Кіріспе

Amiot 120 – француздық SECM Amiot ұшақ өндірушісі жобалаған және шығарған бір қозғалтқышты екі қанатты бомбалаушы ұшақтар отбасы. Amiot 120 1920 жылдардың басында және ортасында жасалған. Оның құрылысына металлдың көп мөлшерін енгізу мақсатымен, француз шенеуніктердің қадағалауымен жылдар бойына егжей-тегжейлі зерттеулер мен сынақтар жүргізілді. 1925 жылы Amiot 120 BN2 алғашқы ұшуын жасады, бірақ тапсырыстар дереу түспеді. Ұшақтың одан әрі дамуы 1920 жылдардың екінші жартысында жалғасты. Осы кезеңде Amiot 122 прототипі ұзақ қашықтыққа арналған спорттық ұшақ ретінде пайдаланылды, ол Жерорта теңізінің айналасында 10 800 км саяхат жасады. Сериялық өндіріске түскен жалғыз нұсқа – Amiot 122 BP3 орта бомбалаушысы, оның көп бөлігі француз әуе күштеріне сатып алынды. Amiot 123 – 1920 жылдардың соңында рекордтық көрсеткіштерге жеткен ұзақ қашықтыққа арналған нұсқа; осы модельді Польша әуе күштері алғашқы батыс трансатлантикалық рейсін жүргізу үшін сатып алды. Алайда, екі ұшақ та екі мәрте жасалған әрекеттер кезінде жоғалды. Бразилия әуе күштері де осы ұшақты пайдаланды.

Даму

Ұшақ бастапқыда орта мөлшерлі, бір қозғалтқышты екі қанатты бомбалаушы ретінде жұмыс істеуге арналған; дәуірдің басым конвенцияларына сәйкес келсе де, металл конструкцияны пайдаланды. Ұшақтың дамуын қолдау үшін металл конструкциясын терең зерттеу үш жылдық кезеңде, сондай-ақ екі жылдық тәжірибелік сынақтар жүргізілді; нәтижелерді көптеген француз ресми комитеттері қадағалады. Осы тәжірибелік сынақтар ұшақтың конструкциясына түрлі жетілдірулер мен өзгерістер енгізуге әкелді. Серияның алғашқы ұшағы – екі орындық прототиптік бомбалаушы Amiot 120 BN2, ол Renault 12Ma 580 а.к. тізімді қозғалтқышымен (тіркеу F AHCR) жабдықталған. Ол француз әуе күштерінен тапсырыс алмады және тек бір данасы ғана салынды. Одан кейін 1927 жылы сәл кеңейтілген Amiot 122 үлгісі шықты, ол бір Lorraine 18 Kd қозғалтқышымен жұмыс істеді. Алғашқы өндіріс үлгісі – Amiot 122 BP2 екі орындық бомбалаушы (тіркеу F AIUQ), бірақ үлкен өндіріс Amiot 122 BP3 үш орындық бомбалаушы келгенге дейін басталған жоқ. Франция әуе күштері үшін барлығы 80 ұшақ, ал Бразилия үшін 5 ұшақ салынды. Одан әрі түрлі үлгілер жасалды. Amiot 123 бомбалаушы ретінде жобаланған, Amiot 123 BP3 деп аталды (бір данасы салынды), бірақ француз әуе күштері оған қызығушылық танытпады. Сол кезде Польша билігі Атлантикалық мұхиты арқылы ұшу үшін ұзақ қашықтыққа арналған рекордтық ұшақ іздеді. 1928 және 1929 жылдары екі модификацияланған Amiot 123 ұшағы ұзақ қашықтыққа арналған нұсқа ретінде салынды, олар кеңейтілген жанармай бактерілерімен жабдықталды (біріншісі Lorraine 18 Kdrs 710 а.к., екіншісі Lorraine 18 Kdrs 785 а.к. қозғалтқыштарымен). Соңғы екі үлгі – Amiot 124 BP3 және Amiot 125 BP3 1931 жылы бомбалаушы ұшақтардың прототиптері болды, олар Hispano Suiza 18Sbr 1000 а.к. және Renault 18Jbr 700 а.к. қозғалтқыштарымен жабдықталды, бірақ француз әуе күштерінен тапсырыс алмады. Кейбір дереккөздерде Lorraine 18 Kd 650 а.к. қозғалтқышымен жабдықталған Amiot 121 және Lorraine 18 Gad 700 а.к. қозғалтқышымен жабдықталған Amiot 126 прототиптері де салынғаны айтылады.

Дизайн

Amiot 120 – бір қозғалтқышты екі қанатты бомбалаушы ұшақтар отбасы. Конфигурациясы жағынан ол негізінен дәстүрлі ұшақ болды, бірақ құрылысы замандастары арасында салыстырмалы түрде жоғары металл мөлшерін пайдаланды. Үш адамнан (әдетте ұшқыш, зеңбірекші және бомбалаушы) тұратын экипаж ашық кабиналарда тікелей бірінен кейін бірі отырды. Бомбалаушы зеңбірекшімен бірге отырды, біріншісі соңғысының тікелей артында, төменгі жағдайда, желден қорғалған орындықта, осылайша түрлі нысана алу құралдарын тиімді пайдалана алды. Бомбаға арналған нысана және дрейф-метрден басқа, бомбалаушыға алдына кең көрініс беретін 3,6 метрлік люк берілді. Бомбалаушы мақсат үшін ұшақтың бағытын қосымша руль арқылы тікелей басқара алды, бірақ пилоттың басқару құқығы әрқашан сақталды. Әдетте, ол Lorraine Dietrich 18Kd қозғалтқышымен жабдықталған, ол 650 а.к. дейін қуат бере алатын. Дегенмен, ұшақ 650-1000 а.к. диапазонындағы кез келген қозғалтқышпен жабдықталуы үшін жобаланған, соның ішінде Farman және Renault өндірісіндегі француз қозғалтқыштары, сондай-ақ Rolls Royce, Fiat және BMW шетелдік қозғалтқыштары. Анық ерекшелігі, қозғалтқышқа ұшу кезінде өрт қабырғасындағы есік арқылы кіруге болады; бұл мүмкіндік қозғалтқыштың толық тексеруін, су, отын және май тасымалдайтын құбырларды, сондай-ақ ұғыштарды ауыстыру сияқты шағын жөндеулерді жүргізуге мүмкіндік берді. Amiot 120 бомбалаушы үшін маневрлі ұшақ болды, ол шапшаң және дәл болды, сонымен қатар барлық биіктіктерде басқаруға оңай болды. Қосымша жанармай бактерілерімен жабдықталғанда, ұшақ 590 кг (1300 фунт) бомба тасып, шамамен 1700 км (1056 миль) қашықтықта бомбалау операцияларын жүзеге асыра алатын.

Пайдалану тарихы

Amiot 122 әуе кемесі алғаш рет ұзақ қашықтыққа арналған спорттық ұшақ ретінде қолданылды. 1927 жылдың 13 қыркүйегінен бастап прототипі Парижден Вена, Бейрут, Каир, Бенгази, Тунис, Касабланка арқылы Парижге дейін Жерорта теңізінің айналасында 10 800 км сапар жасады. 1928 жылдың 3-5 сәуірінде лейтенант Жирардо Париж-Тимбукту-Дакар-Париж 10 100 км бағытында Сахара арқылы ұшты. 1930 жылдан бастап француз әуе күштері жалпы саны 80 Amiot 122 BP3 ұшағын барлау-бомбалаушы ретінде пайдаланды. Олар Мец қаласында орналасқан 11-ші авиациялық полкте қолданылды. Ұшқыштар оларды «La Grosse Julie» («Үлкен Джули») деп лақап қойды. 1931 жылы Бразилия бес ұшаққа тапсырыс берді (бразилиялық басылымдарда төрт деп көрсетілген). 1932 жылдың шілдесінде болған төңкеріс кезінде бір ұшақ үкімет тарапынан қолданылды. Олар 1936 жылға дейін пайдаланылғандығы тіркелген.

Трансатлантикалық рейстер

1925 жылы 13 маусымда Пол Тесте Атлантиканы аралауға дайындық кезінде «Амиот 120» ұшағында қаза тапты. Польша әуе күштері алғашқы батысқа қарайғы трансатлантикалық ұшу үшін бірінші «Amiot 123» ұшағын сатып алды (кейбір дереккөздерде ол «Amiot 123.01» деп аталады). Ол «Маршал Жозеф Пилсудский» деп аталды. Ұшу экипажында ұшқыш Людвик Идзиковский және навигатор Казимеж Кубала болды. Олар 1928 жылғы 3 тамызда таңғы сағат 4:45-те Париждің Ле Бурже әуежайынан ұшып, Атлантиканы аралауға жасалған алғашқы сынақ ұшуды бастады. Бірақ, 3200 шақырымдай қашықтықты ұшқаннан кейін, мұхит үстінде, қозғалтқыштың май деңгейі төмендеп бара жатқанын байқады, бұл май бакінің жарылуынан болды. Америкаға дейін жарты жолдан асып, желге қарсы болғандықтан, олар Еуропаға қайтуға шешім қабылдады. 31 сағат ұшқаннан кейін, қозғалтқыштағы май бітіп қалғанда, Идзиковский испан жағалауынан шамамен 70 шақырым қашықтықтағы неміс сауда кемесі «Самосқа» суға қонуға шешім қабылдады. Теңізшілер экипажды құтқарып, ұшақты судан шығарды, бірақ ол зақымдалған еді. Идзиковский мен Кубала келесі жылы осы сынақты қайталады. Екінші «Amiot 123» ұшағы бастапқыда француз ұшқышы үшін салынған (кейбір деректерге сәйкес, бұл әлі де бірінші ұшақ болды). Ол «Орзел Белый» (Ақ бұркіт, бірақ кейбір деректерге сәйкес ол әлі де «Маршал Пилсудский» болды) деп аталды. Олар 1929 жылғы 13 шілдеде таңғы сағат 3:45-те Ле Буржеден ұшып кетті. 2140 шақырым ұшқаннан кейін, мұхит үстінде, сағат 17:00 шамасында қозғалтқыш қуатын жоғалта бастады және шу шығара бастады. Олар Азор аралдарындағы Файал аралына қонуға шешім қабылдады. Бірақ, қозғалтқыштың жұмысының нашарлауына байланысты, сағат 21:00-де (жергілікті уақыт бойынша 19:00-де) Идзиковский жақын жердегі тасты Грасиоза аралына шұғыл қонуға шешім қабылдады. Далаға қонған кезде ұшақ төменгі тас қабырғаға соқтығысып, доңғалақтарымен аударылып кетті. Апат кезінде Людвик Идзиковский қаза тауып, Казимеж Кубала жеңіл жарақат алды. Құтқару операциясы кезінде ұшақ өртеніп кетті.