениум күмбезіндегі Иман аймағын жобалаған. Чехословакияда туып, 1968 жылғы Прага көктемінен кейін Ұлыбританияға пана сұрады. Дэниел Марот – Хэмптон-Корт сарайымен танымал британдық сәулетші. Францияда туған ол, 1685 жылы Нант эдикты күшін жойғаннан кейін Ұлыбританияға пана сұрады. Ричард Роджерс – британдық-итальян сәулетшісі, Помпиду орталығы және Миллениум күмбезімен танымал. 1939 жылы Триестіден қашып, Ұлыбританияға пана сұрады.
Бизнес
Сэр Монтегю Бертон – британдық азамат, 1903 жылы британдық киім бизнесі Burton бөлшек саудасын құрды. Литвадан келген еврей босқыны. Сэр Джон Хублон – Ұлыбритания азаматы, Англия банкісінің бірінші губернаторы. Гугенот босқынының баласы. Манубай Мадвани – угандалық кәсіпкер, Мулжибхай Мадванидің ұлы және Мадвани тобының басшысы. 1972 жылы Иди Амин тарапынан Угандадан қуылған, 1982 жылы оралған. Майкл Маркс – британдық азамат, Marks & Spencer компаниясының негізін қалаушылардың бірі. Ол 1882 жылы Ұлыбританияға қашып келген Белоруссиядан (сол кезде Ресей империясының бөлігі) шыққан поляк еврейінің босқыны. Аристотель Ониссис – грек миллиардері, кеме қатынасының магнаты. Грек-түрік соғысынан кейін Смирнаның Ұлы өртінен кейін Смирнадан Грекияға кетті. Томас Питерффи – бағалы қағаздарды электрондық саудалауды дамытты. 1965 жылы АҚШ-қа келген венгр босқыны. de Portal – 270 жыл бойы (1995 жылға дейін) британдық ақша басып шығаратын жалғыз лицензияны иеленген Portal британдық қағаз фирмасының негізін қалаушы. 1685 жылы Ұлыбританияға келген гугенот босқыны. (Вьетнамдық қайық адамдары туралы да қараңыз). Джордж Вайденфельд – британдық азамат; баспагер, қайырымдылық жасаушы және газет бағаншысы. 1938 жылы Австрияның нацистік аннексиясынан қашып, Ұлыбританияда пана тапты.
de Portal – founder of British paper firm Portal, which for 270 years (until 1995) held the only license to print British money. Huguenot refugee who arrived in the UK in 1685. (see also Vietnamese Boat People)
George Weidenfeld – British citizen; publisher, philanthropist and newspaper columnist. Jewish Austrian refugee, fled Nazi annexation of Austria (see Anschluss) in 1938 and found refuge in the UK.
Мода және дизайн
Сэр Алек Иссигонис – британдық автомобиль дизайнері, ең жақсы Mini-ді жасауымен танымал. Оның отбасы грек-түрік соғысы аяқталғаннан кейін Смирнадан эвакуацияланды. Таня Сарн – британдық модельер және Ghost брендінің негізін қалаушы. Оның ата-анасы босқындар болған (анасы румын, әкесі француз еврейі, олар Лондонда екінші дүниежүзілік соғыстың соңында кездескен). Алек Век – британдық супермодель. Ол екінші Судандық азаматтық соғыстан қашып, Ваудан Хартумға, Суданға көшті, содан кейін отбасымен бірге Ұлыбританияға келді. Рашми Тхакрар – британдық азамат және Tilda Rice Company-нің негізін қалаушы. 1972 жылы Угандадан Азиялықтарды қуу кезінде Угандадан Ұлыбританияға қашып кетті. Норберт Брейнин – Ұлыбритания азаматы, австриялық еврей скрипкашы, Amadeus Quartet-тің бірінші скрипкашысы. 1938 жылғы Аншлюс кезінде Венадан қуылған ол Ұлыбританияға қашып келді, онда ол ақырында басқа скрипкашылармен және босқындар Зигмунд Ниссель мен Питер Шидлофпен ойнай бастады. Глория Эстефан – американдық кубалық поп-жұлдызы. 1960 жылы әкесі саяси тұтқын болғаннан кейін Кубадан АҚШ-қа қашып кетті. Джастин Фришман – Elastica британдық тобының вокалисі. Оның әкесі Аушвицтен босатылған венгр босқыны және Холокосттан аман қалған. Wyclef Jean – гаитилік америкалық, Fugees тобының мүшесі ретінде танымал. Дувалье режимі кезінде Гаитиден шығып, Нью-Йоркке қоныс аударды. K'naan (Keinan Abdi Warsame) – сомалилік канадалық әнші, рэпер және хип-хоп әртісі, Wavin' Flag әнімен танымал. 13 жасында Сомалидегі азаматтық соғыс кезінде Могадишудан қашып, Торонтода қоныстанды. Эрих Вольфганг Корнгольд – чехияда туған еврей композиторы, нацистер Австрияда билікке келген кезде АҚШ-та жұмыс істеді және қайта орала алмады. Фрицци Массари – АҚШ азаматы. Австриялық еврей опера әншісі және актрисасы. 1903 жылы протестантизмге өткеніне қарамастан, ол еврей тегі үшін Германияда қудаланды және 1933 жылы елден қашып, ақырында АҚШ-қа қоныстанды. Фредди Меркьюри – британдық поп-күйші, әнші-сазгер және продюсер, Queen рок-тобының әншісі/сазгері ретінде танымал. Британдық азамат ретінде Занзибар сұлтанатының (қазіргі Танзания) британдық протекторатында туған, ол 1964 жылғы Занзибар төңкерісі кезінде отбасымен бірге қашып кетті. Олар Ұлыбританияға қоныс аударды. Мика – ливандық туған британдық әнші-сазгер. 1983 жылы Ливанның Бейрут қаласында ливандық анасы мен американдық әкесінен туған; оның отбасы Ливан азаматтық соғысы кезінде американ елшілігіне жасалған шабуылдан кейін 1984 жылы Парижге көшіп кетті. M. I. A (Mathangi "Maya" Arulpragasam) – британдық тамил рэпері, әншісі. Туғаннан кейін алты ай өткен соң, оның отбасы Ұлыбританиядан Шри-Ланкаға Шри-Ланка азаматтық соғысының басында көшіп келді. Әкесінің саяси белсенділігі салдарынан 1987 жылы ол отбасымен бірге соғыстан қашып Лондонға көшіп кетті. Зигмунд Ниссель – Ұлыбритания азаматы, австриялық еврей скрипкашы, Amadeus Quartet мүшесі. 1938 жылғы Аншлюс кезінде Венадан қуылған, Kindertransport арқылы Ұлыбританияға жіберілген, онда ол басқа скрипкашылармен және босқындар Норберт Брейнин мен Питер Шидлофпен кездесті. Лалех Пуркарим – швед-ирандық әнші. 1982 жылы Ирандағы қуғын-сүргіннен қашып кетті (әкесі Иран революциясынан кейін режимнің көрнекті қарсыласы болды), ақырында Швецияда баспана тапты. Питер Шидлоф – Ұлыбритания азаматы, австриялық еврей скрипкашы, Amadeus Quartet мүшесі. 1938 жылғы Аншлюс кезінде Венадан қуылған, Ұлыбританияға қашып кеткен. "Амадеус квартеті" Норберт Брейнин мен Зигмунд Ниссельмен бірге құрылды. Арнольд Шенберг – АҚШ азаматы, еврей австриялық композитор және суретші, экспрессионизммен байланысты. "Денеден шыққан" суретші ретінде қудаланған ол 1933 жылы нацистік оккупациядан қашып, АҚШ-қа қоныс аударды. Клод Мишель Шёнберг – француз композиторы, Les Misérables және Miss Saigon мюзиклдерін қоса алғанда, шығармалары бар. Ол – венгр еврейлерінің ұлы. Chaim Witz (Gene Simmons) – израильдік америкалық рок-басс гитарисі, Kiss рок-тобының бас әншісі ретінде танымал. Оның анасы – Холокосттан аман қалған венгр еврейі. Реджина Спектор – американдық әнші-сазгер және пианист. 9 жасында ата-анасымен бірге Совет Одағынан АҚШ-қа келді. Гьёрги Стерн (Сэр Георг Солти) – Ұлыбритания азаматы, венгр еврей дирижері. Венгрияның антисемит заңдарынан қашып Германияда жұмыс істеуге кетті, 1938 жылы Аншлюс кезінде Германиядан кетті. Оскар Штраус (композитор) – австриялық еврей композиторы, оперетталар мен кино музыкасының авторы. 1938 жылы Аншлюс болғаннан кейін ол Австриядан қашып кетті, алдымен Парижге, содан кейін Голливудқа. Роберт Стольц – австриялық композитор/дирижер. Аншлюсқа дейін еврей және саяси босқындарды Австро-Герман шекарасы арқылы қашуға көмектесті, содан кейін 1940 жылы өзі АҚШ-қа қашып кетті. Рихард Таубер – австриялық еврей әншісі, композиторы. Ол Германияда карьерасын бастады, бірақ 1933 жылы нацистік Брауншвейгерлердің шабуылына ұшырады және Германиядан Австрияға кетті. Нацистер 1938 жылы Лондонда гастрольде жүргенде оның паспортын және тұру құқығын жоққа шығарды, осылайша ол британдық азаматтыққа өтініш беруге мәжбүр болды. Фелипе Андрес Коронель (Immortal Technique) – африкалық-перулік рэпер және белсенді. 1980 жылы Перудегі ішкі қақтығыстардың басталуына байланысты отбасымен бірге АҚШ-қа қашып кетті. Георг Людвиг фон Трапп және Мария фон Трапп – австриялық әншілер. Марияның автобиографиясы, The Story of the Trapp Family Singers, The Sound of Music мюзикліне шабыттандырды. Олар Аншлюс кезінде Италия Альпісі арқылы Австриядан қашып, ақырында АҚШ-қа қоныстанды.
Fritzi Massary – US citizen. Austrian Jewish operetta singer and actress. Despite her conversion to Protestantism in 1903, she was persecuted in Germany for her Jewish heritage, and fled the country in 1933, ultimately settling in the US. Freddie Mercury British pop singer, songwriter and producer, best known as the lead singer/songwriter for the rock band Queen. Born a British citizen in the British Protectorate of the Sultanate of Zanzibar (now Tanzania), he and his family fled during the 1964 Zanzibar Revolution. He and his family resettled in the UK. Mika – Lebanese born British singer songwriter. Born in Beirut, Lebanon in 1983 to a Lebanese mother and American father; his family relocated to Paris in 1984 after attacks on the American Embassy during the Lebanese civil war. M. I. A (Mathangi "Maya" Arulpragasam) – British born Tamil rapper, singer. Six months after her birth, her family relocated from the UK to Sri Lanka at the beginning of the Sri Lankan Civil War. As a result of her father's political activism, she and her family fled the war for London in 1987. Siegmund Nissel – British citizen, Austrian Jewish violinist, member of Amadeus Quartet. Driven out of Vienna after the 1938 Anschluss, sent to the UK via Kindertransport, where he met fellow violinists and refugees Norbert Brainin and Peter Schidlof. Laleh Pourkarim – Swedish Iranian singer. Fled persecution in Iran in 1982 (her father was a prominent opponent of the regime after the Iranian Revolution), eventually found refuge in Sweden. Peter Schidlof – British citizen, Austrian Jewish violinist, member of Amadeus Quartet. Driven out of Vienna after the 1938 Anschluss, fled to the UK. The Amadeus Quartet was formed with fellow refugees Norbert Brainin and Siegmund Nissel. Arnold Schoenberg – US citizen, Jewish Austrian composer and painter, associated with Expressionism. Persecuted as a "degenerate" artist, in 1933 he fled the Nazi occupation and resettled in the US. Claude Michel Schönberg French composer whose works include the musicals Les Misérables and Miss Saigon. He is the son of Hungarian Jewish refugees. Chaim Witz (Gene Simmons) – Israeli American rock bass guitarist, best known as co lead singer of the rock band Kiss. His mother was a Hungarian Jewish Holocaust survivor. Regina Spektor – American singer songwriter and pianist. Came to the U. S. with her parents at the age of 9 from Soviet Russia. György Stern (Sir Georg Solti) – British citizen, Hungarian Jewish conductor. Fled anti semitic laws in Hungary to work in Germany, left Germany in 1938 after the Anschluss. Oscar Straus (composer) – Austrian Jewish composer of operettas and film scores. He fled Austria in 1938 after the Anschluss, first for Paris, then Hollywood. Robert Stolz – Austrian composer/conductor. Prior to the Anschluss he aided the escape of Jewish and political refugees across the Austro German border, before escaping to the US himself in 1940. Richard Tauber – Austrian Jewish singer, composer. He began his career in Germany, but in 1933 he was assaulted by Nazi Brownshirts, and left Germany for Austria. Nazis revoked his passport and right of abode while he was on tour in London in 1938, forcing him to apply for British citizenship. Felipe Andres Coronel (Immortal Technique) – African Peruvian rapper and activist. Fled to the United States with his family in 1980, due to outbreak of internal conflict in Peru. Georg Ludwig von Trapp and Maria von Trapp – Austrian singers. Maria's autobiography, The Story of the Trapp Family Singers, inspired the musical The Sound of Music. They fled Austria through the Italian Alps after the Anschluss, ultimately settling in the US.
Саясат, экономика және саяси экономика
Мадлен Олбрайт – АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы. Ол отбасымен бірге 1948 жылы Чехословакиядан қашып, АҚШ-қа босқын ретінде келді. Ханна Арендт – еврей американдық жазушы және саяси теоретик. 1933 жылы нацистердің қуғын-сүргінінен Чехословакияға, содан кейін Женеваға қашып, 1950 жылы АҚШ азаматы болды. Адриен Кларксон – канадалық журналист және Канаданың 26-шы генерал-губернаторы. 1941 жылы ата-анасы Гонконгтан қашып, Канадаға бас сауғалады. Александр Гершенкрон – ресейлік американдық экономист. Ресейдің азаматтық соғысы кезінде Ресейден қашып, Австрияға қоныс аударған, фашизмнің көтерілуімен АҚШ-қа қашып кетті. Ол «Тарихи перспективадағы экономикалық артта қалу» атты эссе кітабымен танымал. Альберт О. Хиршман – неміс даму экономисі және саяси экономисі. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс және Испаниядағы азаматтық соғыс кезінде белсенді қарсылық күресшісі болды, Еуропаның көптеген жетекші суретшілері мен зиялыларын құтқаруға көмектесті. Ол теңгерімсіз даму туралы еңбегі және саяси ғылымдардағы «Exit, Voice and Loyalty» атты кітабымен танымал. Микаэль Жан – канадалық журналист және Канаданың 27-ші генерал-губернаторы. 1967 жылы әкесінің Дувалье режимінен қашқаннан кейін, ол отбасының қалған бөлігімен бірге 1968 жылы Канадаға келді. Генри Киссинджер – 1938 жылы Германиядан отбасымен бірге қашып кеткен американдық дипломат және саясаттанушы. Карл Маркс – неміс философы, жазушысы және журналисі, коммунизмнің саяси тұжырымдамасын «жасаған» үшін танымал. Ол өзінің ересек өмірінің көп бөлігін саяси көзқарастарының нәтижесінде жер аударылумен өткізді, бірақ 1848 жылы пруссиялық азаматтығынан бас тартқанда және Франциядан қуылғанда, шын мәнінде азаматтығы жоқ болды. Ол өмірінің соңына дейін азаматтығы жоқ болып қалды. Тхандика Мкандавайр – малавилік швед экономисі, «өзгертетін әлеуметтік саясат» бойынша еңбегімен танымал. Ол доктор Хастингс Камузу Банданың режимінен қуғынға ұшырап, Швецияда баспана тапты. Мариам Монсеф – канадалық саясаткер. 2015 жылы Демократиялық институттар министрі болды. Ол отбасымен бірге 1996 жылы Ауғанстандағы азаматтық соғыстан қашып, Канадаға қоныс аударды. Ильхан Омар – сомалилік американдық саясаткер. Сомалиде туған, оның отбасы сондағы азаматтық соғыстан қашып, төрт жыл босқындар лагерінде тұрды. Олар АҚШ-қа көшіп барды. Ол 2018 жылы АҚШ-тың өкілдер палатасына сайланды. Карл Поланьи – венгриялық экономикалық тарихшы және саяси экономист, 1934 жылы Венадағы фашистік қуғын-сүргіннен қашқан. Ол «Ұлы трансформация» атты кітабымен танымал, онда нарыққа негізделген қоғамдардың қазіргі Еуропада пайда болуы сөзсіз емес, тарихи жағдайға байланысты болды деп айтылған. Эдвард Сноуден – американдық компьютерлік қауіпсіздік маманы, АҚШ Ұлттық қауіпсіздік деректерін жинау туралы ақпаратты ағызып жіберді, АҚШ-тан қашып кетті және Ресейде баспана алды. Татаŋка Ийотаке (Отырған бұқа) – хункапа лакотаның қасиетті адамы, ол өз халқын Америка Құрама Штаттарының үкімет саясатына қарсылық білдірген жылдар ішінде тайпа басшысы ретінде басқарды. 1877 жылы өзінің ізбасарларымен бірге Канадаға төрт жыл бойы бас сауғалап, Канада үкіметінен жер мен азық-түлік сұрады. Канада үкіметі олардың өтінішіне қарсылық білдірді, содан кейін Отырған бұқа мен оның адамдары Америка Құрама Штаттарына оралуға мәжбүр болды. Дебора Карлос Валенсия – филиппиндік босқын, Грекияда төрт мигрантты қолдау ұйымын құрған. Клара Цеткин – германия коммунистік қозғалысының басты көшбасшысы, негізінен 8 наурызды Халықаралық әйелдер күні ретінде белгілеуімен еске алынады; 1932 жылы нацистік Германиядан қашып, Кеңес Одағына бас сауғалады. Зигмунд Фрейд – еврей австриялық невролог, психоанализді негізін қалаушы ретінде танымал. 1938 жылы маусымда Австриядағы нацистердің қуғын-сүргінінен қашып, Ұлыбританияға бас сауғалады. Анна Фрейд – Зигмундтың қызы, сонымен қатар психоаналитик. 1938 жылы маусымда Австриядағы нацистердің қуғын-сүргінінен қашып, Ұлыбританияға бас сауғалады. Степан Корнер – британдық азамат, чех еврей философы. 1939 жылы Германия Чехословакияны басып алғаннан кейін Англияға келді. Клод Леви Штраус – француздық еврей антропологы және этнологы. 1940 жылы өзінің еврей тегі үшін Вишидің антисемит заңдары бойынша азаматтығынан айырылған Леви Штраус 1948 жылға дейін АҚШ-та баспана тауып, Францияға оралды. Карл Поппер – австриялық еврей философы; 1937 жылы Австриядағы нацизмнің көтерілуінен Жаңа Зеландияға қашты. Доктор Рут Вестхаймер (Dr. Ruth) – еврей неміс-американдық сексолог, ток-шоу жүргізушісі, автор, профессор және бұрынғы Хагана снайперы, 1939 жылдың қаңтарында 10 жасында нацистік Германиядан Швейцарияға «Kindertransport» бағдарламасы аясында қашып кетті. Оның екі ата-анасы да Освенцимде қаза болды.